Ramai orang Malaysia pernah mendengar nasihat supaya tidak minum minuman beralkohol selepas makan durian. Ada yang menganggapnya sekadar cerita orang tua, ada pula yang mempercayainya sepenuhnya. Adakah terdapat asas saintifik di sebalik nasihat ini?
Artikel ini meneliti kajian yang tersedia, menjelaskan mekanisme yang dicadangkan dan menekankan had bukti yang ada.
Latar Belakang: Bagaimana Tubuh Memproses Alkohol
Untuk memahami isu ini, kita perlu tahu serba sedikit tentang cara tubuh memproses alkohol. Alkohol (etanol) mula-mula ditukar kepada asetaldehid, iaitu bahan yang toksik. Seterusnya, enzim aldehid dehidrogenase (ALDH) menukar asetaldehid kepada asid asetik [1]. Langkah kedua ini sangat penting kerana pengumpulan asetaldehid boleh menyebabkan simptom yang tidak menyenangkan.
Ubat disulfiram, yang digunakan dalam rawatan ketagihan alkohol, berfungsi dengan menyekat enzim ALDH, menyebabkan paras asetaldehid dalam darah meningkat [2]. Kajian makmal menunjukkan disulfiram menyekat ALDH dengan membentuk ikatan disulfida dalam tapak aktif enzim [3]. Disulfiram sendiri ialah sebatian yang mengandungi sulfur.
Durian Kaya dengan Sebatian Sulfur
Durian terkenal dengan kandungan sebatian sulfurnya. Ulasan saintifik menyatakan perisa unik durian datang daripada lemak, gula dan sebatian meruap seperti ester serta sebatian yang mengandungi sulfur seperti tioasetal, tioester dan tiolana [4]. Kajian terhadap lima kultivar durian Malaysia mendapati dietil disulfida, etil-n-propil disulfida, dietil trisulfida dan etanatiol sebagai sebatian sulfur utama dalam semua kultivar yang diuji [5].
Persamaan antara sebatian sulfur dalam durian dan disulfiram inilah yang mendorong para saintis menyiasat kaitan antara durian dan reaksi terhadap alkohol.
Kajian Utama: Ekstrak Durian Menyekat Enzim ALDH
Kajian yang paling kerap dirujuk dalam isu ini diterbitkan pada tahun 2009 oleh Maninang dan rakan-rakan. Pengkaji menyatakan bahawa asas saintifik bagi kesan buruk, malah kadangkala maut, akibat makan durian sambil minum alkohol masih belum dibuktikan [6]. Simptom yang dilaporkan menyerupai reaksi disulfiram-etanol, yang timbul daripada perencatan ALDH [6].
Kajian ini mendapati [6]:
| Dapatan | Butiran |
|---|---|
| Perencatan enzim | Ekstrak durian menyekat ALDH yis secara bergantung kepada dos |
| Tahap perencatan | Sehingga 70% pada 0.33 ppm ekstrak |
| Pecahan paling aktif | Pecahan kaya sulfur |
| Sokongan tambahan | Ujian dengan dietil disulfida menyokong peranan sebatian sulfur |
Pengkaji menyimpulkan bahawa dapatan ini memberi gambaran tentang punca simptom seperti reaksi disulfiram yang dialami apabila durian dan alkohol diambil serentak [6].
Sokongan daripada Kajian Sulfur Lain
Kajian lain, walaupun bukan tentang durian, menyokong idea bahawa sebatian sulfur boleh menjejaskan enzim ALDH. Iciek dan rakan-rakan mendapati ALDH boleh dikawal oleh spesies sulfur yang menyekat aktiviti enzimnya dalam ujian makmal [1]. Kajian yang sama mendapati aktiviti ALDH dalam hati tikus menurun selepas pemberian trisulfida daripada bawang putih [1]. Pengkaji juga menyatakan bahawa polisulfida atau hidropersulfida, bukannya H2S, merupakan spesies yang bertanggungjawab [1].
Had Bukti yang Perlu Difahami
Walaupun dapatan ini menarik, beberapa had penting perlu diambil kira:
1. Kajian makmal, bukan manusia. Kajian Maninang menggunakan enzim ALDH daripada yis, bukan enzim manusia, dan tidak melibatkan sukarelawan yang makan durian dan minum alkohol [6].
2. Ekstrak berbeza daripada buah. Ujian dilakukan menggunakan ekstrak pelarut organik, bukan isi durian yang dimakan seperti biasa [6].
