Pokok limau yang daunnya bertompok kuning, buahnya herot, kurang berwarna dan rasanya tidak enak mungkin sedang dijangkiti penyakit huanglongbing (HLB). Penyakit ini dianggap penyakit limau paling serius di dunia, dan ia disebarkan oleh serangga kecil yang dipanggil psilid limau Asia. Pengalaman di Sarawak, Florida dan Brazil memberikan pengajaran penting tentang cara menguruskan ancaman ini.
Artikel ini meneliti kajian tentang psilid limau Asia (Diaphorina citri), penyakit HLB dan strategi pengurusan bersepadu, termasuk pengalaman di Sarawak.
Serangga Kecil, Kesan Besar
Vektor penyakit. Psilid limau Asia (Diaphorina citri) merupakan perosak limau yang penting kerana ia memindahkan bakteria Candidatus Liberibacter yang dikaitkan dengan HLB [1]. HLB kini dianggap penyakit limau paling serius di dunia [1].
Gejala. Penyakit ini dicirikan oleh tompok-tompok pada daun serta buah yang herot, kurang berwarna dan rasa yang tidak enak [2]. Di kawasan di mana penyakit ini endemik, pokok limau mungkin hanya hidup selama 5 hingga 8 tahun dan tidak pernah menghasilkan buah yang boleh digunakan [2].
Tiada penawar. Semua limau komersial mudah dijangkiti, dan varieti yang tahan belum tersedia [3]. Penyakit mengambil masa lama untuk menunjukkan gejala selepas jangkitan, jadi patogen boleh merebak dengan meluas sebelum dikesan [3].
Bagaimana Penyakit Merebak?
Melalui psilid dan cantuman. Penyebaran HLB berlaku terutamanya melalui psilid yang dijangkiti dan melalui cantuman [2].
Nimfa lebih berbahaya. Satu kajian mendapati 49 hingga 59% psilid yang terdedah kepada bakteria semasa peringkat nimfa menjadi dijangkiti, berbanding hanya 8 hingga 29% apabila terdedah semasa dewasa [4]. Hanya psilid yang memperoleh bakteria semasa peringkat nimfa berjaya memindahkannya kepada anak pokok limau yang sihat dalam keadaan kajian tersebut [4].
Lebih aktif pada waktu malam. Kajian di wilayah Guangdong, China, mendapati kecekapan psilid memperoleh patogen lebih tinggi pada waktu malam berbanding siang [5]. Semakin lama psilid makan pada pokok yang dijangkiti, semakin banyak patogen yang diperoleh [5].
Pengalaman Sarawak
Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia dan Western Sydney University menyemak pengalaman pengurusan psilid dan HLB di Sarawak sejak pertengahan 1990-an [6].
Racun sahaja tidak mencukupi. Penggunaan racun perosak sintetik, dalam sesetengah kes lebih kerap daripada setiap dua minggu, tidak menghalang kesan penyakit di kawasan Asia yang mempunyai patogen ini [6].
Program IPM sejak 1990-an. Kemajuan yang ketara telah dicapai di Sarawak sejak pertengahan 1990-an dalam melaksanakan program pengurusan perosak bersepadu (IPM) [6]. Penanam digalakkan untuk [6]:
-
Menanam pokok yang bebas patogen.
-
Membuang pokok yang berpenyakit.
-
Memantau insiden psilid.
-
Menggunakan racun perosak secara berhemah untuk mengurangkan kesan buruk kepada musuh semula jadi.
Alat diagnostik. Penyelidikan di Sarawak turut membangunkan protokol dan kit ujian iodin-kanji untuk mengesan pokok yang dijangkiti, serta PCR untuk mengesahkan kehadiran bakteria [6]. Penggunaan minyak mineral juga dikaji [6].
Jangka hayat pokok. Purata jangka hayat pokok kurang daripada 5 tahun dalam kebun yang kurang diurus berdasarkan anak pokok tut (cantuman udara), berbanding lebih 12 tahun dalam kebun yang diurus dengan baik berdasarkan pokok bebas patogen [6].
Cabaran yang masih ada. Halangan utama termasuk pengetahuan penanam, amalan tut, pemasaran agresif racun perosak sintetik, harga minyak mineral yang tinggi, prosedur semburan dan kebergantungan yang lebih baik kepada musuh semula jadi [6].
Pengajaran dari Brazil dan Florida
Satu ulasan membandingkan pengurusan HLB di São Paulo, Brazil, dan Florida, Amerika Syarikat [7]. Kedua-dua kawasan mengesyorkan pendekatan tiga serampang, iaitu menanam hanya anak pokok bebas penyakit, kawalan psilid yang berkesan dan membuang semua pokok bergejala [7].
Hasilnya sangat berbeza [7]:
-
Di Brazil, langkah-langkah ini diteruskan dan diperbaiki, menyebabkan kerugian pengeluaran yang agak kecil.
-
Di Florida, industri limau musnah dengan pengeluaran tahunan berkurang kira-kira 80%.
