Dalam amalan tradisional, ulam raja dipercayai dapat menguatkan tulang [1][2] dan sumsum tulang [3]. Osteoporosis, iaitu keadaan tulang menjadi rapuh, merupakan masalah yang semakin meningkat dalam kalangan warga emas dan wanita selepas menopaus. Adakah dakwaan tradisional ini disokong oleh sains? Artikel ini meneliti bukti yang ada.
Apa Kata Ulasan Saintifik?
Beberapa ulasan menyokong potensi ulam raja untuk tulang:
Ulasan skop mendapati ulam raja menunjukkan kesan perlindungan tulang dalam kajian makmal dan haiwan, dan bukti yang ada mencadangkan ia menggalakkan pembentukan tulang yang sihat [4].
Ulasan lain menyenaraikan aktiviti anti-osteoporosis antara aktiviti farmakologi ulam raja [5][1].
Ulasan untuk bidang pergigian menyatakan ulam raja berperanan sebagai agen perlindungan tulang dan menggalakkan pembiakan sel tulang [2].
Penting: Semua bukti ini daripada kajian makmal dan haiwan. Ulasan skop menegaskan ujian klinikal manusia masih diperlukan [4].
Bagaimana Tulang Dibina dan Dipecahkan?
Tulang sentiasa diperbaharui melalui dua jenis sel:
| Sel | Fungsi |
|---|---|
| Osteoblas | Membina tulang baharu |
| Osteoklas | Memecahkan tulang lama |
Tulang yang sihat memerlukan keseimbangan antara kedua-dua proses ini. Tekanan oksidatif boleh mengganggu keseimbangan ini dan mempercepatkan kehilangan tulang [6].
Kajian Haiwan Terkini
Kajian 2024: Ekstrak ulam raja pada tikus
Kajian pada 43 tikus jantan yang diberi ekstrak daun kenikir (ulam raja) pada tiga dos selama 28 hari mendapati, pada dos sederhana (1.82 mg/kg) [7]:
| Parameter | Dapatan |
|---|---|
| Enzim antioksidan SOD | Paling tinggi |
| CTX (penanda pemecahan tulang) | Paling rendah |
| Tulang trabekular | Meningkat dengan ketara |
| Bilangan osteoblas | Meningkat dengan ketara |
| Bilangan osteoklas | Menurun berbanding kawalan |
Penyelidik mencadangkan ekstrak ulam raja mungkin bermanfaat sebagai agen antioksidan yang menyokong metabolisme tulang [7].
Kajian 2025: Ulam raja berbanding vitamin C semasa senaman berat
Senaman intensiti tinggi meningkatkan tekanan oksidatif dan boleh mengganggu pembentukan semula tulang. Kajian pada 54 tikus yang menjalani senaman renang berat membandingkan ekstrak ulam raja (tiga dos) dengan vitamin C selama 28 hari [6]:
Tahap malondialdehid meningkat dalam semua kumpulan, terutamanya kumpulan ulam raja dos tinggi dan vitamin C.
Nisbah tulang trabekular bertambah baik dengan ketara dalam kumpulan ulam raja dos sederhana dan vitamin C.
Penyelidik menyimpulkan ulam raja dos sederhana menyokong integriti tulang setanding vitamin C, dan mungkin mempunyai kesan perlindungan tulang melebihi kesan antioksidan langsung [6].
Corak yang menarik: Dos sederhana lebih baik
Kedua-dua kajian mendapati dos sederhana memberi kesan paling baik, bukan dos tertinggi [7][6]. Dalam kajian 2025, dos tinggi malah dikaitkan dengan malondialdehid yang lebih tinggi [6]. Kajian lain pada mencit juga mendapati dos tertinggi ulam raja meningkatkan malondialdehid di paru-paru, berbeza dengan dos rendah [8]. Ini menunjukkan “lebih banyak tidak semestinya lebih baik”.
Sebatian yang Mungkin Berperanan
Ulam raja mengandungi pelbagai sebatian yang mungkin menyumbang kepada kesihatan tulang:
Flavonoid antioksidan seperti kuersetin, rutin dan katekin [9]
Asid askorbik (vitamin C), yang diperlukan untuk pembentukan kolagen [4]
Mineral dalam daun [1]
Had Bukti
1. Tiada ujian klinikal manusia tentang ulam raja dan ketumpatan tulang ditemui dalam carian ini.
2. Kajian tikus menggunakan dos ekstrak tertentu yang mungkin tidak sama dengan jumlah ulam raja yang dimakan dalam hidangan.
