Pisang ialah antara buah paling selamat dan mudah diterima oleh kebanyakan orang. Namun, terdapat kumpulan tertentu yang perlu lebih berhati-hati, iaitu individu yang alah kepada pisang atau lateks, serta pesakit buah pinggang yang perlu mengawal kalium. Menariknya, kajian terbaharu memberikan gambaran yang lebih bernuansa, termasuk bagi pesakit dialisis.
Artikel ini meneliti kajian tentang alahan pisang, sindrom lateks-buah dan pengambilan pisang dalam kalangan pesakit hemodialisis.
Alahan Pisang: Lebih Biasa daripada Disangka?
Kadar alahan. Satu ulasan menyatakan pisang dikenal pasti sebagai punca alahan bagi 0.6% populasi umum, dan sehingga 67% bagi penghidap asma serta 46% bagi penghidap dermatitis atopik [1].
Simptom. Alahan pisang berlaku akibat tindak balas imun yang tidak normal terhadap protein pisang sejurus selepas dimakan [1]. Simptom berjulat daripada sindrom alahan mulut hingga anafilaksis yang boleh mengancam nyawa [1].
Alergen utama. Enam protein telah dikenal pasti sebagai alergen utama pisang, dinamakan Mus a 1 hingga Mus a 6 [1]. Ulasan ini juga membincangkan kaedah pemprosesan makanan yang boleh mengurangkan sifat alergen pisang [1].
Alahan Pisang di Thailand
Tindak balas silang dengan buah lain. Kajian keratan rentas terhadap 133 orang dewasa yang alah kepada pisang di Thailand mendapati ramai turut bertindak balas terhadap makanan tumbuhan lain [2]:
| Buah | Peratus peserta yang bertindak balas |
|---|---|
| Kiwi | 83.5% |
| Avokado | 71.1% |
| Kesemak | 58.8% |
| Anggur | 44.0% |
| Durian | 43.6% |
Sebanyak 26.5% tindak balas terhadap makanan tumbuhan lain dikategorikan sebagai teruk [2]. Pengkaji mencadangkan pesakit alahan pisang primer dipertimbangkan untuk dibekalkan epinefrin suntikan sendiri [2].
Thailand vs Austria. Kajian lain membandingkan orang dewasa yang alah kepada pisang di Thailand (169 orang) dan Austria (70 orang) [3]. Tindak balas sistemik mendominasi di Thailand (92.3%), manakala sindrom alahan mulut sahaja lebih biasa di Austria (44.3%) [3]. Peserta Thailand menunjukkan corak pemekaan yang didominasi oleh protein seperti taumatin (TLP) [3].
Bagi Malaysia yang berjiran dengan Thailand, dapatan ini menarik, tetapi tiada data Malaysia dalam kajian ini.
Sindrom Lateks-Buah
Apa itu? Sindrom lateks-buah ialah tindak balas silang antara alergen getah lateks semula jadi dengan alergen buah tertentu [4]. Buah yang paling kerap terlibat ialah pisang, avokado, kiwi dan berangan [5]. Satu kumpulan protein pertahanan tumbuhan, iaitu kitinase kelas I, dipercayai bertindak balas silang dengan alergen utama lateks, hevein [5].
Kadar yang sangat berbeza. Ulasan sistematik mendapati kadar sindrom lateks-buah dalam kalangan pesakit alahan lateks sangat berbeza, iaitu 4 hingga 88%, dipengaruhi oleh alat diagnostik, kawasan geografi dan saiz populasi kajian [4]. Buah paling alergenik ialah pisang, avokado, kiwi dan betik [4].
Kajian pesakit alahan lateks. Kajian terhadap 136 pesakit alahan lateks mendapati antibodi IgE khusus buah dikesan dalam 69.1% sampel serum [6]. Sebanyak 42.5% pesakit melaporkan simptom alahan selepas makan buah-buahan tersebut [6]. Namun, ujian serologi didapati kurang tepat untuk meramalkan alahan makanan dalam pesakit ini [6].
Pisang dan lateks. Dalam kajian lain terhadap 19 pesakit alahan lateks, 50% melaporkan simptom selepas makan pisang [7].
Pesakit Hemodialisis: Pisang Mungkin Membantu?
Pesakit buah pinggang sering dinasihatkan mengehadkan makanan tinggi kalium seperti pisang. Namun, satu kajian rawak terkawal di sebuah hospital tertiari di selatan China memberikan dapatan yang menarik [8].
Reka bentuk. Seramai 126 pesakit hemodialisis berterusan dibahagikan secara rawak [8]. Kumpulan intervensi makan kira-kira 250 g pisang semasa hemodialisis, manakala kumpulan kawalan tidak makan apa-apa [8].
Dapatan [8]:
-
Makan pisang pada permulaan hemodialisis tidak menyebabkan hiperkalemia (kalium terlalu tinggi).
-
Insiden hipokalemia (kalium terlalu rendah) semasa dialisis lebih rendah dalam kumpulan pisang (52.5% berbanding 80.3%).
-
Insiden aritmia (degupan jantung tidak teratur) juga lebih rendah (8.2% berbanding 29.5%).
