Sayur hijau berdaun seperti bayam dan sayur akar seperti bit mengandungi nitrat semula jadi. Dalam badan, nitrat boleh ditukar kepada nitrik oksida, molekul yang membantu saluran darah mengembang. Adakah ini bermakna makan lebih banyak sayur kaya nitrat boleh menurunkan tekanan darah? Artikel ini merumuskan bukti daripada kajian pemerhatian dan ujian klinikal.
Nitrat: Daripada Bahan Cemar kepada Nutrien?
Satu ulasan menyatakan bahawa disebabkan potensi manfaat kesihatannya, sesetengah penyelidik mencadangkan nitrat dianggap sebagai nutrien yang diperlukan untuk kesihatan, bukannya bahan cemar yang perlu dihadkan [1]. Ulasan itu turut menyatakan bahawa bukti terkini kebanyakannya tertumpu pada kesan akut suplemen nitrat, dan terdapat kekurangan data tentang kesan kronik pengambilan nitrat tinggi pada manusia [1].
Nitrat terdapat dengan banyak dalam sayur hijau berdaun dan sayur akar seperti bit, dan berfungsi sebagai prekursor kepada nitrik oksida yang terlibat dalam pengawalan aliran darah [2].
Bukti daripada Kajian Pemerhatian
Kajian Denmark
Kajian Diet, Kanser dan Kesihatan Denmark mendapati, berbanding peserta dalam kuintil pengambilan terendah (median 23 mg sehari), pengambilan nitrat sayur sederhana (median 59 mg sehari) dikaitkan dengan risiko penyakit kardiovaskular 15% lebih rendah [3]. Pengambilan sederhana juga dikaitkan dengan risiko lebih rendah bagi kemasukan hospital akibat penyakit jantung iskemia (12%), kegagalan jantung (15%), strok iskemia (17%) dan penyakit arteri periferi (26%) [3].
Pengkaji menyatakan manfaat mendatar pada pengambilan sederhana (kira-kira 60 mg sehari), dan sebahagian daripadanya diterangkan oleh tekanan darah sistolik [3]. Pengambilan sekurang-kurangnya kira-kira 60 mg nitrat sayur sehari, bersamaan kira-kira satu cawan sayur hijau berdaun, mungkin mengurangkan risiko penyakit kardiovaskular [3].
Sumber nitrat penting
Satu kajian di United Kingdom mencadangkan bahawa sumber nitrat dan nitrit diet mungkin memainkan peranan penting dalam menentukan hubungannya dengan tekanan darah [4]. Tiada perbezaan penanda risiko penyakit kardiovaskular merentasi kuartil pengambilan nitrat daripada daging diproses, dan tekanan darah sistolik lebih tinggi dalam kuartil tertinggi pengambilan nitrat daripada daging diproses [4].
Kesan pencemaran udara
Satu kajian mendapati pengambilan nitrat dan sayur hijau berdaun dikaitkan dengan risiko darah tinggi yang lebih rendah dalam kuartil pencemaran PM2.5 terendah, tetapi tidak dalam kuartil tertinggi [5]. Pengkaji mencadangkan manfaat ini dilemahkan oleh pendedahan kepada PM2.5 yang lebih tinggi [5].
Bukti daripada Ujian Klinikal: Bercampur
| Kajian | Peserta | Tempoh | Dapatan |
|---|---|---|---|
| Ashworth et al. (2015) | Wanita normotensif | Diet tinggi nitrat | Tekanan darah sistolik rehat menurun dengan ketara [6] |
| van der Avoort et al. (2021) | Dewasa pertengahan umur dan warga emas (pra)hipertensi | Diet sayur tinggi nitrat berpanjangan | Tekanan darah sistolik menurun; jus bit tidak memberi perubahan [7] |
| Sundqvist et al. (2020) | Individu dengan tekanan darah tinggi | 5 minggu | Sayur hijau berdaun atau pil nitrat tidak menurunkan tekanan darah sistolik ambulatori [8] |
| Bondonno et al. (2014) | Tekanan darah normal-tinggi | Jangka pendek | Tekanan darah dan kekakuan arteri tidak berbeza antara diet tinggi dan rendah nitrat [9] |
Kajian Sundqvist dan rakan-rakan melibatkan 231 subjek yang melengkapkan kajian, dan tiada perbezaan signifikan dalam perubahan tekanan darah antara kumpulan plasebo, kumpulan kalium nitrat dan kumpulan sayur hijau berdaun [8].
Kajian Bondonno 2014 mendapati walaupun diet tinggi nitrat meningkatkan nitrat dan nitrit dalam air liur dan plasma sekurang-kurangnya empat kali ganda, tekanan darah tidak berubah [9]. Pengkaji menyimpulkan peningkatan pengambilan nitrat mungkin bukan strategi jangka pendek yang berkesan untuk menurunkan tekanan darah dalam kumpulan tersebut [9].
