Di negara tropika seperti Malaysia, kulit terdedah kepada sinaran matahari yang kuat sepanjang tahun. Sinaran ultraungu (UV) boleh menyebabkan kulit terbakar, penuaan awal dan kerosakan sel. Beberapa kajian telah menguji sama ada makan tomato atau produk tomato boleh membantu melindungi kulit dari dalam. Artikel ini meneliti bukti tersebut.
Bagaimana Sinaran UV Merosakkan Kulit?
Apabila kulit terdedah kepada sinaran UV, tindak balas fotooksidatif bermula dan merosakkan biomolekul serta menjejaskan keutuhan sel dan tisu. Kemerahan kulit (eritema) ialah tindak balas awal yang diperhatikan [1].
Karotenoid seperti beta-karotena dan likopena ialah antioksidan yang cekap memerangkap oksigen singlet dan radikal peroksil yang terhasil semasa fotooksidasi [1].
Ujian Klinikal Utama
Kajian Stahl (2001)
Sembilan sukarelawan makan 40 g pes tomato (kira-kira 16 mg likopena sehari) bersama 10 g minyak zaitun selama 10 minggu. Kumpulan kawalan (10 orang) hanya mengambil minyak zaitun [2]:
Paras likopena serum meningkat dalam kumpulan pes tomato.
Pada minggu ke-10, pembentukan kemerahan kulit 40% lebih rendah berbanding kumpulan kawalan.
Tiada perbezaan ketara pada minggu ke-4.
Penyelidik menyimpulkan perlindungan terhadap kemerahan akibat UV boleh dicapai dengan memakan sumber likopena yang biasa dalam diet [2].
Kajian Rizwan (2011)
Dalam ujian rawak terkawal, 20 wanita sihat makan 55 g pes tomato (16 mg likopena) dalam minyak zaitun, atau minyak zaitun sahaja, setiap hari selama 12 minggu [3]. Keputusan selepas suplemen:
Ambang kemerahan kulit meningkat dengan ketara dalam kumpulan pes tomato.
Enzim MMP-1 (yang memecahkan kolagen) akibat UV menurun.
Pemendapan prokolagen I meningkat.
Kerosakan DNA mitokondria akibat UV menurun dengan ketara.
Penyelidik menyimpulkan pes tomato memberi perlindungan terhadap aspek akut dan berpotensi jangka panjang kerosakan kulit akibat cahaya [3].
Perbandingan sumber likopena
Kajian Aust (2005) membandingkan tiga sumber likopena (kira-kira 10 mg sehari selama 12 minggu). Kemerahan kulit menurun dalam semua kumpulan [4]:
| Sumber | Pengurangan kemerahan |
|---|---|
| Likopena sintetik | 25% |
| Ekstrak tomato | 38% |
| Minuman ekstrak tomato | 48% |
Penyelidik mencadangkan karotenoid lain dalam tomato seperti fitofluena dan fitoena, yang menyerap sinaran UV, mungkin menyumbang kepada perlindungan tambahan [4].
Ujian berskala besar
Ujian rawak terkawal berbilang pusat terhadap 149 sukarelawan mendapati suplemen kompleks nutrien tomato selama 12 minggu melindungi daripada kemerahan akibat UVB yang diukur secara objektif, serta mengurangkan penanda keradangan IL-6 dan TNF-alfa. Namun, dos eritema minimum yang dinilai secara visual tidak berbeza antara kumpulan [5].
Kajian dalam kulit Asia
Ujian rawak terkawal di Filipina terhadap 36 pesakit dengan jenis kulit Fitzpatrick III hingga V mendapati suplemen likopena oral meningkatkan dos eritema minimum sebanyak 20.83% pada minggu ke-6 dan 43.06% pada minggu ke-12 [6]. Ini antara sedikit kajian yang melibatkan jenis kulit yang lebih gelap, serupa dengan ramai rakyat Malaysia. Namun, kajian ini menggunakan suplemen, bukan tomato.
Meta-Analisis
Meta-analisis 21 kajian intervensi mendapati suplemen tomato dan likopena dikaitkan dengan [7]:
Pengurangan kemerahan kulit, MMP-1, ICAM-1 dan pigmentasi kulit.
Peningkatan dos eritema minimum, ketebalan kulit dan ketumpatan kulit.
Penyelidik menyimpulkan produk kaya likopena boleh digunakan sebagai perlindungan matahari dari dalam [7].
Bukti yang Tidak Menyokong
Satu kajian rawak membandingkan likopena dalam kapsul dan pes tomato selama 10 minggu dalam 20 subjek. Tiada perubahan visual pada dos eritema minimum dalam kedua-dua kumpulan, dan penyelidik menyimpulkan tiada kesan perlindungan sistemik terhadap UVB [8]. Paras likopena serum juga menunjukkan variasi yang besar [8].
