Buah melon (Cucumis melo L.) lazimnya dinikmati sebagai buah segar kerana rasanya yang manis, berair dan menyegarkan. Namun, berdasarkan dokumen ini, kegunaan melon sebenarnya jauh lebih luas. Buah ini mempunyai nilai dari sudut pemakanan, penghidratan, sebatian bioaktif dan pemprosesan industri, manakala bahagian yang sering dibuang seperti kulit dan biji juga mempunyai potensi tinggi untuk pembangunan produk fungsi.
Menariknya, beberapa kajian yang dihimpunkan dalam dokumen menunjukkan bahawa kulit dan biji melon boleh mengandungi kepekatan sebatian bioaktif yang lebih tinggi berbanding isi buah. Ini membuka ruang kepada penggunaan hasil sampingan melon sebagai bahan makanan, nutrasetikal, kosmetik dan produk bernilai tambah.
Melon sebagai buah yang sangat menghidrat
Salah satu ciri utama melon ialah kandungan airnya yang tinggi.
Buah melon mengandungi sekitar 85–92% air, manakala bahan keringnya hanya sekitar 8–15%. Kandungan air yang tinggi menjadikannya buah yang sesuai untuk membantu penghidratan sebagai sebahagian daripada diet biasa.
Selain air, daging buah mengandungi pelbagai vitamin termasuk vitamin A, C, D, E, K dan kumpulan vitamin B. Ia turut membekalkan glukosa, fruktosa dan serat pemakanan.
Dokumen juga menyatakan bahawa sesetengah varieti Asia Tengah boleh mempunyai kandungan gula sekitar 14–16%, dengan nisbah glukosa kepada fruktosa mempengaruhi tahap kemanisan buah.
Melon turut membekalkan mineral penting
Selain vitamin, melon mengandungi beberapa mineral penting seperti kalium, magnesium, kalsium, besi dan zink.
Gabungan air, vitamin, mineral, gula semula jadi dan serat menjadikan melon mempunyai nilai pemakanan yang lebih luas daripada sekadar buah pencuci mulut.
Dari sudut komposisi buah, isi atau pulpa melon turut mengandungi sebatian seperti ?-karoten dan likopena, bergantung pada jenis dan varieti.
Sebatian bioaktif dalam melon
Dokumen menghimpunkan kajian yang melaporkan pelbagai aktiviti biologi daripada ekstrak melon, termasuk aktiviti antioksidan, anti-inflamasi, antidiabetik, antiulser, antibakteria dan anti-angiogenik.
Namun, istilah “aktiviti biologi” perlu difahami dengan tepat. Ia menunjukkan bahawa sesuatu ekstrak atau sebatian memberikan tindak balas tertentu dalam eksperimen, dan bukan semestinya membuktikan bahawa makan buah melon boleh merawat penyakit tertentu.
Dokumen sendiri menegaskan bahawa kebanyakan bukti berkaitan bioaktiviti masih datang daripada kajian in vitro dan in vivo, manakala kajian klinikal manusia masih terhad.
Penggunaan dalam perubatan tradisional
Dalam penggunaan tradisional, melon telah dikaitkan dengan pelbagai tujuan, termasuk bagi masalah saluran kencing, batu karang, batuk dan keradangan hati.
Walau bagaimanapun, penggunaan tradisional tidak semestinya sama dengan bukti klinikal moden. Dapatan ini lebih sesuai dilihat sebagai rekod kegunaan etnobotani yang mendorong penyelidikan lanjut.
Kulit dan biji mempunyai potensi bioaktif yang tinggi
Salah satu bahagian paling menarik dalam dokumen ialah nilai kulit dan biji melon.
Ekstrak kulit dan biji melon dilaporkan merencat proliferasi beberapa jenis sel kanser manusia dalam ujian in vitro, termasuk sel karsinoma ginjal, kolorektal dan servikal, dengan kadar perencatan sekitar 20–85% pada kepekatan 0.1–1.0 mg/mL.
Sekali lagi, dapatan ini datang daripada ujian makmal dan tidak boleh disamakan dengan keberkesanan rawatan dalam manusia.
Beberapa varieti melon juga menunjukkan aktiviti perencatan enzim penukar angiotensin atau ACE, yang memberikan petunjuk kepada potensi penyelidikan berkaitan tekanan darah.
Bahagian buah mempunyai komposisi yang berbeza
Setiap bahagian buah melon mempunyai komponen bioaktif yang berlainan.
Daging buah mengandungi vitamin A, vitamin C, ?-karoten dan likopena.
Kulit buah kaya dengan polifenol, karotenoid serta mineral seperti kalium, natrium, magnesium dan kalsium.
Biji melon pula dilaporkan mengandungi sekitar 15–36% protein dan 7–44% serat, selain tokopherol dan sterol.