Mengapa Hasilnya Berbeza?
Berdasarkan kajian yang dirumuskan, beberapa kemungkinan:
1. Tempoh intervensi. Kajian van der Avoort menekankan intervensi diet yang berpanjangan [7], manakala kajian Bondonno 2014 bersifat jangka pendek [9].
2. Bentuk nitrat. Dalam satu kajian, diet sayur tinggi nitrat menurunkan tekanan darah tetapi jus bit tidak [7].
3. Keadaan peserta. Tahap tekanan darah awal peserta berbeza antara kajian.
4. Faktor persekitaran. Pencemaran udara mungkin melemahkan manfaat [5].
Adakah Nitrat Selamat?
Satu ulasan menyatakan nitrat diet secara amnya dianggap berisiko rendah bagi orang dewasa yang sihat, tetapi langkah berhati-hati diperlukan bagi populasi yang terdedah seperti bayi dan individu dengan fungsi buah pinggang terjejas [10]. Ulasan yang sama menyatakan jurang penyelidikan masih wujud, termasuk keperluan ujian jangka panjang yang terkawal dengan baik [10].
Panduan Praktikal
1. Makan sayur hijau berdaun setiap hari. Kira-kira satu cawan sehari dikaitkan dengan manfaat dalam kajian Denmark [3].
2. Pilih nitrat daripada sayur, bukan daging diproses. Sumber nitrat penting [4].
3. Jangan hentikan ubat darah tinggi. Bukti ujian klinikal bercampur, dan sayur tidak boleh menggantikan rawatan perubatan.
4. Berhati-hati dengan bayi dan pesakit buah pinggang. Rujuk doktor tentang diet yang sesuai [10].
Kesimpulan
Kajian pemerhatian mengaitkan pengambilan nitrat sederhana daripada sayur dengan risiko penyakit kardiovaskular yang lebih rendah. Namun, ujian klinikal menunjukkan keputusan bercampur: sesetengah mendapati diet sayur tinggi nitrat menurunkan tekanan darah, manakala yang lain tidak menemui kesan. Sayur kaya nitrat boleh menjadi sebahagian daripada diet sihat, tetapi bukan pengganti rawatan darah tinggi.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Penghidap tekanan darah tinggi atau penyakit buah pinggang perlu berbincang dengan doktor sebelum membuat perubahan diet besar.
Rujukan
[1] A. Ashworth et al. (2017). Dietary nitrate and blood pressure: evolution of a new nutrient?. Nutrition Research Reviews. DOI: 10.1017/s0954422417000063.
[2] Ajmol Ali (2026). Beetroot Juice Supplementation: Effect on Cardiovascular and Cognitive Function in Older Adults. BIO Web of Conferences. DOI: 10.1051/bioconf/202621702003.
[3] C. Bondonno et al. (2021). Vegetable nitrate intake, blood pressure and incident cardiovascular disease: Danish Diet, Cancer, and Health Study. European Journal of Epidemiology. DOI: 10.1007/s10654-021-00747-3.
[4] Hayat Alzahrani et al. (2025). Dietary Sources of Nitrate and Nitrite and Associations with Blood Pressure and Other Cardiovascular Disease Risk Factors in a Representative United Kingdom Population. The Journal of Nutrition. DOI: 10.1016/j.tjnut.2025.11.018.
[5] Xiang-Gui Li et al. (2022). Dietary nitrate intake and vegetable consumption, ambient particulate matter, and risk of hypertension in the Nurses’ Health Study. Environment international. DOI: 10.1016/j.envint.2022.107100.
[6] A. Ashworth et al. (2015). High-nitrate vegetable diet increases plasma nitrate and nitrite concentrations and reduces blood pressure in healthy women. Public Health Nutrition. DOI: 10.1017/s1368980015000038.
[7] Cindy M. T. van der Avoort et al. (2021). Increasing Nitrate-Rich Vegetable Intake Lowers Ambulatory Blood Pressure in (pre)Hypertensive Middle-Aged and Older Adults: A 12-Wk Randomized Controlled Trial. The Journal of nutrition. DOI: 10.1093/jn/nxab157.
[8] M. Sundqvist et al. (2020). A randomized clinical trial of the effects of leafy green vegetables and inorganic nitrate on blood pressure. The American Journal of Clinical Nutrition. DOI: 10.1093/ajcn/nqaa024.
[9] C. Bondonno et al. (2014). Short-term effects of nitrate-rich green leafy vegetables on blood pressure and arterial stiffness in individuals with high-normal blood pressure. Free radical biology & medicine. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2014.09.021.
[10] N. Kurhaluk et al. (2026). Dietary Nitrate-Rich Vegetables as Natural Modulators of Health: Mechanisms and Benefits in Ageing Populations. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms27083461.
