Umbut pisang, iaitu teras lembut batang pisang, dimasak sebagai gulai di banyak tempat. Jus batang pisang pula digunakan secara tradisional untuk masalah kencing dan batu karang. Kajian makmal dan haiwan memberi sedikit sokongan kepada kegunaan ini, tetapi bukti pada manusia masih sangat terhad.
Artikel ini untuk maklumat umum dan bukan pengganti nasihat doktor. Batu karang dan diabetes memerlukan rawatan perubatan.
Kandungan Umbut Pisang
Satu kajian empat varieti mendapati umbut pisang (berat kering) mengandungi sekitar 66% hingga 77% karbohidrat, 9% hingga 18% abu dan 3% hingga 11% protein. Kalium ialah mineral paling banyak, diikuti magnesium dan kalsium [1].
Jus batang pisang membentuk hampir 95% batang dan kaya kalium serta oksalat [2].
Batu Karang
| Kajian | Penemuan |
|---|---|
| 12 ekstrak batang pisang | Ekstrak pisang Awak Legor menghalang pembentukan kristal kalsium oksalat lebih baik daripada ubat rujukan dalam ujian makmal [3] |
| Jus batang mentah | Mengurangkan berat batu karang sebanyak 6.9% dalam ujian makmal selama 5 hari [4] |
Perhatian: jus batang pisang juga kaya oksalat [2], iaitu komponen utama sesetengah batu karang. Kesan sebenar pada manusia belum jelas. Rujuk doktor sebelum menggunakannya untuk batu karang.
Gula Darah (Kajian Haiwan dan Makmal)
Ekstrak batang pisang serta sebatian stigmasterol dan beta-sitosterol menurunkan gula darah puasa dan HbA1c pada tikus diabetes [5].
Jus batang pisang memperbaiki toleransi glukosa pada tikus diabetes jenis 2 dan mengaktifkan enzim AMPK dalam sel [6].
Jus batang daripada pokok di Vietnam dan rumah hijau Czech sama-sama menghalang enzim alfa-glukosidase dan alfa-amilase [7].
Batang pisang mempunyai indeks glisemik rendah dan tinggi serat [8].
Penyediaan Umbut
Umbut pisang cepat menjadi perang kerana enzim polifenol oksidase. Satu kajian mendapati rawatan dengan kalium metabisulfit dan asid askorbik mengekalkan warna sehingga 5 hari dalam peti sejuk [9]. Di rumah, merendam dalam air bercampur asam atau limau membantu.
Serbuk Batang Pisang
Serbuk batang pisang yang dikeringkan pada 40°C hingga 70°C boleh ditambah ke dalam roti, biskut dan produk tenusu untuk meningkatkan serat dan mineral [10].
Panduan Penggunaan
1. Makan umbut sebagai sayur dalam masakan biasa.
2. Jangan berlebihan minum jus batang kerana kandungan oksalatnya [2].
3. Elakkan jika ada sejarah batu karang oksalat tanpa nasihat doktor.
4. Jangan gantikan ubat diabetes dengan jus batang pisang.
Soalan Lazim
Bolehkah jus batang pisang menghancurkan batu karang?
Kajian makmal menunjukkan kesan kecil [4][3], tetapi belum dibuktikan pada manusia.
Adakah umbut pisang baik untuk diabetes?
Ia rendah indeks glisemik [8], tetapi kajian manusia belum ditemui.
Adakah kajian dari Malaysia?
Satu kajian menggunakan varieti Awak Legor [3], tetapi lokasi kajian tidak dinyatakan dalam ringkasan.
Kesimpulan
Umbut dan jus batang pisang ialah makanan tradisional yang berkhasiat dengan potensi kesihatan dalam kajian awal. Nikmatinya sebagai sayur, tetapi berhati-hati menggunakannya sebagai ubat kerana bukti manusia masih terhad.
Rujukan
[1] N. Liyadipitiya et al. (2025). Nutritional composition and bioactivity studies on edible soft stem of banana (Musa spp.). Agricultural Science and Technology. DOI: 10.15547/ast.2025.01.002.
[2] D. Deka et al. (2021). Analysis of Banana Plant (Musa balbisiana Colla) Pseudo-Stem Juice. DOI: 10.2174/9789811801631121010003.
[3] Mazni Abu Zarin et al. (2020). Investigation of potential anti-urolithiatic activity from different types of Musa pseudo-stem extracts in inhibition of calcium oxalate crystallization. BMC Complementary Medicine and Therapies. DOI: 10.1186/s12906-020-03113-0.
[4] S. Vanitha et al. (2020). Determination of Chemical Composition in Cooked and Raw Banana Stem (Musa accuminata) and Its Efficacy on Kidney Stones in vitro Study. Journal of Scientific Research. DOI: 10.37398/jsr.2020.640313.
[5] R. Ramu et al. (2016). The effect of a plant extract enriched in stigmasterol and ?-sitosterol on glycaemic status and glucose metabolism in alloxan-induced diabetic rats. Food & Function. DOI: 10.1039/c6fo00343e.
[6] Dong Thi Nguyen et al. (2020). AMPK-mediated Hypoglycemic Effect of Banana Stem Juice on Type 2 Diabetes. Biosciences Biotechnology Research Asia. DOI: 10.13005/bbra/2812.
[7] D. Nguyen et al. (2017). Antidiabetic compounds in stem juice from banana grown in natural and greenhouse. Czech Journal of Food Sciences. DOI: 10.17221/172/2017-cjfs.
[8] Jamuna J. Bhaskar et al. (2011). Beneficial effects of banana (Musa sp. var. elakki bale) flower and pseudostem on hyperglycemia and advanced glycation end-products (AGEs) in streptozotocin-induced diabetic rats. Journal of Physiology and Biochemistry. DOI: 10.1007/s13105-011-0091-5.
[9] J. Priya et al. (2014). Studies on Pretreatment of Minimally Processed Banana Central Core. International Journal of Research. DOI: 10.15613/sijrs/2014/v1i2/67549.
[10] R. Thorat et al. (2018). Utilization of banana pseudo-stem in food applications. International Journal of Agricultural Engineering. DOI: 10.15740/has/ijae/11.sp.issue/86-89.
