Sarapan Berbuah dan Prestasi Pelajar: Apa Kata Kajian

Pengenalan

Ramai ibu bapa di Malaysia percaya sarapan berkhasiat membantu anak lebih fokus di sekolah, dan program sarapan sekolah dilaksanakan untuk meningkatkan pemakanan murid (pengetahuan am). Buah, yang kaya serat, vitamin dan karotenoid, sering dicadangkan sebagai komponen sarapan sihat. Persoalannya: adakah menambah buah dan sayur pada sarapan benar-benar meningkatkan prestasi kognitif pelajar?

Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “Effects of a Fruit- and Vegetable-Enriched Breakfast on Cognition, Attention, and Mood in Primary School Children: A Randomized Controlled Trial” (Li et al., 2026). Objektifnya ialah menilai sama ada sarapan yang diperkaya dengan buah dan sayur meningkatkan kognisi, perhatian dan emosi murid sekolah rendah. Kajian ini dijalankan di Shanghai, China. Ia disokong oleh kajian pemerhatian di Makassar, Indonesia (Ahmad Nasrullah et al., 2024), kajian terhadap 868 murid bandar (Bleiweiss-Sande et al., 2019) serta dua ulasan tentang sarapan dan prestasi kanak-kanak (Hoyland et al., 2009; Rampersaud et al., 2005).

Sorotan Kajian Lepas

Bellisle (2004) mengulas kesan diet terhadap tingkah laku dan kognisi kanak-kanak dan merumuskan bahawa tabiat pemakanan yang baik dan teratur ialah cara terbaik untuk memastikan prestasi mental dan tingkah laku yang optimum, tetapi masih menjadi kontroversi sama ada manipulasi diet secara akut memberikan manfaat tambahan.

Komposisi sarapan juga dikatakan penting. Mahoney et al. (2005) mengkaji kesan komposisi sarapan terhadap proses kognitif murid sekolah rendah dan mencadangkan bahawa oat mungkin membekalkan tenaga yang lebih perlahan dan berterusan, lalu menghasilkan peningkatan kognitif berbanding bijirin sedia makan yang rendah serat dan tinggi indeks glisemik.

Dari sudut kesihatan mental, O’Neil et al. (2014) dalam ulasan sistematik mendapati terdapat hubungan keratan rentas yang signifikan antara corak diet tidak sihat dengan kesihatan mental yang lebih lemah dalam kalangan kanak-kanak dan remaja, serta trend yang konsisten antara diet berkualiti dengan kesihatan mental yang lebih baik. Lassale et al. (2019) pula, melalui meta-analisis kajian pemerhatian, merumuskan bahawa mematuhi diet sihat, khususnya diet Mediterranean tradisional, atau mengelakkan diet pro-radang, kelihatan memberi sedikit perlindungan terhadap kemurungan.

Dapatan Utama

Reka bentuk kajian utama. Li et al. (2026) menjalankan ujian terkawal rawak secara kelas selama 12 minggu. Daripada 282 murid yang disaring, 251 kanak-kanak berumur 7–11 tahun dirawakkan untuk menerima sama ada sarapan diperkaya buah dan sayur setiap hari atau sarapan kawalan piawai yang membekalkan tenaga setara. Kedua-dua sarapan disediakan secara berpusat dan dihantar ke rumah. Seramai 243 murid melengkapkan penilaian selepas intervensi dan 230 melengkapkan susulan.

Tiada kesan terhadap IQ. Hasil utama ialah perubahan IQ Skala Penuh (FSIQ) yang diukur dengan Wechsler Intelligence Scale for Children—Fourth Edition (WISC-IV). Perubahan min FSIQ yang dilaraskan tidak berbeza antara kumpulan (perbezaan min = ?0.63; 95% CI ?5.15 hingga 3.89; p = 0.807).

