Pengenalan
Kawasan pantai di Malaysia, terutamanya tanah rendah pesisir, terdedah kepada kemasukan air laut, air pasang besar dan kemasinan tanah (pengetahuan am). Bagi petani yang mahu menanam pokok buah di kawasan sebegini, soalan utamanya ialah: tanaman buah apakah yang benar-benar tahan masin, dan sehingga tahap kemasinan berapa?
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “Root-zone sodium chloride influences photosynthesis, water relations, and mineral content of sapodilla foliage” (Mickelbart dan Marler, 1996). Objektifnya ialah mengkaji fisiologi pokok ciku (Manilkara zapota) yang didedahkan kepada NaCl dan menentukan asas toleransi garam yang dilaporkan bagi spesies ini. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan meliputi anak benih kelapa di Vietnam (N. Q. T. Thai dan D. H. Tran, 2024), jambu batu di Faisalabad, Pakistan (Abrar et al., 2024), anak benih Manilkara hexandra (Anjum et al., 2023) dan bab buku tentang sistem pertanian berasaskan buah di tanah masin (Banyal et al., 2019). Tiada kajian dari Malaysia ditemui dalam carian ini.
Sorotan Kajian Lepas
Ciku dilaporkan lebih tahan keadaan masin berbanding spesies buah tropika lain, dan tanggapan inilah yang ingin diuji oleh Mickelbart dan Marler (1996). Kerangka penilaian toleransi garam tanaman banyak bergantung kepada Maas dan Hoffman (1977), yang mengulas semua data toleransi garam yang ada dan menyimpulkan bahawa tanaman boleh bertoleransi kemasinan sehingga satu paras ambang, dan selepas itu hasil menurun secara hampir linear apabila kepekatan garam meningkat.
Larutan nutrien lengkap dalam kajian ini merujuk kaedah kultur air untuk menanam tumbuhan tanpa tanah oleh Hoagland dan Arnon (1950), satu rujukan klasik dalam fisiologi tumbuhan. Demmig-Adams dan Adams (1992) pula mengulas fotoperlindungan dan tindak balas tumbuhan terhadap tekanan cahaya tinggi, termasuk kitaran xantofil dan pelesapan tenaga haba. Konsep ini relevan kerana pokok yang fotosintesisnya terhad akibat garam masih menerima cahaya dan perlu melindungi radas fotosintesisnya (pengetahuan am).
Dalam literatur yang lebih luas, Banyal et al. (2019) menganggarkan hampir 1000 juta hektar tanah di lebih 100 negara terjejas oleh kemasinan, dan menyenaraikan pokok buah yang berpotensi untuk persekitaran masin, termasuk kurma, zaitun, jambu batu, ciku (Manilkara zapota), bidara India (Ziziphus mauritiana), jamun (Syzygium cumini), delima, bael dan karonda.
Dapatan Utama
Ciku kurang tahan garam daripada yang disangka. Mickelbart dan Marler (1996) menanam ciku dalam kultur pasir di rumah hijau dengan larutan nutrien 1 dS m?¹ (kawalan) atau larutan yang dinaikkan kepada 12 atau 20 dS m?¹ dengan NaCl, dari 16 November 1991 hingga 29 Januari 1992. Selepas 8 minggu, asimilasi CO? bersih pokok pada 12 dan 20 dS m?¹ hanya 72% dan 31% daripada kawalan.
Fisiologi daun terjejas. NaCl menurunkan hasil kuantum nyata (apparent quantum yield), kecekapan penggunaan CO?, keupayaan osmotik daun dan keupayaan xilem sebelum subuh. Respirasi gelap dan nisbah pendarfluor klorofil tidak terjejas, dan kecekapan fotokimia daun kekal sama dengan kawalan selama lebih 8 minggu selepas pertukaran gas menurun. Kepekatan Na? dan Cl? daun serta nisbah Na?:K? meningkat.