Minyak biji melon mengandungi sekitar 60–70% asid linoleik, bersama lesitin dan ?-sitosterol.
Perbezaan ini menjelaskan mengapa keseluruhan buah mempunyai potensi kegunaan yang sangat luas.
Kulit melon boleh dijadikan bahan makanan fungsi
Kulit melon lazimnya dianggap sebagai sisa. Namun, selepas diproses menjadi tepung, ia boleh digunakan sebagai bahan pengaya dalam produk bakeri.
Dokumen menyatakan bahawa tepung kulit melon telah digunakan dalam biskut dan muffin untuk meningkatkan kandungan serat dan sebatian fenolik tanpa menjejaskan penerimaan deria secara ketara.
Ini memberikan peluang kepada industri makanan untuk mengubah bahan buangan menjadi ramuan bernilai tambah.
Biji melon boleh dijadikan minuman berasaskan tumbuhan
Biji melon juga berpotensi digunakan sebagai bahan asas minuman berasaskan tumbuhan.
Dokumen menyebut pembangunan minuman daripada biji melon sebagai alternatif untuk golongan vegan dan individu yang tidak toleran terhadap laktosa. Produk tersebut mempunyai ciri krim yang baik dan warna putih yang menarik.
Dengan kandungan protein yang boleh mencapai 15–36%, biji melon mempunyai asas nutrisi yang menarik untuk pembangunan produk minuman.
Minuman fungsi daripada hasil sampingan melon
Ekstrak kulit dan biji melon turut digunakan dalam pembangunan minuman fungsi.
Dalam kajian yang dirujuk, kandungan fenolik dan aktiviti antioksidan dapat dikekalkan sehingga tiga bulan penyimpanan.
Dapatan ini penting dari sudut komersial kerana kestabilan sebatian bioaktif sepanjang penyimpanan merupakan salah satu cabaran utama dalam pembangunan produk makanan fungsi.
Melon boleh diproses kepada pelbagai produk
Melon juga boleh diproses kepada produk yang mempunyai jangka hayat lebih panjang seperti:
- sirap,
- purée,
- nektar.
Pemprosesan tersebut membolehkan buah melon digunakan di luar musim segar dan membantu mengurangkan pembaziran hasil.
Dalam industri buah-buahan, pendekatan ini penting terutama apabila berlaku lebihan pengeluaran pada musim puncak.
Sisa cantaloupe untuk pewarna dan antioksidan semula jadi
Hasil sampingan cantaloupe turut mempunyai potensi sebagai sumber pewarna dan antioksidan semula jadi.
Dokumen menyatakan bahawa ekstrak hasil sampingan cantaloupe boleh digunakan dalam yogurt, biskut, jeli serta produk bukan makanan seperti krim anti-kedut dan sabun.
Ini menunjukkan bahawa nilai melon boleh diperluaskan daripada sektor makanan kepada kosmetik dan industri bahan semula jadi.
Minyak biji melon juga mempunyai potensi industri
Minyak biji melon mengandungi asid linoleik yang tinggi, sekitar 60–70%, bersama lesitin dan ?-sitosterol.
Komposisi ini menjadikan minyak biji berpotensi digunakan dalam bidang pemakanan, kosmetik dan farmaseutikal.
Daripada sudut ekonomi kitaran, pemprosesan biji kepada minyak boleh meningkatkan nilai keseluruhan buah yang sebelum ini hanya bergantung kepada jualan isi segar.
Sisa melon juga berpotensi untuk makanan ternakan
Dokumen turut menyebut penggunaan sisa melon sebagai makanan kepada ruminan.
Walau bagaimanapun, kesannya terhadap kesihatan rumen masih belum difahami sepenuhnya dan memerlukan penyelidikan lanjut.
Ini menunjukkan bahawa penggunaan hasil sampingan melon dalam makanan ternakan berpotensi, tetapi tidak semua bahan buangan boleh digunakan tanpa penilaian terhadap komposisi nutrien dan kesan fisiologi.
Cabaran penggunaan biji melon secara komersial
Walaupun biji melon mempunyai kandungan protein, serat dan lipid yang menarik, penggunaan komersialnya masih mempunyai beberapa cabaran.
Dokumen menyatakan bahawa kualiti organoleptik dan kebolehprosesan biji melon masih merupakan antara isu utama dalam pembangunan produk makanan.
Ini bermakna nilai nutrisi yang tinggi sahaja belum cukup. Produk perlu mempunyai rasa, aroma, tekstur, kestabilan dan penerimaan pengguna yang baik.
Melon dan konsep ekonomi kitaran
Salah satu mesej paling jelas daripada dokumen ini ialah hampir semua bahagian melon mempunyai potensi untuk dimanfaatkan.
Daging boleh dimakan segar atau diproses. Kulit boleh dijadikan tepung atau sumber antioksidan. Biji boleh dijadikan minuman, bahan nutrasetikal atau minyak. Hasil sampingan juga boleh digunakan dalam industri makanan, kosmetik dan mungkin makanan ternakan.
