Pengenalan
Pemprosesan dan penggunaan buah menghasilkan banyak kulit yang lazimnya dibuang. Kulit buah seperti buah naga, rambutan, limau dan delima diketahui kaya dengan sebatian polifenol, dan menjadikannya teh herba ialah cara mudah menambah nilai sisa (pengetahuan am). Namun, pengguna dan pengusaha perlu tahu dua perkara: sejauh mana teh ini benar-benar mengandungi antioksidan, dan sama ada ia selamat, terutamanya dari segi sisa racun perosak.
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “Antioxidant Properties of Herbal Tea Prepared from Red Dragon Fruit Peel with The Addition of Ginger” (Trimedona et al., 2020). Objektifnya ialah menentukan sifat antioksidan teh herba kulit buah naga merah, iaitu kandungan fenol, kandungan betasianin dan aktiviti antioksidan, apabila dicampur halia. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan meliputi teh herba kulit rambutan (Julinar et al., 2026), pemindahan sisa racun piretroid daripada teh herba ke air seduhan (Xiao et al., 2017), teh fungsian daripada campuran kulit buah (Jadhav et al., 2025) dan teh hijau Kangra, India, yang dicampur kulit buah tempatan (Kaur et al., t.t.).
Sorotan Kajian Lepas
Wong et al. (2006) mengkaji sifat antioksidan ekstrak akueus (air) 25 tumbuhan tropika boleh dimakan, dinyatakan sebagai kapasiti antioksidan setara Trolox (TEAC), menggunakan asai DPPH dan FRAP. Hinneburg et al. (2006) pula menilai jumlah fenol dan aktiviti antioksidan ekstrak beberapa herba dan rempah masakan, termasuk halia.
Khusus untuk buah naga, Wu et al. (2006) mengkaji sifat antiproliferatif buah naga merah (pitaya) terhadap sel melanoma dan menentukan sama ada ia merupakan sumber antioksidan yang bernilai. Luo et al. (2014) menyediakan bukti tentang komposisi kimia ekstrak karbon dioksida superkritikal kulit buah naga serta aktiviti biologinya, termasuk aktiviti sitotoksik dan antioksidan in vitro.
Pigmen merah buah naga ialah betalain. Strack et al. (2003) menyatakan bahawa betalain menarik minat bidang gunaan kerana kegunaannya sebagai pewarna makanan serta sifat antioksidan dan pemerangkapan radikalnya.
Dapatan Utama
Teh kulit buah naga mengandungi fenol dan betasianin. Trimedona et al. (2020) menyediakan teh herba dengan memotong kulit buah naga merah segar dan halia kepada kepingan kecil, mengeringkannya pada 60°C dalam ketuhar, lalu mengisarnya menjadi serbuk teh. Kandungan fenol teh tanpa halia (0%) ialah 3.39±1.19 mg GAE/g, manakala teh dengan halia tertinggi (12%) ialah 3.59±1.43 mg GAE/g. Penambahan halia tidak memberi kesan signifikan terhadap kandungan fenol.
Halia mengurangkan betasianin dan aktiviti antioksidan. Kandungan betasianin menurun daripada 124.63±1.61 mg/100 g (0% halia) kepada 104.01±2.99 mg/100 g (12% halia). Apabila jumlah halia meningkat, peratus perencatan teh herba menurun daripada 66.23±2.67% kepada 61.19±2.45% (Trimedona et al., 2020).
Kulit rambutan mengatasi daun teh. Julinar et al. (2026) mendapati ekstrak akueus kulit rambutan (Nephelium lappaceum) mempunyai jumlah fenol 344.07 mg GAE/g dan flavonoid 7.96 mg QE/g, lebih tinggi daripada daun teh (Camellia sinensis), daun kelor (Moringa oleifera) dan daun senduduk (Melastoma malabathricum). Dalam asai DPPH, IC?? ialah 0.797 µg/mL, iaitu aktiviti antioksidan 5.45 kali lebih kuat daripada daun teh, 10.33 kali lebih kuat daripada daun kelor dan 4.32 kali lebih kuat daripada daun senduduk. Kapasiti FRAP kulit rambutan ialah 29.66 mgTE/g, berbanding 19.84 mgTE/g (daun teh), 6.12 mgTE/g (daun kelor) dan 14.52 mgTE/g (daun senduduk).
