Kelapa sawit ialah salah satu tanaman paling penting dalam ekonomi Malaysia. Namun, industri ini juga sering dikritik di peringkat antarabangsa atas isu alam sekitar dan sosial. Di tengah-tengahnya ialah pekebun kecil, yang menguruskan sebahagian besar kawasan tanaman tetapi berdepan pelbagai kekangan. Artikel ini merumuskan kajian tentang industri sawit Malaysia dengan tumpuan kepada pekebun kecil dan pensijilan kelestarian.
Kepentingan Ekonomi
Pada tahun 2019, dengan keluasan tanaman sawit 5.90 juta hektar, eksport sawit menyumbang RM64.84 bilion kepada pendapatan negara [1]. Satu ulasan menyatakan kelapa sawit telah menyumbang dengan ketara kepada ekonomi Malaysia dan sangat produktif [2]. Minyak sawit digunakan dalam pelbagai produk seperti makanan, bahan api, makanan ternakan dan farmaseutikal [3].
Peranan Pekebun Kecil
Pekebun kecil menyumbang hampir 30% daripada jumlah kawasan tanaman sawit di Malaysia [3]. Pekebun kecil persendirian pula menduduki lebih 16% daripada jumlah kawasan tanaman sawit [1][4]. Satu kajian menyatakan pekebun kecil persendirian merangkumi 16.71% daripada jumlah kawasan ladang sawit [5].
Satu ulasan menyatakan tanaman sawit memberi manfaat kepada pekebun kecil dengan meningkatkan pendapatan mereka [2].
Pensijilan MSPO
Malaysian Sustainable Palm Oil (MSPO) ialah piawaian kebangsaan untuk menggalakkan kelestarian industri sawit [4]. Ia dilancarkan pada 2013, pelaksanaan secara sukarela bermula 2015, dan menjadi wajib berkuat kuasa 1 Januari 2020 [4]. Lembaga Minyak Sawit Malaysia (MPOB) ditugaskan membantu pekebun kecil persendirian melaksanakan pensijilan MSPO [1].
Kadar pensijilan
| Rekod | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|
| Sehingga 31 Mei 2020 | 24.3% pekebun kecil persendirian disijilkan MSPO | [1] |
| Pertengahan 2020 | Kadar pendaftaran MSPO pekebun kecil persendirian 24.82% | [5] |
| Sehingga 2021 | Hanya 30% pekebun kecil disijilkan | [6] |
Satu ulasan skop yang lebih baharu mendapati pekebun kecil tersusun hampir kesemuanya disijilkan di bawah MSPO, manakala pekebun kecil persendirian menunjukkan kadar penyertaan yang jauh lebih rendah [7].
Manfaat Pensijilan
Kajian kitaran hayat terhadap pekebun kecil persendirian mendapati pelaksanaan MSPO akan menyebabkan penurunan bersih kesan alam sekitar [5]. Dari segi kos kitaran hayat, nilai kini bersih bagi pekebun kecil yang disijilkan MSPO untuk ladang 3.94 hektar dalam kitaran hayat 25 tahun adalah kira-kira 39% lebih tinggi berbanding pekebun kecil yang tidak disijilkan [5]. Kajian itu juga mendapati sistem yang disijilkan boleh dipertingkatkan lagi dengan menggantikan baja mineral dengan baja organik [5].
Kajian lain yang menyemak beberapa hasil audit MSPO mendapati terdapat peningkatan dalam tiga elemen kelestarian, iaitu alam sekitar, sosial dan ekonomi, dalam kalangan pekebun kecil melalui pelaksanaan MSPO [4].
Halangan kepada Pekebun Kecil
Walaupun ada manfaat, banyak pekebun kecil masih belum disijilkan. Kajian mengenal pasti pelbagai halangan:
Status tanah tidak selamat, kos pematuhan tinggi berbanding pulangan ekonomi yang tidak pasti, dan akses terhad kepada sokongan teknikal serta khidmat pengembangan [7].
Kemampuan, kebolehcapaian dan kebolehskalaan [8].
Akses terhad kepada maklumat pasaran global, ketidakpastian hak milik tanah, status ekonomi yang lemah dan pengasingan sosial, dalam kajian di Sabah [9].
Kos operasi tinggi, masalah logistik kerana lokasi terpencil dan bilangan pokok produktif yang terhad, dalam kajian di Perak [10].
Di Sabah, pensijilan RSPO dijadikan wajib di bawah inisiatif Jurisdictional Certified Sustainable Palm Oil (JCSPO) [11]. Kajian kualitatif selama 14 bulan mendapati pekebun kecil asli persendirian menghadapi cabaran seperti pematuhan RSPO, isu hak milik tanah, kapasiti kewangan dan pengetahuan yang rendah, ketidakjaminan makanan yang meningkat dan harga minyak sawit mentah bersijil yang tidak stabil [11].
Apa yang Mendorong Penyertaan?
Kajian terhadap 200 pekebun kecil sawit di Malaysia mendapati empat elemen mempengaruhi penyertaan dalam pensijilan secara signifikan: manfaat ekonomi yang ditanggap, interaksi sosial, identiti bersama dan wacana komunikasi [6].
Kajian terhadap 300 pekebun kecil di Semenanjung Malaysia mendapati lebih 90% responden berminat menyertai skim pensijilan jika terdapat harga premium untuk hasil sawit dan kos pensijilan mampu ditanggung [12].
