Pengenalan
Perlis dan Kedah mempunyai musim kemarau yang lebih jelas berbanding kawasan lain di Semenanjung (pengetahuan am). Dengan perubahan iklim dijangka mengubah corak hujan, pemilihan pokok buah tahan kemarau dan pengurusan air yang cekap menjadi semakin penting. Mangga Harumanis di Perlis ialah contoh tanaman yang sesuai dengan iklim bermusim ini (pengetahuan am).
Artikel ini berasaskan kajian bertajuk “How drought tolerant are tropical woody crop species – turgor loss points for the five most common species in the emerging landscapes on the Malaysian Peninsular” (Kunert dan Brändle, 2022). Objektifnya ialah menilai risiko masa depan dari segi ketahanan kemarau lima spesies tanaman berkayu yang biasa ditanam, termasuk mangga. Kajian dijalankan di Simpang Pertang, Malaysia. Perlu dinyatakan bahawa tiada kajian khusus untuk Perlis atau Kedah ditemui dalam carian ini. Kajian sokongan merangkumi taburan spesies pokok di sepanjang Semenanjung Melayu–Thai (Baltzer et al., 2008), pengairan defisit mangga di utara Thailand (Spreer et al., 2009), satu kajian fisiologi air asam jawa (2004) dan ulasan pengairan defisit mangga (Durán Zuazo et al., 2021).
Sorotan Kajian Lepas
Ketahanan kemarau pokok boleh diukur melalui titik kehilangan turgor (turgor loss point, TLP), iaitu potensi air daun ketika sel kehilangan turgor dan daun mula layu. Nilai yang lebih negatif bermaksud pokok lebih tahan kemarau. Bartlett et al. (2012) membangunkan kaedah pantas menggunakan osmometer tekanan wap pada cakera daun beku-cair daripada 30 spesies yang tumbuh dalam dua rejim hujan, dan menghasilkan hubungan regresi pertama untuk menganggar nilai TLP dengan tepat. Kajian utama turut menggunakan kaedah osmometri untuk mengukur TLP.
Kepentingan sifat ini ditunjukkan oleh McGregor et al. (2021), yang mendapati melalui rekod gelang pokok bahawa ketinggian pokok dan sifat ketahanan kemarau daun mempengaruhi tindak balas pertumbuhan semasa dan selepas kemarau di hutan daun lebar beriklim sederhana; pokok tinggi dengan daun yang sensitif kemarau paling terdedah kepada pengurangan pertumbuhan.
Merten et al. (2016) pula mengkaji kekurangan air dan perluasan sawit di Wilayah Jambi, Sumatera. Kajian utama menyatakan bahawa ketahanan kemarau sawit telah dikaji dengan baik, tetapi kajian perbandingan antara spesies tanaman berkayu masih belum ada.
Dapatan Utama
Julat ketahanan kemarau yang luas. Kunert dan Brändle (2022) mengukur TLP daun lima spesies tanaman berkayu, iaitu Acacia mangium, Hevea brasiliensis, Tectona grandis, Mangifera indica dan Elaeis guineensis. Nilai TLP tanaman berjulat dari ?2.56 MPa hingga ?1.15 MPa. Sebagai perbandingan, 65 spesies pokok paling banyak di Hutan Simpan Pasoh mempunyai julat ?2.46 MPa hingga ?0.88 MPa. Nilai bagi setiap spesies, termasuk mangga, tidak dinyatakan dalam abstrak.
Risiko masa depan. Di bawah rejim hujan semasa, kejayaan penanaman spesies ini di kawasan kajian kurang membimbangkan. Namun, dengan ramalan perubahan intensiti dan kekerapan hujan, pengurangan produktiviti ladang tanaman berkayu boleh dijangka.