Pendekatan seperti ini selari dengan konsep valorisasi sisa pertanian, iaitu menukar bahan yang sebelum ini dibuang kepada produk bernilai ekonomi.
Kesimpulan
Buah melon bukan sekadar sumber air dan gula semula jadi. Ia menyediakan vitamin, mineral, serat dan pelbagai sebatian bioaktif, manakala kulit dan bijinya mempunyai potensi besar dalam pembangunan produk makanan fungsi, nutrasetikal, kosmetik dan bahan industri.
Dokumen menyimpulkan bahawa melon menyumbang kepada pemakanan dan penghidratan, sementara hasil sampingannya menawarkan peluang ekonomi melalui pembangunan bahan fungsi dan produk bernilai tambah. Namun, bukti terapeutik masih memerlukan pengesahan melalui kajian klinikal manusia yang lebih kukuh.
Dengan pendekatan pemprosesan yang sesuai, melon berpotensi berkembang daripada sekadar buah segar kepada komoditi yang boleh dimanfaatkan hampir keseluruhan bahagiannya.
Kata Kunci
melon, Cucumis melo, kegunaan buah melon, khasiat melon, nutrisi melon, penghidratan, vitamin melon, mineral melon, bioaktif, antioksidan, polifenol, karotenoid, biji melon, kulit melon, minyak biji melon, protein biji melon, serat, asid linoleik, makanan fungsi, nutrasetikal, valorisasi sisa, tepung kulit melon, minuman berasaskan tumbuhan, purée melon, nektar melon, industri makanan, kosmetik, ekonomi kitaran
Sumber Rujukan
Ahrolovich, R. N., Madiyarovich, S. S., & Urinbaevana, M. H. (2020). Melon and its environmental characteristics, 480–490.
Ergashova, D., Sanakulov, A., Fayzullayeva, D., Yusupov, M., & Boltayev, K. (2025). The importance of using micronutrients in melon cultivation: A mini-review. E3S Web of Conferences.
Gómez-García, R., Campos, D., Aguilar, C. N., Madureira, A., & Pintado, M. (2020). Valorization of melon fruit (Cucumis melo L.) by-products: Phytochemical and biofunctional properties with emphasis on recent trends and advances. Trends in Food Science and Technology, 99, 507–519.
Khalid, W., et al. (2021). Chemical composition and health benefits of melon seed: A review. Pakistan Journal of Agricultural Research.
Manchali, S., Murthy, K. C. C. V., & Patil, B. (2021). Nutritional composition and health benefits of various botanical types of melon (Cucumis melo L.). Plants, 10.
Namet, S., Khan, M., Aadil, R. M., & Zia, M. (2023). Development and stabilization of value-added functional drink using melon by-product agricultural waste. Journal of Food Processing and Preservation.
Pinto, M. M. F., et al. (2019). Utilização do melão (Cucumis melo L.) na alimentação de ruminantes: uma revisão. Brazilian Journal of Development.
Qizi, B. N. B. (2024). Natural product melon pulp and its use as a nutrient. European Journal of Medical Genetics and Clinical Biology.
Rolim, P. M., Seabra, L., & De Macêdo, G. R. (2020). Melon by-products: Biopotential in human health and food processing. Food Reviews International, 36, 15–38.
Rolim, P. M., et al. (2018). Phenolic profile and antioxidant activity from peels and seeds of melon (Cucumis melo L. var. reticulatus) and their antiproliferative effect in cancer cells. Brazilian Journal of Medical and Biological Research, 51.
Silva, M., Albuquerque, T., Alves, R. C., Oliveira, M. B., & Costa, H. (2020). Melon (Cucumis melo L.) by-products: Potential food ingredients for novel functional foods? Trends in Food Science and Technology, 98, 181–189.
Silva, M., Albuquerque, T., Alves, R. C., Oliveira, M. B. P., & Costa, H. S. (2024). Melon peel flour: utilization as a functional ingredient in bakery products. Food & Function.
Vapor, C., Sterian, R.-A., Popescu, S., Hoza, D., & Hoza, G. (2026). Functional and nutritional foods obtained through cantaloupe processing. Life Science and Sustainable Development.
Vella, F. M., Cautela, D., & Laratta, B. (2019). Characterization of polyphenolic compounds in cantaloupe melon by-products. Foods, 8.
Yadav, N., Jangra, P., & Yadav, K. (2025). A comprehensive review on medicinal importance of Cucumis melo. Asian Journal of Pharmaceutical Research and Development.
Zhang, G., Li, Z., Liu, L., & Xiang, Q. (2024). Road to valorisation of melon seeds (Cucumis melo L.): A comprehensive review of nutritional profiles, biological activities, and food applications. Sustainable Food Technology.