Campuran kulit buah diterima pengguna. Jadhav et al. (2025) menyediakan lima formulasi (S1–S5) daripada kulit oren, lemon, amla, anggur dan karonda. Sampel S3, dengan kadar kulit anggur dan sitrus lebih tinggi, paling digemari dengan skor warna 8.0, aroma 8.2, rasa 8.5 dan penerimaan keseluruhan 8.3. Ia mengandungi jumlah fenol 190.67 mg GAE/100 g, flavonoid 65.78 mg QE/100 g, antosianin 42.33 mg/100 g, vitamin C 54.23 mg/100 g dan tanin 36.67 mg/100 g.
Kulit delima mencatat nilai tertinggi dalam teh hijau. Kaur et al. (t.t.) mendapati jumlah fenol teh hijau Kangra yang dicampur kulit buah mengikut tertib delima (51.33 mg TAE/g) > lemon (33.73 mg TAE/g) > mosambi (31.38 mg TAE/g) > oren (8.93 mg TAE/g) > pisang (6.13 mg TAE/g). Teh dengan kulit delima mempunyai tahap antioksidan (15.53 mg AAE/g) yang lebih tinggi secara signifikan (p?0.05) berbanding teh dengan kulit buah lain.
Sisa racun piretroid kebanyakannya tertinggal dalam bahan teh. Xiao et al. (2017) mengkaji empat piretroid (fenpropathrin, beta-cypermethrin, lambda-cyhalothrin dan fenvalerate) dalam teh herba honeysuckle, kekwa, wolfberry (kei chi) dan akar manis (licorice). Hanya 0–6.70% piretroid berpindah ke air seduhan dalam pelbagai keadaan bancuhan, bermakna proses seduhan mengurangkan kandungan piretroid dalam cecair lebih 90%. Nilai anggaran risiko pendedahan ialah 0.0022–0.33, menunjukkan pengambilan harian keempat-empat sisa piretroid daripada teh herba boleh dianggap selamat.
| Penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Fenol teh kulit buah naga (0% halia) | 3.39±1.19 mg GAE/g | Trimedona et al. (2020) |
| Perencatan (0% ? 12% halia) | 66.23% ? 61.19% | Trimedona et al. (2020) |
| Fenol kulit rambutan | 344.07 mg GAE/g | Julinar et al. (2026) |
| Fenol teh campuran S3 | 190.67 mg GAE/100 g | Jadhav et al. (2025) |
| Pemindahan piretroid ke seduhan | 0–6.70% | Xiao et al. (2017) |
Perbincangan
Bukti antioksidan teh kulit buah agak konsisten: kulit buah naga, rambutan, delima dan campuran kulit sitrus semuanya menunjukkan kandungan fenol dan aktiviti antioksidan dalam ujian makmal. Namun, unit dan kaedah setiap kajian berbeza (mg GAE/g, mg GAE/100 g, mg TAE/g), jadi angka tidak boleh dibandingkan secara terus.
Bagi keselamatan, bukti yang diperoleh terhad. Kajian Xiao et al. (2017) melibatkan teh herba secara umum (honeysuckle, kekwa, wolfberry dan akar manis), bukan teh kulit buah. Kulit buah ialah bahagian yang terdedah secara langsung kepada semburan racun perosak dan mungkin disalut lilin selepas tuai (pengetahuan am), tetapi tiada data khusus tentang sisa racun, lilin atau mikotoksin dalam teh kulit buah ditemui. Tiada juga kajian ke atas manusia atau kajian Malaysia.
Oleh itu, teh kulit buah boleh dianggap minuman yang berpotensi, bukan ubat. Individu yang mempunyai penyakit kronik, mengandung atau mengambil ubat perlu berbincang dengan doktor atau pegawai dietetik sebelum mengambil teh herba secara kerap.