Garis Kangar–Pattani. Baltzer et al. (2008) mengkaji 24 spesies pokok tropika dalam kajian taman bersama berhubung dengan Garis Kangar–Pattani (KPL), iaitu peralihan utama flora dan iklim daripada hutan malar hijau tanpa musim kepada hutan malar hijau bermusim. Spesies meluas yang terdapat di hutan bermusim kering mampu mengekalkan tisu hidup pada potensi air yang lebih negatif dan kandungan air relatif yang lebih rendah berbanding spesies yang terhad kepada hutan tanpa musim. Ini menunjukkan ketahanan kekeringan fisiologi berkait dengan taburan spesies pokok merentasi KPL.
Mangga: tahan kemarau tetapi tetap perlu air. Spreer et al. (2009) menyatakan mangga ialah antara sedikit tumbuhan bernilai ekonomi yang tahan kemarau, tetapi tetap diairi untuk hasil yang optimum dan konsisten. Mereka menguji 196 pokok mangga ‘Chok Anan’ berumur sepuluh tahun berhampiran Chiang Mai dengan lima rejim pengairan bermula dua minggu selepas berbunga: pengairan penuh (FI), pengairan defisit 75% FI, 50% FI, pengeringan zon akar separa (PRD) pada 50% FI, dan tanpa pengairan. Abstrak terpotong sebelum keputusan hasil.
Penjimatan air melalui pengairan defisit. Durán Zuazo et al. (2021) merumuskan bahawa strategi pengairan defisit pada mangga boleh menjimatkan air pengairan sehingga 40% dan meningkatkan kecekapan penggunaan air sehingga 30%. Mereka juga menegaskan bahawa walaupun mangga dianggap tahan kemarau, tekanan air semasa kitaran pertumbuhan boleh mengurangkan produktiviti.
Asam jawa. Kajian Effects of drought environment on water physiology of Tamarindus indica (2004) melaporkan pokok asam jawa (Tamarindus indica) sangat toleran terhadap tekanan dan boleh tumbuh dalam persekitaran kering dan panas. Di bawah tekanan kemarau, kandungan air terikat lebih tinggi daripada air bebas, dan kandungan prolina bebas meningkat mendadak untuk melindungi pokok melalui musim kering.
| Penunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Julat TLP 5 tanaman berkayu | ?2.56 hingga ?1.15 MPa | Kunert dan Brändle (2022) |
| Julat TLP 65 spesies hutan | ?2.46 hingga ?0.88 MPa | Kunert dan Brändle (2022) |
| Pokok mangga ‘Chok Anan’ diuji | 196 | Spreer et al. (2009) |
| Penjimatan air, pengairan defisit | Sehingga 40% | Durán Zuazo et al. (2021) |
| Peningkatan kecekapan guna air | Sehingga 30% | Durán Zuazo et al. (2021) |
Perbincangan
Bukti yang ditemui menyokong mangga dan asam jawa sebagai pokok buah yang agak tahan kemarau, tetapi bukti untuk menyusun senarai lengkap pokok buah tahan kemarau di utara Semenanjung masih terhad. Kajian utama dari Malaysia hanya melibatkan satu spesies buah (mangga), dijalankan di Simpang Pertang dan bukan di utara, dan nilai TLP bagi setiap spesies tidak terdapat dalam abstrak. Oleh itu, artikel ini tidak dapat menyatakan sama ada mangga lebih atau kurang tahan kemarau berbanding getah, jati atau sawit berdasarkan data yang diperoleh.
Kajian Baltzer et al. (2008) memberi konteks penting: Garis Kangar–Pattani, yang merentasi utara Semenanjung, memisahkan kawasan bermusim dengan kawasan tanpa musim, dan spesies meluas yang terdapat di hutan bermusim kering mempunyai ketahanan kekeringan yang lebih tinggi. Ini mencadangkan bahawa spesies yang secara semula jadi menyesuaikan diri dengan musim kering lebih sesuai untuk Perlis dan Kedah, walaupun kajian tersebut melibatkan pokok hutan, bukan pokok buah.
Dari segi pengurusan, kajian mangga di Thailand dan ulasan pengairan defisit menunjukkan bahawa “tahan kemarau” tidak bermaksud “tidak perlu air”. Pengairan defisit boleh menjimatkan air dan meningkatkan kecekapan penggunaan air (Durán Zuazo et al., 2021), tetapi kesannya terhadap hasil perlu dipantau. Bagi asam jawa, kajian fisiologi air Tamarindus indica (2004) mencadangkan pengairan tambahan diselaraskan dengan kemarau atmosfera.