3. Kesan sebenar dalam tubuh belum diukur. Tiada kajian dalam senarai ini yang mengukur paras asetaldehid dalam darah manusia selepas makan durian dan minum alkohol.
4. Variasi antara varieti. Kandungan sulfur berbeza antara kultivar [5], jadi kesan mungkin tidak sama bagi semua durian.
Dengan kata lain, kajian makmal memberikan mekanisme yang munasabah, tetapi saiz kesan pada manusia masih belum diketahui dengan jelas.
Apa Lagi yang Mungkin Berlaku?
Selain isu enzim, durian juga merupakan buah yang padat tenaga [4]. Makan durian dalam jumlah besar sudah tentu menambah pengambilan tenaga. Apabila digabungkan dengan alkohol, jumlah tenaga yang diambil dalam satu masa menjadi lebih tinggi. Bagaimanapun, kajian yang dibincangkan di sini tidak mengukur kesan gabungan ini secara langsung.
Bagaimana dengan Produk Durian yang Difermentasi?
Satu kajian tentang wain durian mendapati sebatian sulfur meruap, terutamanya tiol dan disulfida, berkurang kepada tahap surih atau tidak dapat dikesan selepas fermentasi [7]. Pengkaji mencadangkan disulfida mula-mula ditukar kepada tiol, kemudian disingkirkan oleh mannoprotein daripada mendapan yis [7]. Kajian ini tidak menguji kesan terhadap enzim ALDH, jadi ia tidak boleh dijadikan bukti bahawa produk tersebut selamat diambil bersama alkohol.
Panduan Praktikal
Elakkan menggabungkan durian dengan minuman beralkohol. Walaupun bukti manusia terhad, kajian makmal menunjukkan mekanisme yang munasabah untuk berhati-hati.
Makan durian secara sederhana, terutamanya bagi mereka yang perlu mengawal kalori atau gula darah.
Dapatkan rawatan segera jika mengalami sebarang simptom luar biasa selepas mengambil durian bersama alkohol.
Berbincang dengan doktor jika anda mengambil ubat yang berinteraksi dengan alkohol, seperti disulfiram.
Kesimpulan
Pantang larang tentang durian dan alkohol mempunyai sedikit sokongan saintifik daripada kajian makmal. Ekstrak durian yang kaya sulfur didapati menyekat enzim ALDH sehingga 70% dalam ujian menggunakan enzim yis, dan simptom yang dilaporkan menyerupai reaksi disulfiram. Namun, kajian ini tidak melibatkan manusia, dan saiz kesan sebenar dalam tubuh masih belum diukur. Sehingga bukti lebih kukuh tersedia, langkah paling selamat ialah mengelakkan gabungan kedua-duanya.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Bukti yang dibincangkan kebanyakannya daripada kajian makmal. Rujuk doktor atau ahli farmasi untuk nasihat berkaitan keadaan kesihatan atau ubat-ubatan anda.
Rujukan
[1] M. Iciek et al. (2018). Is aldehyde dehydrogenase inhibited by sulfur compounds? In vitro and in vivo studies. Acta biochimica Polonica. DOI: 10.18388/abp.2017_2324.
[2] K. Veverka et al. (1997). Inhibition of aldehyde dehydrogenase by disulfiram and its metabolite methyl diethylthiocarbamoyl-sulfoxide. Biochemical pharmacology. DOI: 10.1016/s0006-2952(96)00767-8.
[3] J. Lipsky et al. (2001). Overview–in vitro inhibition of aldehyde dehydrogenase by disulfiram and metabolites. Chemico-biological interactions. DOI: 10.1016/s0009-2797(00)00224-6.
[4] N. A. Aziz (2019). Bioactive Compounds, Nutritional Value, and Potential Health Benefits of Indigenous Durian (Durio Zibethinus Murr.): A Review. Foods. DOI: 10.3390/foods8030096.
[5] Y. Voon et al. (2006). Characterisation of Malaysian durian (Durio zibethinus Murr.) cultivars: Relationship of physicochemical and flavour properties with sensory properties. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2006.10.038.
[6] J. Maninang et al. (2009). Inhibition of aldehyde dehydrogenase enzyme by Durian (Durio zibethinus Murray) fruit extract. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2009.03.106.
[7] Yu-Yun Lu et al. (2018). The Possible Reduction Mechanism of Volatile Sulfur Compounds during Durian Wine Fermentation Verified in Modified Buffers. Molecules : A Journal of Synthetic Chemistry and Natural Product Chemistry. DOI: 10.3390/molecules23061456.
