Rumah cendawan tiram di Malaysia sebaiknya dikekalkan pada kelembapan relatif sekitar 80% hingga 90% dan suhu di bawah 30°C. Kajian tempatan mendapati bilik tanaman dengan kelembapan 85% hingga 89% dan suhu sekitar 27°C hingga 30°C memberikan hasil yang tinggi. Pengudaraan yang baik juga penting untuk mengelakkan karbon dioksida terkumpul.
Kenapa Suhu dan Kelembapan Sangat Mempengaruhi Hasil
Cendawan tiram mengandungi air yang sangat tinggi dan tidak mempunyai lapisan pelindung seperti kulit buah. Apabila udara terlalu kering, kelopak cepat kering, retak, dan cendawan kecil mati sebelum membesar. Kajian sistem kawalan automatik di Indonesia menyatakan cendawan tiram tumbuh optimum pada 25°C hingga 30°C dan memerlukan kelembapan udara sekitar 80% hingga 85%. Kelembapan di bawah 80% boleh mengganggu penyerapan nutrien dan menyebabkan pertumbuhan terbantut [6].
Data Kajian dari Malaysia
Beberapa kajian di Malaysia memberikan panduan yang sangat relevan untuk iklim tempatan:
Dalam bilik tertutup dengan sistem pelembapan dan pengudaraan, kelembapan direkodkan antara 85.1% dan 89.3% dengan suhu 27.4°C hingga 29.8°C. Dalam keadaan ini, P. pulmonarius mencapai kecekapan biologi 110.6% [1].
Kajian perbandingan mendapati bilik tanaman dengan kawalan kelembapan dan pengudaraan mencatatkan purata 28.6°C dan kelembapan 87.96%. Kecekapan biologi purata ialah 109.1%, berbanding hanya 50.5% untuk tanaman luar dengan suhu 32.1°C dan kelembapan 61.87% [3].
Kajian peringkat pelembapan mendapati kelembapan berterusan 80% hingga 90% sepanjang tempoh berbuah memberikan berat buah, saiz kelopak, kualiti dan hasil tertinggi. Melembapkan hanya sehingga cendawan mula keluar tidak memberikan keputusan yang sama baik [4].
Ringkasnya, perbezaan antara rumah cendawan yang dikawal dan yang tidak dikawal boleh menggandakan hasil.
Cara Mengekalkan Kelembapan Tinggi
Kajian di Malaysia menguji jadual pelembapan dan mendapati kaedah terbaik ialah menghidupkan pelembap selama 15 minit, kemudian berhenti 15 minit, secara bergilir dari empat titik dalam bilik. Dengan kaedah ini, kelembapan dapat dikekalkan antara 80% dan 90% dengan suhu yang masih boleh diterima [2]. Sistem ini menghasilkan 261.8 kg cendawan dalam tempoh tiga bulan, sehingga tujuh pusingan tuaian [2].
Bagi penanam kecil tanpa pelembap automatik:
Siram lantai dan dinding rumah cendawan beberapa kali sehari.
Gunakan semburan kabus halus ke udara, bukan terus ke mulut bongkah.
Pasang guni basah atau jaring teduh di sekeliling rumah cendawan.
Pasang meter suhu dan kelembapan digital yang murah untuk memantau keadaan.
Pengudaraan dan Karbon Dioksida
Kelembapan tinggi tanpa pengudaraan boleh menyebabkan karbon dioksida terkumpul. Kajian di Korea mendapati kepekatan karbon dioksida optimum untuk bentuk buah yang baik ialah 0.3%. Kebanyakan buah menjadi kurang berkualiti apabila kepekatan melebihi 0.5% [5]. Tanda biasa karbon dioksida tinggi ialah batang panjang dengan kelopak kecil.
Satu lagi kajian penanaman P. pulmonarius dalam bilik tertutup membandingkan tiga sistem. Sistem dengan pelembap dan pengudaraan mencatatkan kecekapan biologi 73.6%, berbanding 44.1% bagi sistem dengan pelembap tetapi tanpa pengudaraan [8].
Bagaimana dengan Suhu Panas Malaysia?
Suhu luar yang melebihi 32°C ialah cabaran utama. Kajian di Bangladesh mendapati pengeluaran terbaik berlaku pada musim sejuk, iaitu suhu 14°C hingga 27°C dengan kelembapan 70% hingga 80% [7]. Di Malaysia, suhu serendah itu sukar dicapai tanpa penyaman udara, jadi fokus kepada:
Membina rumah cendawan di kawasan teduh.
Menggunakan bumbung bertebat atau lapisan atap rumbia.
Meningkatkan semburan kabus pada waktu tengah hari.
Memilih spesies yang tahan panas seperti P. pulmonarius, yang memberikan hasil tertinggi dalam kajian bilik tertutup di Malaysia [1].
Soalan Lazim
Berapa kelembapan minimum untuk cendawan tiram?
Kajian menyarankan sekurang-kurangnya 80%, kerana kelembapan lebih rendah boleh menyebabkan cendawan kering dan pertumbuhan terganggu [6].
Perlu ke pasang kipas dalam rumah cendawan?
Pengudaraan diperlukan untuk mengelakkan karbon dioksida tinggi [5]. Kipas ekzos kecil atau lubang udara di bahagian atas dan bawah dinding biasanya mencukupi untuk skala kecil.
Kenapa batang cendawan panjang dan kelopak kecil?
Ini biasanya tanda pengudaraan tidak mencukupi dan karbon dioksida tinggi [5].
Kesimpulan
Untuk iklim Malaysia, sasarkan kelembapan relatif 80% hingga 90%, suhu di bawah 30°C, dan pengudaraan yang mencukupi. Kajian tempatan membuktikan rumah cendawan yang dikawal dengan baik boleh menggandakan hasil berbanding keadaan tanpa kawalan. Mulakan dengan memasang meter suhu dan kelembapan, kemudian laraskan jadual siraman dan pengudaraan berdasarkan bacaan sebenar.
Rujukan
[1] Tariqul Islam et al. (2017). Selection and Cultivation of Oyster Mushroom for the Indoor Controlled Environment in Malaysia and Similar Ecological Region.
[2] Tariqul Islam et al. (2016). Optimization of humidifying procedure in controlled environment for indoor cultivation of Pleurotus pulmonarius. African Journal of Biotechnology. DOI: 10.5897/ajb2016.15621.
[3] Tariqul Islam et al. (2016). A Competitive Study on Higher Yield Performance in Indoor Optimized Environment and Outdoor Cultivation of Pleurotus pulmonarius.
[4] Z. Zakaria et al. Characteristics of Indoor Mushroom Cultivation of Grey Oyster (Pleurotus pulmonarius) by Different Stages of Humidifying Treatment.
[5] K. Jang et al. (2003). Characterization of Fruitbody Morphology on Various Environmental Conditions in Pleurotus ostreatus. Mycobiology. DOI: 10.4489/myco.2003.31.3.145.
[6] Y. Hendrawan et al. (2019). Development of Fuzzy Control Systems in Portable Cultivation Chambers to Improve the Quality of Oyster Mushrooms. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering. DOI: 10.1088/1757-899x/546/3/032013.
[7] M. Uddin et al. (2010). Production of Oyster Mushrooms in Different Seasonal Conditions of Bangladesh. Journal of Scientific Research. DOI: 10.3329/jsr.v3i1.6130.
[8] M. Islam et al. (2017). Indoor Cultivation Model of Humidifying and Ventilation Systems for Grey Oyster Mushroom (Pleurotus pulmonarius). Indian Journal of Science and Technology. DOI: 10.17485/ijst/2017/v10i41/101378.