3. Kajian dijalankan pada tikus jantan muda, bukan model wanita selepas menopaus yang paling berisiko osteoporosis.
Kajian Sarkopenia di Kelantan
Kesihatan tulang dan otot saling berkait dalam warga emas. Ujian rawak dua-buta sedang dirancang di Kelantan untuk menguji ekstrak ulam raja 500 mg sehari selama 12 minggu pada 64 warga emas dengan sarkopenia (kehilangan otot dan kekuatan). Hasil yang akan dinilai termasuk kecergasan fizikal, kelemahan dan laluan sintesis protein [10]. Kajian ini mungkin memberi gambaran lebih jelas tentang manfaat ulam raja untuk sistem muskuloskeletal manusia.
Panduan Praktikal untuk Kesihatan Tulang
Langkah yang terbukti untuk kesihatan tulang:
1. Pengambilan kalsium yang mencukupi daripada susu, ikan bilis, tauhu dan sayur hijau.
2. Vitamin D daripada pendedahan matahari yang sederhana dan makanan.
3. Senaman menanggung berat seperti berjalan, menari dan latihan bebanan.
4. Elak merokok dan alkohol.
5. Saringan ketumpatan tulang bagi wanita selepas menopaus dan warga emas atas nasihat doktor.
Ulam raja boleh menjadi sebahagian daripada diet seimbang yang kaya sayur, tetapi tidak menggantikan langkah-langkah di atas.
Bukti Antioksidan pada Manusia
Walaupun tiada ujian tulang pada manusia, satu ujian klinikal rawak pada warga emas mendapati suplemen ulam raja selama 12 minggu menurunkan malondialdehid dalam darah dengan ketara [11]. Oleh sebab tekanan oksidatif boleh mempercepatkan kehilangan tulang [6], dapatan ini memberi asas untuk kajian tulang pada manusia pada masa depan.
Kesimpulan
Dakwaan tradisional bahawa ulam raja menguatkan tulang disokong oleh beberapa kajian haiwan yang menunjukkan peningkatan sel pembina tulang, pengurangan pemecahan tulang dan perlindungan tulang semasa tekanan oksidatif. Menariknya, dos sederhana memberi kesan terbaik. Namun, belum ada ujian klinikal pada manusia, dan osteoporosis memerlukan rawatan perubatan yang terbukti.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu yang berisiko atau menghidap osteoporosis perlu mendapatkan nasihat doktor tentang saringan dan rawatan yang sesuai.
Rujukan
[1] S. Moshawih et al. (2017). A comprehensive review on Cosmos caudatus (ulam raja): pharmacology, ethnopharmacology, and phytochemistry.
[2] U. H. Uzbek et al. (2019). Tasty Herb that Heals: A Review of Cosmos caudatus (Ulam Raja) and its Potential Uses in Dentistry. World Journal of Dentistry. DOI: 10.5005/jp-journals-10015-1651.
[3] O. Farah Amna et al. (2013). Acute and Oral Subacute Toxicity Study of Ethanolic Extract of Cosmos Caudatus Leaf in Sprague Dawley Rats.
[4] S. H. Cheng et al. (2015). Potential medicinal benefits of Cosmos caudatus (Ulam Raja): A scoping review. Journal of Research in Medical Sciences. DOI: 10.4103/1735-1995.172796.
[5] M. Ahda et al. (2023). A review on Cosmos caudatus as A potential medicinal plant based on pharmacognosy, phytochemistry, and pharmacological activities. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2022.2158862.
[6] G. M. Sari et al. (2025). Comparison of Cosmos caudatus extract and vitamin C effects on antioxidant response and bone metabolism in rats under high-intensity exercise-induced oxidative stress. Physical Activity and Nutrition. DOI: 10.20463/pan.2025.0030.
[7] G. M. Sari et al. (2024). Effects of cosmos caudatus (Kenikir) antioxidant properties on bone metabolism marker in rat. Current Research in Physiology. DOI: 10.1016/j.crphys.2024.100128.
[8] A. Abdullah et al. (2015). The Effects of Cosmos caudatus (Ulam Raja) on Detoxifying Enzymes in Extrahepatic Organs in Mice. Journal of Applied Pharmaceutical Science. DOI: 10.7324/japs.2015.50115.
[9] S. Seyed-Reihani et al. (2017). Total phenolic content and antioxidant activity of Ulam raja (Cosmos caudatus) and quantification of its selected marker compounds: Effect of extraction. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2016.1155055.
[10] N. S. Nazri et al. (2024). Effectiveness of Cosmos caudatus Extract in Improving Health-Related Parameters among Older Adults with Sarcopenia: A Study Protocol. Jurnal Gizi dan Pangan. DOI: 10.25182/jgp.2024.19.2.87-89.
[11] Y. X. You et al. (2021). Effects of 12 Weeks Cosmos caudatus Supplement among Older Adults with Mild Cognitive Impairment: A Randomized, Double-Blind and Placebo-Controlled Trial. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13020434.