Isu Alam Sekitar dan Sosial
Ulasan kelestarian ladang sawit di Malaysia mendapati ladang sawit mempunyai biodiversiti lebih rendah berbanding hutan yang telah dibalak, dan sawit tidak semata-mata dipersalahkan atas penebangan hutan di Malaysia, terutamanya sebelum 1985 apabila pembalakan aktif [2]. Namun, perluasan ladang sawit telah menyebabkan pencemaran alam sekitar dan mempercepat penukaran tanah gambut [2]. Dari segi sosial, ladang sawit telah menarik masuk sejumlah besar pekerja asing, yang berpotensi menimbulkan isu kebajikan, hak asasi manusia, ekuiti dan perubahan demografi [2].
Satu kajian di Terengganu terhadap 50 pekebun kecil di bawah skim FELDA mendapati pekebun kecil yang hanya berpendidikan rendah bertanggungjawab ke atas kebanyakan pencemaran disebabkan amalan pertanian yang salah [13].
Panduan Praktikal untuk Pekebun Kecil
1. Dapatkan maklumat MSPO. Hubungi MPOB untuk bantuan pensijilan [1].
2. Uruskan dokumen tanah. Isu hak milik tanah merupakan halangan utama [7].
3. Sertai kumpulan atau koperasi. Interaksi sosial dan identiti bersama mendorong penyertaan [6].
4. Amalkan pembajaan yang betul. Pengurusan baja ialah keutamaan alam sekitar yang dikenal pasti oleh pakar [14].
5. Patuhi peraturan racun perosak. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat MPOB, Jabatan Pertanian dan MARDI.
Kesimpulan
Industri sawit penting kepada ekonomi Malaysia dan pendapatan pekebun kecil. Pensijilan MSPO dikaitkan dengan manfaat alam sekitar dan ekonomi dalam beberapa kajian, tetapi kadar pensijilan pekebun kecil persendirian masih rendah. Halangan seperti status tanah, kos pematuhan, akses kepada sokongan teknikal dan harga yang tidak menentu perlu diatasi supaya pekebun kecil tidak ketinggalan dalam peralihan ke arah sawit lestari.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat agronomi, perundangan atau pelaburan. Peraturan pensijilan boleh berubah; rujuk MPOB untuk maklumat terkini.
Rujukan
[1] P. Yap et al. (2021). Malaysian Sustainable Palm Oil (MSPO) Certification Progress for Independent Smallholders in Malaysia. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/736/1/012071.
[2] K. Tang et al. (2019). Sustainability of oil palm plantations in Malaysia. Environment, Development and Sustainability. DOI: 10.1007/s10668-019-00458-6.
[3] Zaifalaila Zakaria et al. (2022). The Future of Oil Palm Smallholders Toward Greater Sustainability: A Systematic Literature Review. Pertanika Journal of Social Sciences and Humanities. DOI: 10.47836/pjssh.30.1.15.
[4] Rosearnida Senawi (2019). TRANSFORMATION OF OIL PALM INDEPENDENT SMALLHOLDERS THROUGH MALAYSIAN SUSTAINABLE PALM OIL. Journal of Oil Palm Research. DOI: 10.21894/jopr.2019.0038.
[5] Hoi-Bok Chia et al. (2022). Life cycle assessment and life cycle costing analysis for uncertified and Malaysia sustainable palm oil – MSPO-certified independent smallholders. Journal of Cleaner Production. DOI: 10.1016/j.jclepro.2022.134646.
[6] Ammar Redza Ahmad Rizal et al. (2021). Beyond Rational Choice Theory: Multifaceted Determinants of Participation in Palm Oil Sustainable Certification Amongst Smallholders in Malaysia. Unknown Journal. DOI: 10.3389/fsufs.2021.638296.
[7] Farah Hannani Ahmad Perdous et al. (2026). OIL PALM SMALLHOLDERS’ READINESS FOR SUSTAINABLE PRACTICES: BARRIERS, ENABLERS, AND POLICY IMPLICATIONS. JOURNAL OF SUSTAINABILITY SCIENCE AND MANAGEMENT. DOI: 10.46754/jssm.2026.07.011.
[8] Noor Aslinda Abu Seman et al. (2025). Sustainability Challenges and Opportunities for Smallholders in the Malaysian Palm Oil Sector: A Systematic Review. PaperASIA. DOI: 10.59953/paperasia.v41i6b.923.
[9] Susan Martin et al. (2015). Small farmers and sustainability: institutional barriers to investment and innovation in the Malaysian palm oil industry in Sabah. Journal of Rural Studies. DOI: 10.1016/j.jrurstud.2015.06.002.
[10] Tanpa nama pengarang (2024). FACTORS INFLUENCING PALM OIL SMALLHOLDERS’ INCOME SUSTAINABILITY. Journal of Southwest Jiaotong University. DOI: 10.35741/issn.0258-2724.59.1.17.
[11] Tham Mun Hou et al. (2024). “Smile even if your burdens are heavy”: Smallholder challenges and the Sabah sustainable palm oil initiative. Sustainable Development. DOI: 10.1002/sd.2973.
[12] N. Saadun et al. (2018). Socio-ecological perspectives of engaging smallholders in environmental-friendly palm oil certification schemes. Land Use Policy. DOI: 10.1016/j.landusepol.2017.12.057.
[13] Halima Begum et al. (2018). Enhancing sustainability amongst oil palm smallholders in Malaysia. International Journal of Agricultural Resources, Governance and Ecology. DOI: 10.1504/ijarge.2018.090853.
[14] Noor Aslinda Abu Seman et al. (2025). Prioritizing Sustainability Performance Indicators for Independent Oil Palm Smallholders Using Analytic Hierarchy Process (AHP). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1576/1/012007.
