Bahan tanaman ialah cabaran utama dalam penanaman lengkuas. Satu kajian oleh Siksha O Anusandhan University menyatakan lengkuas ialah tumbuhan ubat liar yang mempunyai kepentingan industri yang besar, tetapi kekurangan bahan tanaman berkualiti dalam sumber semula jadi mengehadkan penggunaannya dalam sektor industri [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang pembiakan tisu (mikropembiakan) lengkuas, kestabilan genetik tanaman yang dihasilkan, dan kualiti minyaknya.
Mengapa Pembiakan Tisu?
Satu kajian oleh Siksha O Anusandhan University menyatakan permintaan tinggi untuk terapeutik dan eksploitasi berterusan sedang mengurangkan bahan tanaman yang dihasilkan secara konvensional [2]. Kaedah pembiakan in vitro dinyatakan dapat membantu menghasilkan anak pokok lengkuas [2]. Pengkaji menyatakan langkah perlu diambil untuk mikropembiakan dan pemuliharaan yang cekap kerana tumbuhan ini semakin berkurangan di hutan [2].
Satu ulasan oleh Lovely Professional University menekankan kepentingan kultur tisu tumbuhan dalam meningkatkan pengeluaran anak pokok dan rizom lengkuas [3]. Ulasan ini juga menyatakan teknik kejuruteraan genetik yang lebih maju telah digunakan untuk mendapatkan hasil yang lebih baik [3].
Kajian yang sama menyatakan lengkuas dijumpai di kawasan Himalaya dan bahagian selatan India, dan rizomnya digunakan secara tradisional untuk diabetes, penyakit buah pinggang, sakit dada, sakit tekak dan sakit kepala [2]. Minyak rizom daripada tanaman mikropembiakan dianalisis menggunakan GC-MS, dan aktiviti antioksidan ekstrak rizom dinilai [2].
Protokol Awal
Satu kajian oleh North East Institute of Science and Technology menggunakan tunas rizom yang baru muncul sebagai bahan permulaan [4]. Dapatannya [4]:
-
Tunas menghasilkan pucuk dan akar serentak dalam medium MS dengan kinetin 3.0 mg/l.
-
Setiap tunas menghasilkan purata 8 pucuk bersama akar dalam masa 8 minggu.
-
Pembiakan pucuk boleh diteruskan walaupun selepas setahun.
-
Anak pokok berjaya dipindahkan ke tanah dan tumbuh dengan baik dalam 10 hingga 12 minggu, dengan kadar hidup 80%.
Gabungan Hormon
Satu kajian oleh Singh dan rakan kongsi menguji gabungan hormon BAP dan IAA pada eksplan tunas rizom [5]. Dapatannya [5]:
-
Gabungan BAP 5.0 mg/l dengan IAA 2.0 mg/l, atau BAP 3.0 mg/l dengan IAA 0.5 mg/l, menghasilkan bilangan pucuk tertinggi.
-
Pucuk terpanjang diperoleh dengan BAP 1.0 mg/l dan IAA 2.0 mg/l.
-
Gabungan BAP dan IAA memperbaiki pertumbuhan dan pembiakan pucuk dengan signifikan.
-
Anak pokok yang lengkap dikeraskan dan ditanam di ladang dengan kadar hidup 80%.
Melalui Kalus
Kajian 2024. Satu kajian oleh Shamsudheen dan rakan kongsi mendapati [6]:
-
Induksi kalus paling berkesan dalam medium MS dengan 2,4-D 1.5 mg/L.
-
Kekerapan induksi pucuk tertinggi (91%) dan bilangan pucuk maksimum (9.66 sekalus) diperoleh dengan BAP 1.0 mg/L.
-
Kekerapan pengakaran tinggi (93%) diperoleh dengan IBA 0.5 mg/L.
-
Anak pokok in vitro berjaya disesuaikan dengan keadaan ladang.