Kesimpulan penulis. Pertukaran gas ciku agak rendah bagi spesies malar hijau berkayu, dan ciku mungkin tidak setahan garam seperti yang dilaporkan sebelum ini. Tindak balasnya konsisten dengan spesies saka glikofit berkayu lain, iaitu tumbuhan yang tidak teradaptasi kepada garam.
Kelapa tahan hingga 6.25 dS/m. N. Q. T. Thai dan D. H. Tran (2024) menguji anak benih kelapa varieti Dua Ta di rumah hijau di Vietnam dari Julai 2022 hingga Julai 2023 pada EC air 0.89, 6.25, 12.0, 18.25 dan 24.5 dS/m. Ketinggian, lilitan leher akar, bilangan daun dan biojisim menurun dengan kemasinan. Anak benih dikelaskan tahan pada 6.25 dS/m, sederhana sensitif pada 12.0 hingga 18.25 dS/m, dan sensitif pada 24.5 dS/m.
Jambu batu sesuai pada ?10 dS/m. Abrar et al. (2024) menanam jambu batu dalam pasu selama setahun dengan rawatan kawalan, 10, 20 dan 40 dS m?¹, dengan atau tanpa tekanan air. Pokok tidak dapat hidup pada 40 dS m?¹, dan 20 dS m?¹ bersama tekanan air menyebabkan penurunan lebih 70% berat kering pucuk dan akar. Penulis menyimpulkan jambu batu boleh ditanam pada tanah dengan kemasinan ?10 dS m?¹, tetapi tidak pada ?20 dS m?¹ jika bekalan air terhad.
Manilkara hexandra, bukan ciku. Anjum et al. (2023) menguji Manilkara hexandra (spesies berlainan daripada ciku) selama dua tahun (2018–2020). Tiada kematian pada tahun pertama, tetapi pokok gagal pada tahap kemasinan dan sodisiti tertinggi pada tahun kedua. Pada ECe 16 dS/m + SAR 20, ketinggian menurun 62.31%, lilitan batang 59.70%, bilangan daun 46.69% dan cabang 53.84% berbanding kawalan, namun penulis menyimpulkan anak benih masih boleh hidup pada tahap tersebut.
| Tanaman | Tahap kemasinan dan tindak balas | Sumber |
|---|---|---|
| Ciku (M. zapota) | A = 72% (12 dS m?¹) dan 31% (20 dS m?¹) daripada kawalan | Mickelbart dan Marler (1996) |
| Kelapa (Dua Ta) | Tahan 6.25; sederhana sensitif 12.0–18.25; sensitif 24.5 dS/m | N. Q. T. Thai dan D. H. Tran (2024) |
| Jambu batu | Sesuai ?10 dS m?¹; mati pada 40 dS m?¹ | Abrar et al. (2024) |
| M. hexandra | Hidup pada ECe 16 dS/m + SAR 20, tetapi tinggi ?62.31% | Anjum et al. (2023) |
Perbincangan
Dapatan paling penting ialah ciku, yang lazimnya disebut tahan masin, menunjukkan kemerosotan fotosintesis yang besar di bawah NaCl dan berkelakuan seperti glikofit biasa. Ini tidak bermakna ciku tidak boleh ditanam di kawasan pantai, tetapi senarai “buah tahan masin” seperti dalam Banyal et al. (2019) perlu dibaca dengan berhati-hati. Kajian ini juga dijalankan dalam kultur pasir di rumah hijau untuk tempoh singkat (November 1991 hingga Januari 1992), dan tidak mengukur hasil buah.
Bagi kelapa, anak benih dikelaskan tahan pada 6.25 dS/m, selaras dengan penyesuaian semula jadinya di persekitaran pantai seperti yang dinyatakan penulis, walaupun ia menjadi sensitif pada 24.5 dS/m. Jambu batu boleh bertoleransi kemasinan sederhana (?10 dS m?¹), tetapi gabungan garam dan kekurangan air sangat merosakkan. Dapatan M. hexandra tidak boleh dipindahkan terus kepada ciku kerana spesiesnya berbeza.
