Batang pisang yang ditebang selepas tuaian mengandungi serat yang kuat. Di Filipina, India dan negara lain, serat ini dijadikan tali, kain, kertas dan kraf tangan. Kajian moden menunjukkan serat batang pisang juga sesuai untuk bahan komposit kenderaan, pembinaan dan pembungkusan.
Kenapa Serat Pisang Menarik?
Serat semula jadi seperti pisang semakin penting kerana biodegradasi, boleh diperbaharui, ringan dan mempunyai kekuatan yang baik [1].
Pisang ditanam di 130 negara dengan pengeluaran 115.7 juta tan pada 2018, jadi bahan mentah mudah didapati [1].
Satu kajian mendapati batang pisang mengandungi 38% selulosa, 28% hemiselulosa dan 14.7% lignin [2].
Sifat Mekanikal
Serat panjang daripada batang pisang diperoleh dengan hasil 60%, dengan modulus Young 6.3 hingga 26 GPa dan tegasan putus 140 hingga 768 MPa. Nilai ini setanding julat atas serat jut dan rami [2].
Kegunaan Serat Batang Pisang
| Kegunaan | Sumber |
|---|---|
| Pad sanitari, tekstil, pulpa dan kertas | [1] |
| Komposit kenderaan, pembinaan dan aeroangkasa | [1][3] |
| Mikro dan nanoselulosa, karbon teraktif | [4] |
| Rawatan air, air sisa dan pencemaran udara | [5] |
| Kadbod dan bahan pembungkus makanan | [6] |
Di Filipina, Jabatan Sains dan Teknologi menghasilkan pelitup muka daripada serat pisang untuk mengurangkan plastik sekali guna [1].
Pengekstrakan Serat
Pengekstrakan mekanikal lebih diutamakan berbanding manual [4].
Rawatan permukaan digunakan untuk menyesuaikan serat bagi kegunaan tertentu [4].
Pengekstrakan enzim memberikan selulosa dengan kehabluran dan kestabilan haba tertinggi dalam satu kajian [7].
Bahagian Teras dan Luar
Satu ulasan menyatakan teras tengah batang pisang boleh digunakan sebagai bahan makanan, manakala pelepah luar sesuai untuk pelbagai industri [6].
Peluang untuk Komuniti
1. Kraf tangan seperti beg, tikar dan hiasan.
2. Kertas kraf daripada pulpa batang pisang [1].
3. Bekalan serat mentah kepada pengilang komposit [5].
4. Kerjasama dengan universiti untuk memproses serat secara lebih bernilai [8].
Langkah Asas Mengekstrak Serat
1. Potong batang selepas tuaian buah.
2. Asingkan pelepah batang.
3. Kikis atau gunakan mesin penyerat untuk mengeluarkan serat [4].
4. Basuh dan keringkan serat di bawah matahari.
5. Gred serat mengikut panjang dan kehalusan.
Soalan Lazim
Adakah serat pisang kuat?
Ya, ia setanding dengan serat jut dan rami [2].
Apa produk yang boleh dibuat?
Tekstil, kertas, tali, kraf dan bahan komposit [1][8].
Adakah ia mesra alam?
Ya, serat pisang biodegradasi dan boleh diperbaharui [1].
Kesimpulan
Serat batang pisang ialah sumber bahan mentah yang besar dan belum diterokai sepenuhnya. Bagi komuniti pekebun pisang, ia boleh menjadi asas industri kecil seperti kraf, kertas dan serat mentah, sambil mengurangkan sisa kebun.
Rujukan
[1] Sanjeev Balda et al. (2021). Banana fibre: a natural and sustainable bioresource for eco-friendly applications. Clean Technologies and Environmental Policy. DOI: 10.1007/s10098-021-02041-y.
[2] Thomas Sango et al. (2018). Step-wise multi-scale deconstruction of banana pseudo-stem (Musa acuminata) biomass and morpho-mechanical characterization of extracted long fibres for sustainable applications. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2018.06.050.
[3] S. M. Farhana Iqbal et al. (2023). Prospect of waste banana fiber use in industry: A narrative review. International Journal of Science and Research Archive. DOI: 10.30574/ijsra.2023.10.2.1045.
[4] Pratikhya Badanayak et al. (2023). Banana pseudostem fiber: A critical review on fiber extraction, characterization, and surface modification. Journal of Natural Fibers. DOI: 10.1080/15440478.2023.2168821.
[5] Karisma Kaur et al. (2025). Recent developments in lignocellulosic banana (Musa spp.) fiber-based biocomposites and their potential industrial applications: A comprehensive review. International Journal of Biological Macromolecules. DOI: 10.1016/j.ijbiomac.2025.147180.
[6] Gopika S. Pillai et al. (2024). Banana Pseudostem: An Undiscovered Fiber Enriched Sustainable Functional Food. Journal of Natural Fibers. DOI: 10.1080/15440478.2024.2304004.
[7] R. Nascimento et al. (2023). Extraction and Characterization of Cellulose Obtained from Banana Plant Pseudostem. Clean Technologies. DOI: 10.3390/cleantechnol5030052.
[8] P. Kaliyadasa et al. (2020). Biowaste Management: Banana Fiber Utilization for Product Development. Journal of Natural Fibers. DOI: 10.1080/15440478.2020.1776665.