Tiada kesan terhadap perhatian dan emosi. Tiada perbezaan signifikan secara statistik antara kumpulan bagi indeks kognitif lain, simptom tingkah laku berkaitan perhatian (Parent Symptom Questionnaire) atau gangguan emosi keseluruhan (Profile of Mood States—Brief).

Kualiti diet meningkat. Penilaian diet mengesahkan pengambilan serat diet dan karotena yang lebih tinggi dalam kumpulan intervensi pada minggu ke-12. Tiada kesan sampingan berkaitan intervensi dilaporkan.

Petanda awal pada kanak-kanak lebih muda. Analisis eksploratori mencadangkan pengurangan skor keletihan yang lebih besar dalam kalangan kanak-kanak berumur ?8 tahun dalam kumpulan intervensi berbanding kawalan. Penulis menegaskan dapatan ini memerlukan kajian lanjut.

Kajian pemerhatian di Indonesia. Ahmad Nasrullah et al. (2024) mengkaji 37 murid di SDN Borong Raya Makassar dari September hingga Oktober 2023 secara deskriptif pemerhatian. Kanak-kanak yang makan buah dan sayur secukupnya mempunyai perkembangan kognitif yang baik (71.43%), dan ujian Chi-square menunjukkan hubungan antara pengambilan buah dan sayur dengan fungsi kognitif.

Kajian 868 murid bandar. Bleiweiss-Sande et al. (2019) mengkaji 868 murid berumur 8 hingga 10 tahun (56.7% perempuan) menggunakan soal selidik kekerapan makanan, ujian Digit Span dan Stroop, serta skor ujian piawai. Buah, sayur dan minuman tanpa gula dikategorikan sebagai kumpulan makanan sihat. Abstrak terpotong sebelum keputusan, jadi dapatannya tidak dilaporkan di sini.

Ulasan tentang sarapan secara umum. Hoyland et al. (2009) mengulas 45 kajian dalam 41 kertas yang diterbitkan antara 1950 dan 2008. Bukti menunjukkan bersarapan lebih bermanfaat daripada tidak bersarapan, terutama bagi kanak-kanak yang status pemakanannya terjejas, tetapi kajian yang membandingkan jenis sarapan masih kurang. Rampersaud et al. (2005) merumuskan 47 kajian (22 daripadanya berkaitan prestasi akademik) dan mendapati bersarapan mungkin meningkatkan fungsi kognitif berkaitan ingatan, gred ujian dan kehadiran ke sekolah.

Perbincangan

Jawapan jujur kepada soalan tajuk ialah: bukti terkuat setakat ini tidak menunjukkan bahawa menambah buah dan sayur pada sarapan meningkatkan kognisi pelajar dalam jangka pendek. Ujian terkawal rawak Li et al. (2026), reka bentuk yang paling mampu menguji sebab-akibat, tidak menemui perbezaan IQ, perhatian atau emosi selepas 12 minggu. Manfaat yang jelas ialah kualiti diet yang lebih baik, iaitu serat dan karotena yang lebih tinggi. Pengurangan keletihan dalam kalangan kanak-kanak ?8 tahun hanyalah dapatan eksploratori, bukan bukti muktamad.

Kajian di Makassar menunjukkan hubungan positif, tetapi ia kajian pemerhatian dengan 37 murid dan tidak dapat menentukan sebab-akibat. Ulasan Hoyland et al. (2009) dan Rampersaud et al. (2005) menyokong amalan bersarapan secara umum, tetapi Hoyland et al. (2009) sendiri menyatakan kekurangan kajian yang membandingkan jenis sarapan.

Kajian utama hanya 12 minggu, di satu bandar, dan kumpulan kawalan turut bersarapan dengan tenaga setara; jadi ia menguji kesan menambah buah dan sayur, bukan bersarapan berbanding tidak. Tiada kajian Malaysia ditemui dalam carian ini. Bagi konteks Malaysia, mesejnya ialah: pastikan murid bersarapan, dan masukkan buah kerana ia meningkatkan kualiti diet, tetapi jangan menjanjikan peningkatan markah peperiksaan semata-mata kerana buah.