Had Penting: Bukan Pengganti Pelindung Matahari
Satu ulasan menegaskan bahawa walaupun beta-karotena dan likopena boleh melindungi kulit daripada terbakar matahari, keberkesanannya tidak setanding dengan penggunaan pelindung matahari [9].
Perlu juga diingat:
Kesan perlindungan hanya muncul selepas 10 hingga 12 minggu pengambilan berterusan, bukan serta-merta [2].
Banyak kajian melibatkan peserta berkulit cerah, contohnya fototip I/II [3].
Kebanyakan kajian menggunakan pes tomato atau ekstrak dalam dos tetap, bukan tomato segar biasa.
Bagaimana Likopena Bertindak pada Kulit?
Likopena ialah pemerangkap oksigen singlet yang sangat cekap dalam kumpulan karotenoid. Selepas diambil melalui makanan, karotenoid diedarkan ke tisu yang terdedah kepada cahaya, termasuk kulit, dan memberi perlindungan sistemik [10]. Kajian juga menunjukkan pengambilan tomato meningkatkan paras likopena dalam serum dan jumlah karotenoid dalam kulit [1][4].
Panduan Praktikal untuk Kesihatan Kulit
1. Teruskan langkah perlindungan matahari biasa: pelindung matahari, pakaian, topi dan mengelakkan matahari terik tengah hari.
2. Masukkan produk tomato yang dimasak dengan minyak dalam diet harian, kerana kajian menggunakan pes tomato bersama minyak zaitun [2][3].
3. Amalkan secara berterusan. Kesan memerlukan beberapa minggu [2].
4. Rujuk doktor kulit sebelum mengambil suplemen likopena, terutamanya jika mempunyai masalah kulit atau sedang mengambil ubat.
Kesimpulan
Beberapa ujian klinikal dan meta-analisis menunjukkan pengambilan pes tomato atau produk kaya likopena selama 10 hingga 12 minggu boleh mengurangkan kemerahan kulit akibat sinaran UV dan melindungi penanda kerosakan kulit. Namun, ada kajian yang tidak menemui kesan, dan perlindungan ini jauh lebih lemah berbanding pelindung matahari. Tomato boleh menjadi pelengkap kepada perlindungan kulit, bukan pengganti.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pengambilan tomato atau likopena tidak menggantikan pelindung matahari. Rujuk doktor kulit untuk masalah kulit atau sebelum mengambil sebarang suplemen.
Rujukan
[1] W. Stahl et al. (2002). Carotenoids and Protection against Solar UV Radiation. Skin Pharmacology and Applied Skin Physiology. DOI: 10.1159/000064532.
[2] W. Stahl et al. (2001). Dietary tomato paste protects against ultraviolet light-induced erythema in humans. The Journal of Nutrition. DOI: 10.1093/jn/131.5.1449.
[3] M. Rizwan et al. (2011). Tomato paste rich in lycopene protects against cutaneous photodamage in humans in vivo: a randomized controlled trial. British Journal of Dermatology. DOI: 10.1111/j.1365-2133.2010.10057.x.
[4] Olivier Aust et al. (2005). Supplementation with tomato-based products increases lycopene, phytofluene, and phytoene levels in human serum and protects against UV-light-induced erythema. International Journal for Vitamin and Nutrition Research. DOI: 10.1024/0300-9831.75.1.54.
[5] Katharina Groten et al. (2019). Tomato Phytonutrients Balance UV Response: Results from a Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Study. Skin Pharmacology and Physiology. DOI: 10.1159/000497104.
[6] Katrina Marie A. Torno et al. (2023). Efficacy of Oral Lycopene Supplementation for Photoprotection in Filipino Patients in a Tertiary Hospital in Makati: A Single-blind Randomized Controlled Trial. Journal of the Philippine Dermatological Society. DOI: 10.4103/jpds.jpds_7_23.
[7] Xiaofeng Zhang et al. (2023). The effect of tomato and lycopene on clinical characteristics and molecular markers of UV-induced skin deterioration: A systematic review and meta-analysis of intervention trials. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. DOI: 10.1080/10408398.2022.2164557.
[8] Lethicia Sokoloski et al. (2015). Lycopene not in pill, nor in natura has photoprotective systemic effect. Archives of Dermatological Research. DOI: 10.1007/s00403-015-1578-7.
[9] W. Stahl et al. (2012). Photoprotection by dietary carotenoids: concept, mechanisms, evidence and future development. Molecular Nutrition & Food Research. DOI: 10.1002/mnfr.201100232.
[10] W. Stahl et al. (2006). Lycopene-rich products and dietary photoprotection. Photochemical & Photobiological Sciences. DOI: 10.1039/b505312a.