Implikasi kepada Pengusaha dan Agensi
1. Pertimbangkan mangga dan asam jawa sebagai pilihan untuk kawasan bermusim kering, kerana kedua-duanya dilaporkan agak tahan kemarau.
2. Rancang pengairan tambahan semasa musim kering, kerana tekanan air semasa kitaran pertumbuhan boleh mengurangkan produktiviti mangga.
3. Uji pengairan defisit secara berperingkat di kebun mangga untuk menjimatkan air, sambil memantau hasil.
4. Agensi seperti BPIT dan institut penyelidikan boleh mengukur TLP pokok buah tempatan di Perlis dan Kedah menggunakan kaedah osmometer yang pantas.
5. Bagi spesies seperti bidara, ciku, jambu batu dan delima, dapatkan nasihat pegawai pertanian kerana bukti saintifik tempatan belum ditemui dalam carian ini.
Kesimpulan
Kajian di Simpang Pertang menunjukkan julat ketahanan kemarau yang luas dalam kalangan tanaman berkayu, termasuk mangga, dan memberi amaran bahawa perubahan corak hujan boleh menjejaskan produktiviti. Kajian di sepanjang Garis Kangar–Pattani menunjukkan bahawa ketahanan kekeringan berkait dengan taburan spesies pokok hutan merentasi utara Semenanjung, manakala kajian mangga dan asam jawa menunjukkan kedua-duanya agak tahan kemarau. Namun, tiada kajian khusus untuk Perlis atau Kedah ditemui, dan kajian tempatan diperlukan untuk menyusun senarai pokok buah tahan kemarau yang lebih lengkap.
Rujukan
1. Kunert, N., & Brändle, J. (2022). How drought tolerant are tropical woody crop species – turgor loss points for the five most common species in the emerging landscapes on the Malaysian Peninsular. IOP Conference Series. https://doi.org/10.1088/1755-1315/1053/1/012023
2. Baltzer, J. L., Davies, S. J., et al. (2008). The role of desiccation tolerance in determining tree species distributions along the Malay–Thai Peninsula. Functional Ecology. https://doi.org/10.1111/J.1365-2435.2007.01374.X
3. Spreer, W., Müller, J., Hegele, M., et al. (2009). Effect of deficit irrigation on fruit growth and yield of mango (Mangifera indica L.) in Northern Thailand. Acta Horticulturae. https://doi.org/10.17660/ACTAHORTIC.2009.820.41
4. [Nama pengarang tidak jelas dalam rekod SciSpace] (2004). Effects of drought environment on water physiology of Tamarindus indica. Southwest China Journal of Agricultural Sciences.
5. Durán Zuazo, V. H., García-Tejero, I. F., Cárceles Rodríguez, B., et al. (2021). Deficit irrigation strategies for subtropical mango farming. A review. Agronomy for Sustainable Development. https://doi.org/10.1007/S13593-021-00671-6
6. Bartlett, M. K., Scoffoni, C., Ardy, R. C., et al. (2012). Rapid determination of comparative drought tolerance traits: Using an osmometer to predict turgor loss point. Methods in Ecology and Evolution. https://doi.org/10.1111/J.2041-210X.2012.00230.X
7. McGregor, I. R., Helcoski, R., Kunert, N., et al. (2021). Tree height and leaf drought tolerance traits shape growth responses across droughts in a temperate broadleaf forest. New Phytologist. https://doi.org/10.1111/NPH.16996
8. Merten, J., Röll, A., Guillaume, T., et al. (2016). Water scarcity and oil palm expansion: Social views and environmental processes. Ecology and Society. https://doi.org/10.5751/ES-08214-210205
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: tahan kemarau, pokok buah, mangga, asam jawa, titik kehilangan turgor, pengairan defisit, Garis Kangar–Pattani, utara Semenanjung
