Apabila disebut “pertanian”, ramai masih membayangkan kerja berat di bawah terik matahari dengan pendapatan yang tidak menentu. Hakikatnya, pertanian juga ialah perniagaan. Seseorang yang menghasilkan, memproses dan menjual produk pertanian sebagai usaha niaga dikenali sebagai agropreneur. Artikel ini memperkenalkan konsep perniagaan pertanian atau agropreneurship berdasarkan kajian saintifik, dengan tumpuan kepada Malaysia.
Apakah Agropreneurship?
Agropreneurship merujuk kepada aktiviti menghasilkan, memproses dan menjual pelbagai produk pertanian [1]. Ia menggabungkan dua dunia: pengetahuan teknikal pertanian dan kemahiran keusahawanan. Seorang agropreneur bukan sekadar menanam, tetapi juga merancang pasaran, mengurus kos, menjaga kualiti dan mencari pelanggan.
Kajian di Malaysia menyatakan bahawa agropreneurship memainkan peranan penting dalam industri pertanian negara, dengan sektor pertanian menjadi pemacu utama pembangunan ekonomi dan pengurangan kemiskinan [2]. Satu kajian lain menyebut bahawa pertanian penting untuk keselamatan makanan dan mengurangkan kemiskinan, terutamanya di kawasan luar bandar [3].
Mengapa Perniagaan Pertanian Penting?
Penglibatan belia dalam keusahawanan pertanian dilihat sebagai salah satu cara menangani pengangguran, keselamatan makanan dan cabaran alam sekitar [4]. Satu kajian di Malaysia menyatakan bahawa negara ini mempunyai bilangan golongan muda yang besar dan kadar pengangguran belia yang tinggi, dan salah satu jawapannya ialah menggalakkan graduan memulakan perniagaan dalam sektor pertanian [5].
Di Sabah, pertanian ialah penyumbang kedua terbesar kepada Keluaran Dalam Negeri Kasar negeri itu, dengan purata sumbangan 24% setahun [6]. Kajian yang sama menyatakan penyertaan belia dalam sektor pertanian masih rendah, iaitu kira-kira 15% [6]. Pelan Induk (Blueprint) Pertanian Sabah 2021–2030 pula bertujuan menarik lebih ramai orang awam, terutamanya graduan, ke sektor pertanian dan perikanan sambil mengurangkan barangan import [1].
Cabaran: Belia Masih Kurang Berminat
Walaupun peluangnya ada, banyak kajian di Malaysia mendapati penyertaan belia dalam agropreneurship masih rendah. Satu kajian menyatakan kerajaan Malaysia sentiasa menggalakkan penglibatan belia melalui pelbagai skim dan program, tetapi penyertaan belia dalam pertanian tetap rendah [7].
Mengapa? Satu kajian menyebut kebanyakan belia tidak berminat menceburi keusahawanan pertanian kerana persepsi negatif [4]. Satu kajian lain mendapati usahawan muda lebih suka memilih sektor yang lebih “bergaya”, seperti makanan dan minuman, teknologi dan perkhidmatan [8].
Kajian di Universiti Sultan Zainal Abidin (UniSZA) pula menyatakan bahawa walaupun kerajaan telah melabur dalam pelbagai inisiatif seperti Program Agropreneur Muda (PAM), Pameran Belia Agro, Program Inkubator Usahawan Belia Tani (IUBT) dan Geran Agropreneur Muda, penyertaan belia masih agak rendah [9].
Bentuk-bentuk Perniagaan Pertanian
Perniagaan pertanian boleh mengambil pelbagai bentuk. Berdasarkan topik yang dikaji dalam literatur, antaranya:
| Bentuk perniagaan | Contoh daripada kajian |
|---|---|
| Penanaman tanaman bernilai tinggi | Program inkubasi melon hibrid di UniSZA [9] |
| Pertanian kontrak | Perjanjian antara petani dengan syarikat sebelum pengeluaran bermula [10] |
| Jualan dalam talian (e-dagang) | Petani menjual terus kepada pengguna tanpa orang tengah [11] |
| Pemasaran media sosial | Peniaga kecil produk pertanian di Malaysia [12] |
| Koperasi dan kumpulan petani | Pemasaran secara berkumpulan [13] |
Setiap bentuk ini mempunyai kelebihan dan risiko tersendiri, yang akan dibincangkan dalam artikel lain dalam siri ini.
Ciri-ciri yang Dikaitkan dengan Kejayaan
Satu kajian awal di Malaysia mengenal pasti tiga ciri personaliti yang mungkin meramalkan kejayaan agropreneur muda, iaitu keupayaan dinamik individu, orientasi keusahawanan dan efikasi kendiri keusahawanan [2]. Menurut kajian itu, ciri-ciri ini penting kerana agropreneur perlu menyesuaikan diri dengan perubahan pasaran yang pantas, mengenal pasti peluang, menangani cabaran, berinovasi dan mengambil risiko yang diperhitungkan [2].
Data kajian itu dikumpul daripada 54 peserta semasa sesi latihan oleh Institut Penyelidikan dan Kemajuan Pertanian Malaysia (MARDI) dan Lembaga Pemasaran Pertanian Persekutuan (FAMA) [2]. Daripada semua ciri, semangat (passion), ketekunan dan inovatif mencatatkan skor min tertinggi [2]. Perlu diingat, ini ialah kajian awal dengan sampel kecil.
