Kurma bukan sekadar buah yang dimakan segar atau kering. Satu bab buku oleh University of California, Riverside menyatakan buah kurma diproses menjadi pes, sirap, mentega dan produk lain [1]. Satu ulasan oleh Sultan Qaboos University menyatakan kurma memainkan peranan strategik dalam keselamatan makanan global melalui sumbangannya kepada nutrisi, ekonomi dan mata pencarian [2].
Artikel ini meneliti kajian tentang pengendalian lepas tuai, pemprosesan dan produk nilai tambah kurma.
Pengendalian Lepas Tuai
Bab buku Krueger menyatakan pengendalian lepas tuai mungkin melibatkan pengeringan atau penghidratan, bergantung kepada kandungan lembapan buah semasa dituai [1].
Ulasan Sultan Qaboos University menyatakan teknologi lepas tuai dan strategi pemeliharaan kualiti sangat penting untuk mengurangkan kerugian, termasuk [2]:
-
Penyimpanan suhu terkawal.
-
Pengeringan lanjutan.
-
Salutan boleh dimakan.
-
Sistem pemantauan berasaskan kecerdasan buatan.
Ulasan ini menyatakan kaedah pemprosesan seperti pengeringan, penyinaran dan plasma sejuk mempengaruhi komposisi gula, tekstur, pengekalan polifenol dan penerimaan deria secara berbeza, bergantung kepada kultivar dan peringkat kematangan [2].
Rantaian Sejuk dan Pembungkusan
Ulasan Sultan Qaboos University menyatakan rantaian sejuk dan penyelesaian pembungkusan inovatif, termasuk pembungkusan vakum dan atmosfera terubah suai, serta salutan biopolimer, meningkatkan kecekapan penyimpanan dan keselamatan mikrob [2]. Namun, kekangan ekonomi dan praktikal masih wujud, terutamanya bagi pekebun kecil [2].
Pencemaran Mikrob
Ulasan yang sama menyatakan pencemaran mikrob merupakan cabaran utama dalam penyimpanan dan eksport kurma [2]. Masalah ini ditangani melalui pendekatan pemeliharaan bersepadu yang menggabungkan rawatan terma, bukan terma dan biopemeliharaan [2]. Namun, jurang dalam data keselamatan mikrob, penilaian mikotoksin, dan penyelarasan peraturan menghalang penggunaan yang lebih meluas [2].
Produk daripada Kurma
Ulasan Sultan Qaboos University menyenaraikan pelbagai derivatif kurma, iaitu isi, sirap, biji, kek perahan, hampas dan cuka [2]. Derivatif ini meningkatkan nilai nutrisi, kualiti deria dan jangka hayat dalam produk bakeri, tenusu, daging dan minuman [2]. Derivatif sekunder baharu seperti serbuk dan ekstrak memperluas potensi untuk aplikasi label bersih yang menggalakkan kesihatan [2].
Ulasan oleh Jordan University of Science and Technology menyatakan sebagai bahan makanan, kurma dan produk sampingannya boleh meningkatkan kualiti deria, nutrisi dan nutraseutikal pelbagai jenis makanan [3]. Ketumpatan nutrisinya yang tinggi boleh membantu mereka bentuk produk baharu atau produk yang ditambah baik untuk memenuhi permintaan makanan yang lebih sihat [3].
Penapaian
Satu ulasan menyatakan proses penapaian boleh digunakan untuk memanfaatkan hasil sampingan kurma dalam penciptaan produk baharu [4]. Ulasan ini menyatakan penapaian membebaskan sebatian bioaktif yang mempunyai aktiviti antimikrob, antioksidan, pelindung gastrousus, antidiabetes dan antikanser [4].
Biji Kurma
Ulasan Khalifa University of Science and Technology menyatakan sisa biji kurma secara tradisional dilupuskan melalui tapak pelupusan, pembakaran terbuka atau pembuangan, yang menyebabkan pencemaran tanah, udara dan air [5]. Ulasan ini menyatakan biji kurma boleh dimasukkan dalam roti, biskut, produk daging dan minuman, termasuk kopi biji kurma [5].
Ulasan Leipzig University menyatakan biji kurma merangkumi 10 hingga 15% berat buah [6].
Pengeluaran Global
Ulasan University of California, Riverside menyatakan pengeluaran kurma dunia meningkat daripada 1,809,091 tan pada 1962 kepada 6,924,975 tan pada 2005 [7]. Ulasan King Saud University pula menyatakan pengeluaran global mencecah 8.53 juta tan [8]. Krueger menyatakan pengeluaran kurma telah meningkat dalam dekad kebelakangan ini dan berkemungkinan terus meningkat dalam masa terdekat [1].
Peluang untuk Malaysia
Ulasan Universiti Sains Islam Malaysia menyatakan potensi perniagaan kurma boleh memberi manfaat kepada ekonomi [9]. Ulasan Universiti Teknologi MARA pula menyatakan terdapat peluang pengkomersialan, dan kajian ini menekankan potensi perniagaan yang menjanjikan, terutamanya dalam pasaran eksport [10].
Kajian Mahidol University di Thailand menyatakan penanaman kurma yang sesuai boleh menyokong pembangunan produk buah kurma baharu, membawa kepada pengembangan peluang ekonomi dan pelaburan dalam pertanian kurma [11]. Kajian ini juga mencadangkan biji kurma diperiksa untuk meningkatkan peluang pemasaran bagi aplikasi makanan dan produk kesihatan pada masa hadapan [11].