Perhatian penting. Dapatan ini khusus untuk pisang yang dimakan semasa sesi hemodialisis, di bawah pemantauan hospital. Ia tidak bermakna pesakit buah pinggang boleh makan pisang dengan bebas di rumah tanpa nasihat doktor.
Ringkasan Kumpulan Berisiko
| Kumpulan | Risiko | Tindakan |
|---|---|---|
| Alahan pisang | Tindak balas hingga anafilaksis [1] | Elakkan dan rujuk pakar alahan |
| Alahan lateks | Tindak balas silang dengan pisang [4] | Berwaspada dengan pisang, avokado, kiwi |
| Pesakit buah pinggang | Kawalan kalium | Ikut nasihat doktor dan pakar diet |
Panduan Praktikal
-
Kenali tanda alahan seperti gatal mulut, bengkak bibir, ruam atau sesak nafas selepas makan pisang.
-
Dapatkan rawatan kecemasan segera jika berlaku sesak nafas atau bengkak muka.
-
Jalani ujian alahan jika anda mengesyaki alahan pisang atau lateks.
-
Maklumkan kepada doktor dan doktor gigi jika anda alah kepada lateks.
-
Pesakit buah pinggang perlu mengikut pelan diet yang disediakan oleh pakar diet hospital.
-
Jangan mengubah amalan semasa dialisis tanpa kebenaran pasukan perubatan.
-
Bagi penanam, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman pisang yang selamat.
Kesimpulan
Walaupun pisang selamat bagi kebanyakan orang, alahan pisang boleh berlaku dan kadangkala teruk, terutamanya dalam kalangan penghidap asma, dermatitis atopik dan alahan lateks. Kajian di Thailand menunjukkan ramai pesakit alahan pisang turut bertindak balas terhadap kiwi, avokado dan durian. Bagi pesakit hemodialisis, satu kajian rawak mendapati 250 g pisang semasa dialisis tidak menyebabkan hiperkalemia dan mengurangkan hipokalemia serta aritmia. Namun, pesakit buah pinggang tetap perlu mengikut nasihat doktor.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sila rujuk doktor atau pakar alahan untuk diagnosis dan rawatan.
Rujukan
[1] Priyanga Suriyamoorthy, A. Madhuri et al. (2022). Comprehensive Review on Banana Fruit Allergy: Pathogenesis, Diagnosis, Management, and Potential Modification of Allergens through Food Processing. Plant Foods for Human Nutrition. DOI: 10.1007/s11130-022-00976-1. https://consensus.app/papers/details/267e8be926bc53f6970ae20297d8ed5b/
[2] N. Julanon, B. Thiravetyan et al. (2023). Not Just a Banana: The Extent of Fruit Cross-Reactivity and Reaction Severity in Adults with Banana Allergy. Foods. DOI: 10.3390/foods12132456. https://consensus.app/papers/details/13e9cc07eb54544499df562e3b489178/
[3] M. Sompornrattanaphan, S. Kabasser et al. (2026). A proposed thaumatin-like protein (TLP) syndrome: Sensitization patterns, reaction severity, and multiple-fruit reactivity in Thai and Austrian banana-allergic adult cohorts. Allergology international : official journal of the Japanese Society of Allergology. DOI: 10.1016/j.alit.2026.07.004. https://consensus.app/papers/details/f6e0bfe222d35c0893b640adbb10549a/
[4] Weronika Gromek, Natalia Ko?dej et al. (2024). Revisiting Latex-Fruit Syndrome after 30 Years of Research: A Comprehensive Literature Review and Description of Two Cases. Journal of Clinical Medicine. DOI: 10.3390/jcm13144222. https://consensus.app/papers/details/cf5c0e0c4f0f5ecdb39111db1b34fa5f/
[5] C. Blanco (2003). Latex-fruit syndrome. Current Allergy and Asthma Reports. DOI: 10.1007/s11882-003-0012-y. https://consensus.app/papers/details/398486b5b8c75f1ea091664cd0e98bc3/
[6] R. Brehler, U. Theissen et al. (1997). “Latex?fruit syndrome”: frequency of cross?reacting IgE antibodies. Allergy. DOI: 10.1111/j.1398-9995.1997.tb01019.x. https://consensus.app/papers/details/818fd08e15f658c09016edabebe5aefb/
[7] L. Guilloux, D. Moneret-vautrin, and G. Ville (1996). Hypersensitivity to banana in latex-allergic patients. Identification of two major banana allergens of 33 and 37 kD. Annals of allergy, asthma & immunology : official publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology. DOI: 10.1016/s1081-1206(10)60032-4. https://consensus.app/papers/details/5bffb137709a5eaa852306118f571515/
[8] Zi-Lin Quan, Cai-Xia Li et al. (2024). Effect of banana intake on serum potassium level in patients undergoing maintenance hemodialysis: A randomized controlled trial. International Journal of Nursing Sciences. DOI: 10.1016/j.ijnss.2024.03.016. https://consensus.app/papers/details/6adac30315d8542c848c9c5c43d02799/
Kata Kunci
khasiat pisang, alahan lateks, buah pinggang, kalium, keselamatan makanan