Motivasi untuk Bermula
Apa yang mendorong belia Malaysia menjadi agropreneur? Satu kajian yang mengumpul data daripada agropreneur muda dari pelbagai negeri mendapati antara motivasi utama ialah mengejar impian, meningkatkan taraf sosioekonomi dan mencabar diri sendiri [8].
Ini menunjukkan bahawa perniagaan pertanian bukan semata-mata soal wang. Faktor dalaman seperti minat dan keinginan untuk berjaya turut memainkan peranan.
Panduan Praktikal
Bagi sesiapa yang berminat memulakan perniagaan pertanian, beberapa langkah asas boleh dipertimbangkan:
1. Kenal pasti minat dan kekuatan diri. Kajian menunjukkan minat, motivasi dan efikasi kendiri penting dalam penglibatan agro-keusahawanan [9].
2. Dapatkan latihan. Sertai program latihan yang ditawarkan oleh agensi seperti MARDI dan FAMA. Kajian mencadangkan program pendidikan dan latihan dipertingkatkan untuk membangunkan agropreneur berpotensi tinggi [2].
3. Cari mentor dan rangkaian. Kajian di UniSZA mendapati pengaruh rakan sebaya dan bimbingan orang dewasa memainkan peranan penting [9].
4. Fahami pasaran sebelum menanam. Kenal pasti siapa pembeli dan saluran jualan, sama ada pasar tani, pemborong, kontrak atau dalam talian.
5. Mulakan secara kecil. Uji pasaran dan kemahiran sebelum melabur besar.
6. Patuhi peraturan. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pemilihan tanaman dan amalan baik pertanian.
Kesimpulan
Perniagaan pertanian atau agropreneurship menawarkan peluang untuk menyumbang kepada keselamatan makanan, mengurangkan pengangguran dan menjana pendapatan. Namun, kajian di Malaysia secara konsisten mendapati penyertaan belia masih rendah, sebahagiannya disebabkan persepsi negatif terhadap pertanian. Ciri seperti semangat, ketekunan dan inovatif dikaitkan dengan agropreneur yang berpotensi berjaya, manakala latihan, mentor dan sokongan institusi membantu mengekalkan minat mereka.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perniagaan, kewangan atau pelaburan. Keputusan memulakan perniagaan perlu dibuat selepas penilaian sendiri dan rundingan dengan agensi berkaitan.
Rujukan
[1] S. N. Ambad et al. (2020). Perceived Government Support as an Antecedent of Attitude and Perceived Behavioural Control (PBC) Effect on Agricultural Entrepreneurship (Agropreneurship) Intention Among the Youth in Sabah. Journal of Entrepreneurship and Business. DOI: 10.17687/jeb.0802.08.
[2] Pei-Fen Tan et al. (2025). A preliminary investigation of personality traits and characteristics of young agropreneurs. Issues and Perspectives in Business and Social Sciences. DOI: 10.33093/ipbss.2026.6.1.5.
[3] S. N. Ambad et al. (2024). The roles of vocational interest and entrepreneurial event model in agropreneurship intention. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies. DOI: 10.1108/jeee-12-2023-0516.
[4] T. T. Abu Bakar et al. (2022). Youth Intention on Agricultural Entrepreneurship. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1102/1/012022.
[5] Noorita Mohammad et al. (2023). Agripreneurial Intention among Young Business Graduates. Information Management and Business Review. DOI: 10.22610/imbr.v15i2(i)si.3416.
[6] S. N. Azwa Ambad et al. (2020). The Effect of Planned Behaviour Theory on Agropreneurship Intention: The Moderating Role of Gender. Unknown Journal. DOI: 10.24191/smrj.v17i2.10522.
[7] S. N. Ambad (2022). Entrepreneurial Interest as an Antecedent of Entrepreneurial Event Model and Agropreneurial Intention. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. DOI: 10.6007/ijarbss/v12-i1/11849.
[8] Mohd. Rahim et al. (2020). Motivation to become agropreneurs among youths in Malaysia. Unknown Journal. DOI: 10.1201/9780367814557-83.
[9] Nurin Hadirah Abd Razak et al. (2026). Factors Influencing Agro-Entrepreneurship among Young Participants in the ‘Hybrid Melon Incubation Programme’ at Universiti Sultan Zainal Abidin (UniSZA). e-Bangi Journal of Social Science and Humanities. DOI: 10.17576/ebangi.2026.2301.04.
[10] G. Ton et al. (2017). The Effectiveness of Contract Farming for Raising Income of Smallholder Farmers in Low- and Middle-Income Countries: a Systematic Review. Campbell Systematic Reviews. DOI: 10.4073/csr.2017.13.
[11] Min Liu et al. (2022). Do farmers get a greater return from selling their agricultural products through e?commerce?. Review of Development Economics. DOI: 10.1111/rode.12968.
[12] Z. Othman et al. (2022). Challenges of Social Media Marketing in Digital Technology: A Case of Small Traders of Agricultural Products in Malaysia. Journal of Advanced Research in Applied Sciences and Engineering Technology. DOI: 10.37934/araset.28.3.312319.
[13] Elisabeth Fischer et al. (2012). Linking Smallholders to Markets: Determinants and Impacts of Farmer Collective Action in Kenya. World Development. DOI: 10.1016/j.worlddev.2011.11.018.