Kesedaran Petani
Kajian di Sindhuli, Nepal, mendapati 73.77% kebun limau manis menunjukkan gejala HLB [8]. Walaupun 83.3% petani sedar tentang penyakit ini, hanya 43.14% yang tahu tentang serangga vektornya [8]. Populasi psilid paling tinggi pada musim hujan (Jun hingga Julai) [8].
Panduan Praktikal
-
Tanam hanya anak pokok limau yang disahkan bebas penyakit daripada nurseri yang dipercayai.
-
Elakkan menggunakan anak pokok tut daripada pokok yang tidak diketahui status kesihatannya.
-
Pantau pucuk muda untuk kehadiran psilid kecil dan nimfa.
-
Buang dan musnahkan pokok yang disahkan dijangkiti untuk mengurangkan sumber jangkitan.
-
Gunakan minyak mineral sebagai sebahagian program IPM, dengan nasihat pegawai.
-
Lindungi musuh semula jadi dengan mengurangkan semburan racun yang tidak perlu.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI untuk pengesahan penyakit dan bekalan anak pokok bebas penyakit.
Kesimpulan
Psilid limau Asia memindahkan bakteria yang menyebabkan HLB, penyakit limau paling serius di dunia tanpa penawar. Penyakit ini boleh merebak sebelum gejala kelihatan, dan nimfa psilid lebih berkesan memindahkan bakteria. Pengalaman Sarawak menunjukkan racun sahaja tidak berkesan, tetapi program IPM dengan pokok bebas patogen boleh memanjangkan jangka hayat pokok melebihi 12 tahun. Pengalaman Brazil berbanding Florida pula membuktikan konsistensi dalam menanam anak pokok bersih, mengawal psilid dan membuang pokok berpenyakit sangat penting.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.
Rujukan
[1] David G. Hall, M. L. Richardson et al. (2013). Asian citrus psyllid, Diaphorina citri, vector of citrus huanglongbing disease. Entomologia Experimentalis et Applicata. DOI: 10.1111/eea.12025. https://consensus.app/papers/details/feae814200085df3ac5dd7cc48e4a6b0/
[2] S. Halbert and K. Manjunath (2004). ASIAN CITRUS PSYLLIDS (STERNORRHYNCHA: PSYLLIDAE) AND GREENING DISEASE OF CITRUS: A LITERATURE REVIEW AND ASSESSMENT OF RISK IN FLORIDA. Unknown Journal. DOI: 10.1653/0015-4040(2004)087[0330:acpspa]2.0.co;2. https://consensus.app/papers/details/80aab54dff87546b818256496fcbe197/
[3] E. Grafton-Cardwell, L. Stelinski, and P. Stansly (2013). Biology and management of Asian citrus psyllid, vector of the huanglongbing pathogens. Annual review of entomology. DOI: 10.1146/annurev-ento-120811-153542. https://consensus.app/papers/details/656a7eb747a758c7b5dfde405a5c2e58/
[4] E. Ammar, John E. Ramos et al. (2016). Acquisition, Replication and Inoculation of Candidatus Liberibacter asiaticus following Various Acquisition Periods on Huanglongbing-Infected Citrus by Nymphs and Adults of the Asian Citrus Psyllid. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0159594. https://consensus.app/papers/details/805c720508ab5050904a35356be7e51f/
[5] Yan’e Guo, Yi-Han Li et al. (2021). Temporal Rhythm Affects the Efficiency of Asian Citrus Psyllid (Diaphorina citri) to Acquire Huanglongbing Pathogen. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy11101956. https://consensus.app/papers/details/cf6d2567561c5dd494c0bdafc85dbf71/
[6] S. S. Leong, S. Leong, and G. A. Beattie (2022). Integrated Pest Management Strategies for Asian Citrus Psyllid Diaphorina citri Kuwayama (Hemiptera: Psyllidae) and Huanglongbing in Citrus for Sarawak, East Malaysia, Borneo. Insects. DOI: 10.3390/insects13100960. https://consensus.app/papers/details/0e70eb549bb95c34b19378cdeb06ed2e/
[7] J. Graham, R. Bassanezi et al. (2024). Management of Huanglongbing of Citrus: Lessons from São Paulo and Florida. Annual review of phytopathology. DOI: 10.2139/ssrn.4745163. https://consensus.app/papers/details/3655cc54170454e0afb69f3e0a21216f/
[8] A. Neupane, A. Shrestha et al. (2024). Survey and Monitoring of Citrus Greening Disease and its Vector, Asian Citrus Psyllid (Diaphorina citri Kuwayama) in Sweet Orange Orchards of Sindhuli, Nepal. Journal of the Plant Protection Society. DOI: 10.3126/jpps.v9i1.85007. https://consensus.app/papers/details/0d21711ef95051ce96093c346c7bbd61/
Kata Kunci
serangga perosak, psilid limau, Huanglongbing, HLB, limau