Implikasi kepada Ibu Bapa, Sekolah dan Agensi

1. Galakkan anak bersarapan setiap hari; ulasan kajian menunjukkan bersarapan lebih bermanfaat daripada tidak bersarapan, terutama bagi kanak-kanak yang kurang zat.

2. Masukkan buah tempatan seperti pisang, betik atau jambu batu dalam sarapan untuk menambah serat dan karotenoid, dengan jangkaan manfaat utama ialah kualiti diet (pengetahuan am bagi contoh buah).

3. Program sarapan sekolah boleh menambah komponen buah, tetapi penilaian kejayaan sebaiknya menggunakan petunjuk pemakanan, bukan semata-mata markah akademik.

4. Agensi pertanian boleh menyokong bekalan buah tempatan yang segar dan mampu milik kepada program pemakanan sekolah.

5. Penyelidik tempatan digalakkan menjalankan ujian rawak yang lebih panjang di Malaysia.

Kesimpulan

Ujian terkawal rawak di Shanghai mendapati sarapan diperkaya buah dan sayur meningkatkan kualiti diet murid (serat dan karotena) tetapi tidak menghasilkan peningkatan kognisi, perhatian atau emosi yang boleh diukur dalam 12 minggu. Kajian pemerhatian dan ulasan lama menyokong amalan bersarapan secara umum, tetapi bukti khusus bahawa buah pada waktu sarapan meningkatkan prestasi pelajar masih lemah. Buah tetap wajar dimasukkan dalam sarapan kerana nilai pemakanannya, bukan sebagai penggalak markah.

Rujukan

1. Li, W., Du, X., Ma, Y., et al. (2026). Effects of a fruit- and vegetable-enriched breakfast on cognition, attention, and mood in primary school children: A randomized controlled trial. Nutrients. https://doi.org/10.3390/nu18040581

2. Ahmad Nasrullah, Asrini Safitri, Rezky Pratiwi L Basri, et al. (2024). Relationship of fruits and vegetables consumption with children’s cognitive function in elementary school Makassar. Green Medical Journal. https://doi.org/10.33096/gmj.v6i3.165

3. Bleiweiss-Sande, R., Chui, K., Wright, C. M., et al. (2019). Associations between food group intake, cognition, and academic achievement in elementary schoolchildren. Nutrients. https://doi.org/10.3390/NU11112722

4. Hoyland, A., Dye, L., & Lawton, C. L. (2009). A systematic review of the effect of breakfast on the cognitive performance of children and adolescents. Nutrition Research Reviews. https://doi.org/10.1017/S0954422409990175

5. Rampersaud, G. C., Pereira, M. A., Girard, B. L., et al. (2005). Breakfast habits, nutritional status, body weight, and academic performance in children and adolescents. Journal of the American Dietetic Association. https://doi.org/10.1016/J.JADA.2005.02.007

6. Bellisle, F. (2004). Effects of diet on behaviour and cognition in children. British Journal of Nutrition. https://doi.org/10.1079/BJN20041171

7. Mahoney, C. R., Taylor, H. A., Kanarek, R. B., et al. (2005). Effect of breakfast composition on cognitive processes in elementary school children. Physiology & Behavior. https://doi.org/10.1016/J.PHYSBEH.2005.06.023

8. O’Neil, A., Quirk, S. E., Housden, S., et al. (2014). Relationship between diet and mental health in children and adolescents: A systematic review. American Journal of Public Health. https://doi.org/10.2105/AJPH.2014.302110

9. Lassale, C., Batty, G. D., Baghdadli, A., et al. (2019). Healthy dietary indices and risk of depressive outcomes: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Molecular Psychiatry. https://doi.org/10.1038/S41380-018-0237-8

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: sarapan, buah-buahan, prestasi akademik, fungsi kognitif, murid sekolah rendah, ujian terkawal rawak, kualiti diet, program sarapan sekolah