Implikasi kepada Pengusaha dan Pengguna
1. Gunakan kulit buah daripada sumber yang diketahui, sebaiknya kebun yang mematuhi tempoh selamat semburan racun perosak atau amalan pertanian baik (pengetahuan am).
2. Basuh kulit dengan bersih dan keringkan pada suhu terkawal; Trimedona et al. (2020) menggunakan 60°C.
3. Elakkan dakwaan kesihatan berlebihan pada label kerana bukti masih terhad kepada ujian makmal.
4. Pengusaha yang ingin mengkomersialkan produk wajar menguji sisa racun perosak dan kebersihan mikrob produk mereka.
Kesimpulan
Teh herba daripada kulit buah naga, rambutan, delima dan sitrus menunjukkan kandungan fenol dan aktiviti antioksidan dalam ujian makmal, dengan ekstrak kulit rambutan mengatasi daun teh dalam kajiannya. Dari segi keselamatan, kajian teh herba umum mendapati hanya 0–6.70% sisa piretroid berpindah ke air seduhan, dan risiko pendedahan dianggap selamat. Namun, tiada data keselamatan khusus untuk teh kulit buah dan tiada kajian ke atas manusia, jadi pengambilannya wajar sederhana dan dakwaan kesihatan perlu berhati-hati.
Rujukan
1. Neni Trimedona, Rahzarni Rahzarni, Syuryani Syahrul, et al. (2020). Antioxidant properties of herbal tea prepared from red dragon fruit peel with the addition of ginger. https://doi.org/10.32530/JAAST.V4I2.179
2. Julinar Julinar, Huzaifah Huzaifah, Muharni Muharni, et al. (2026). Development of the fruit peels of rambutan (Nephelium lappaceum L.) into herbal tea. IJFAC (Indonesian Journal of Fundamental and Applied Chemistry). https://doi.org/10.24845/ijfac.v11.i1.18
3. Xiao, J.-J., Li, Y., Fang, Q., et al. (2017). Factors affecting transfer of pyrethroid residues from herbal teas to infusion and influence of physicochemical properties of pesticides. International Journal of Environmental Research and Public Health. https://doi.org/10.3390/IJERPH14101157
4. Jadhav, V., Kshirsagar, R. B., Giri, S. A., et al. (2025). Functional herbal teas from fruit peels: A flavourful solution to food waste. European Journal of Nutrition & Food Safety. https://doi.org/10.9734/ejnfs/2025/v17i81808
5. Kaur, A., Basu, T., & Mittal, N. (t.t.). Evaluation of Indian Kangra green tea (Camellia sinensis (L) O. Kuntze) infused with peels of local fruits (pomegranate, lemon, mosambi, orange and banana) as a natural source of antioxidants. https://doi.org/10.55218/jasr.s1202112321
6. Wong, S. P., Leong, L. P., Koh, J. H. W., et al. (2006). Antioxidant activities of aqueous extracts of selected plants. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/J.FOODCHEM.2005.07.058
7. Hinneburg, I., Dorman, H. J. D., Hiltunen, R., et al. (2006). Antioxidant activities of extracts from selected culinary herbs and spices. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/J.FOODCHEM.2005.03.028
8. Wu, L.-C., Hsu, H.-W., Chen, Y.-C., Chiu, C.-C., Lin, Y.-I., Ho, J. A., et al. (2006). Antioxidant and antiproliferative activities of red pitaya. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/J.FOODCHEM.2005.01.002
9. Strack, D., Vogt, T., Schliemann, W., et al. (2003). Recent advances in betalain research. ChemInform. https://doi.org/10.1002/CHIN.200319225
10. Luo, H., Cai Yongqiang, Peng Zhijun, Liu, T., Yang, S., et al. (2014). Chemical composition and in vitro evaluation of the cytotoxic and antioxidant activities of supercritical carbon dioxide extracts of pitaya (dragon fruit) peel. Chemistry Central Journal. https://doi.org/10.1186/1752-153X-8-1
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: teh herba, kulit buah, kulit buah naga, kulit rambutan, antioksidan, fenol, sisa racun perosak, nilai tambah