Teknologi dan Kemampanan
Satu ulasan oleh University of Sharjah membincangkan kemajuan bioteknologi seperti transformasi genetik dan penyuntingan genom untuk meningkatkan ketahanan tanaman, serta penggunaan penderiaan jauh dan kecerdasan buatan untuk memetakan dan memantau kesihatan pokok kurma [12]. Satu ulasan lain menyatakan cabaran industri kurma termasuk sumber air yang terhad, hakisan genetik, perosak dan penyakit, serta keperluan untuk pengendalian lepas tuai dan pemprosesan yang lebih baik [13].
Bagi Penanam dan Pengusaha Kecil
Bagi kawalan serangga perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengendalian lepas tuai, pemprosesan dan pengkomersialan produk kurma, termasuk keperluan keselamatan makanan.
Kesimpulan
Kurma boleh diproses menjadi pelbagai produk, termasuk pes, sirap, cuka dan serbuk, manakala bijinya boleh digunakan dalam bakeri dan minuman. Teknologi lepas tuai seperti penyimpanan suhu terkawal dan pembungkusan vakum membantu mengurangkan kerugian, tetapi pencemaran mikrob kekal sebagai cabaran utama, dan kosnya mungkin membebankan pekebun kecil. Bagi Malaysia, ulasan tempatan melihat potensi perniagaan, tetapi industri kurma tempatan masih di peringkat awal.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat keselamatan makanan atau perniagaan.
Rujukan
[1] R. Krueger (2021). Date Palm (Phoenix dactylifera L.) Biology and Utilization. The Date Palm Genome, Vol. 1. DOI: 10.1007/978-3-030-73746-7_1. https://consensus.app/papers/details/5e8bb98d10995ac391fe5e84561109ff/
[2] Naseer Al-Habsi (2025). Date Palm (Phoenix dactylifera L.) Fruit: Strategic Crop for Food Security, Nutritional Benefits, Postharvest Quality, and Valorization into Emerging Functional Products. Sustainability. DOI: 10.3390/su17167491. https://consensus.app/papers/details/c8faead28cd75e06ae4e0b51d883ee96/
[3] M. Alu’datt, T. Rababah et al. (2024). Date palm (Phoenix dactylifera) bioactive constituents and their applications as natural multifunctional ingredients in health-promoting foods and nutraceuticals: A comprehensive review. Comprehensive reviews in food science and food safety. DOI: 10.1111/1541-4337.70084. https://consensus.app/papers/details/5d3b46c76e8f5b7cafb1e5182d1ea38f/
[4] ???? ???? ???? (2026). Therapeutic effects of bioactive compounds of dates fruit(phoenix dactylifera) produced by fermentation process: A review. Muthanna Journal of Pure Science. DOI: 10.52113/2/12.02.2025/21-34. https://consensus.app/papers/details/c20925b84fe25f51a27b793a743722a9/
[5] Kandi Sridhar, Adiba Akram, and F. Banat (2024). Green extraction technologies for valorization of date seed waste to achieve sustainable development goals: Biofunctional and innovative food applications. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2024.115392. https://consensus.app/papers/details/5533c20f883f54e689969955025a7656/
[6] Raphaela Kiesler, Heike Franke, and Dirk W Lachenmeier (2024). A Comprehensive Review of the Nutritional Composition and Toxicological Profile of Date Seed Coffee (Phoenix dactylifera). Applied Sciences. DOI: 10.3390/app14062346. https://consensus.app/papers/details/4932fefd374d54ba9eb1b5131f4061bd/
[7] C. Chao and R. Krueger (2007). The date palm (Phoenix dactylifera L.) : Overview of biology, uses, and cultivation. Hortscience. DOI: 10.21273/hortsci.42.5.1077. https://consensus.app/papers/details/2ccd86fa562a54e5974bddbd4cd3644d/
[8] K. Alotaibi, Hattan A. Alharbi et al. (2023). Date palm cultivation: A review of soil and environmental conditions and future challenges. Land Degradation & Development. DOI: 10.1002/ldr.4619. https://consensus.app/papers/details/a9e64fb41bc052fb97393ad39db29517/
[9] A. F. Kamarubahrin and Asmaddy Haris (2020). Nutritional and Potential Planting of Date Palm: Review of Recent Trends and Future Prospects in Malaysia. International Journal of Fruit Science. DOI: 10.1080/15538362.2020.1775160. https://consensus.app/papers/details/b8f387ae16125a04bce746f72336fd73/
[10] A. M. Mohd Ismail and F. Z. Mohd Yusof (2024). The Challenges and Future Prospects of Date Palm Farming in Malaysia: A Review. ASM Science Journal. DOI: 10.32802/asmscj.2023.1571. https://consensus.app/papers/details/0810927e0af95fccb8a982045dff74d2/
[11] Jeerawan Hinkaew, Amornrat Aursalung et al. (2021). A Comparison of the Nutritional and Biochemical Quality of Date Palm Fruits Obtained Using Different Planting Techniques. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26082245. https://consensus.app/papers/details/350a39ea52cb5b89bca4b010c1156229/
[12] S. Manikandan, Nisarga K. Gowda et al. (2025). Advancing date palm cultivation in the Arabian Peninsula and beyond: Addressing stress tolerance, genetic diversity, and sustainable practices. Agricultural Water Management. DOI: 10.1016/j.agwat.2024.109242. https://consensus.app/papers/details/52e0e0db7cdb541a8b9ee596ee2ec29e/
[13] Nikhil Pandey, P. Tripathi et al. (2024). The sustainable improvement and precision agriculture in the date palm cultivation-A Review. Journal of Agriculture and Ecology. DOI: 10.58628/jae-2419-203. https://consensus.app/papers/details/c15c23747cfd57a6aff518d456a57a94/
Kata Kunci
kurma, lepas tuai, pemprosesan, produk nilai tambah, penyimpanan