Semua kajian eksperimen dijalankan dalam pasu atau rumah hijau, kebanyakannya pada peringkat anak benih, dan tiada data hasil buah dari kebun pantai sebenar. Tiada juga kajian ditemui untuk mangga, jambu air atau ciku di kawasan pantai Malaysia. Oleh itu, pemilihan tanaman tahan masin di Malaysia masih perlu disahkan melalui percubaan lapangan tempatan.
Implikasi kepada Petani dan Pegawai Pengembangan
1. Kelapa merupakan pilihan yang disokong oleh bukti yang ada untuk kawasan yang terdedah kepada air masin sederhana, dengan anak benih tahan sehingga 6.25 dS/m.
2. Jambu batu boleh dipertimbangkan jika kemasinan tanah kekal ?10 dS m?¹ dan bekalan air mencukupi.
3. Jangan menganggap ciku tahan masin sepenuhnya; uji pada skala kecil dahulu dan pantau EC tanah.
4. Ukur EC tanah dan air sebelum memilih tanaman, kerana toleransi bergantung kepada paras kemasinan.
5. Agensi disaran menjalankan percubaan lapangan tanaman buah di tanah pantai Malaysia untuk menghasilkan senarai tempatan yang sahih.
Kesimpulan
Ciku, yang lama dilaporkan tahan masin, mengalami penurunan asimilasi CO? kepada 72% dan 31% daripada kawalan pada 12 dan 20 dS m?¹, dan penulis menyimpulkan ia mungkin tidak setahan garam seperti yang disangka. Kelapa menunjukkan toleransi yang lebih jelas, manakala jambu batu sesuai pada kemasinan sederhana dengan air mencukupi. Bukti sedia ada masih terhad kepada kajian pasu dan anak benih, jadi pemilihan tanaman buah untuk kawasan pantai Malaysia perlu disokong ujian lapangan tempatan.
Rujukan
1. Mickelbart, M. V., & Marler, T. E. (1996). Root-zone sodium chloride influences photosynthesis, water relations, and mineral content of sapodilla foliage. HortScience. https://doi.org/10.21273/HORTSCI.31.2.230
2. N. Q. T. Thai & D. H. Tran (2024). Impact of saline water irrigation on the growth and development of coconut (Cocos nucifera L.) seedlings. Research on Crops. https://doi.org/10.31830/2348-7542.2024.roc-1053
3. Abrar, M., Sohail, M., Saqib, M., et al. (2024). Interactive salinity and water stress severely reduced the growth, stress tolerance, and physiological responses of guava (Psidium guajava L.) [Repositori]. https://doi.org/10.60692/6crjj-php70
4. Anjum, M. A., Ahmed, K., Saqib, A. I., et al. (2023). Response of sapodilla (Manilkara hexandra) seedlings to different levels of salinity and sodicity. Journal of Agricultural Research. https://doi.org/10.58475/2023.61.2.1969
5. Banyal, R., Sanwal, S. K., Sharma, P. C., et al. (2019). Fruit and vegetable-based saline agricultural systems for nutritional and livelihood security. [Bab buku]. https://doi.org/10.1007/978-981-13-5832-6_24
6. Maas, E. V., & Hoffman, G. J. (1977). Crop salt tolerance – current assessment. Journal of the Irrigation and Drainage Division. https://doi.org/10.1061/JRCEA4.0001137
7. Hoagland, D. R., & Arnon, D. I. (1950). The water-culture method for growing plants without soil.
8. Demmig-Adams, B., & Adams, W. W. (1992). Photoprotection and other responses of plants to high light stress. https://doi.org/10.1146/ANNUREV.PP.43.060192.003123
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: tanaman tahan masin, ciku, kelapa, jambu batu, kemasinan, kekonduksian elektrik, kawasan pantai, toleransi garam