Kajian 2025. Satu kajian oleh Sahoo dan rakan kongsi mendapati gabungan 2,4-D 2 mg/L dengan TDZ 0.3 mg/L meningkatkan induksi kalus kepada 76.84% [7]. Regenerasi pucuk maksimum (75.24%) dicapai dengan BA 2 mg/L sahaja, manakala gabungan BA dan kinetin mengurangkan kecekapan [7].
Adakah Tanaman Tisu Sama dengan Induk?
Kajian Siksha O Anusandhan University (2020) menilai kestabilan anak pokok mikropembiakan dalam jangka panjang [1]. Dapatannya [1]:
-
Medium MS dengan BA 3 mg/l, kinetin 3 mg/l dan NAA 1 mg/l optimum untuk regenerasi dan pembiakan.
-
Profil penanda molekul diuji setiap 6 bulan sehingga 6 tahun, dan corak jalur sama dengan pokok induk.
-
Selepas enam tahun pemuliharaan in vitro, anak pokok dipindahkan ke ladang.
-
Analisis minyak pati menunjukkan tiada perbezaan signifikan dalam juzuk antara tanaman konvensional dan tanaman in vitro.
-
Aktiviti antioksidan, antimikrob dan antikanser, serta kandungan fenolik dan flavonoid, stabil dengan variasi yang boleh diabaikan.
Kualiti Minyak daripada Kalus
Kajian Sahoo dan rakan kongsi (2025) mengenal pasti 45 sebatian meruap dalam minyak daun dan rizom daripada tanaman konvensional dan tanaman berasal kalus [7]. Dapatannya [7]:
-
Juzuk utama seperti eukaliptol, beta-pinena dan kamfor dikekalkan.
-
Guaiol dan fensil asetat meningkat dalam minyak berasal kalus.
-
Induksi kalus meningkatkan jumlah fenolik dan flavonoid berbanding pembiakan konvensional.
-
Minyak rizom berasal kalus menunjukkan aktiviti antioksidan paling kuat dalam ujian DPPH, mengatasi asid askorbik.
Ringkasan Kadar Hidup di Ladang
| Kajian | Kadar hidup selepas dipindah |
|---|---|
| North East Institute of Science and Technology | 80% [4] |
| Singh dan rakan kongsi | 80% [5] |
| Shamsudheen dan rakan kongsi | Berjaya disesuaikan (peratus tidak dinyatakan dalam abstrak) [6] |
Bagi Penanam Lengkuas
Bagi kawalan perosak dan penyakit di ladang, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang sumber anak pokok dan bahan tanaman lengkuas yang bersih.
Kesimpulan
Kajian mendapati lengkuas boleh dibiakkan secara tisu dengan hormon seperti kinetin, BAP dan IAA, dan anak pokok mencapai kadar hidup sekitar 80% di ladang. Satu kajian enam tahun mendapati tanaman tisu stabil secara genetik dan menghasilkan minyak yang sama dengan tanaman induk. Pembiakan tisu dicadangkan oleh penyelidik untuk mengatasi kekurangan bahan tanaman berkualiti.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat teknikal khusus.
Rujukan
[1] Suprava Sahoo, Subhashree Singh et al. (2020). Molecular and phytochemical stability of long term micropropagated greater galanga (Alpinia galanga) revealed suitable for industrial applications. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2020.112274. https://consensus.app/papers/details/ed70c3932ea65f73b892bd9b3d4a0650/
[2] B. Mohapatra, Reena Parida et al. (2026). In vitro antioxidant and phytochemical analysis of Alpinia galanga oil using Gas chromatography and mass spectrometry. Research Journal of Biotechnology. DOI: 10.25303/218rjbt1330138. https://consensus.app/papers/details/342e39aa9de7581aae73635f6e2478de/
[3] A. K. Ramanunny, Sheetu Wadhwa et al. (2022). Journey of Alpinia galanga from kitchen spice to nutraceutical to folk medicine to nanomedicine. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2022.115144. https://consensus.app/papers/details/1499a29ed36b54b3bb7e9dd208d5eecf/
[4] M. Borthakur, J. Hazarika, and R. Singh (1998). A protocol for micropropagation of Alpinia galanga. Plant Cell, Tissue and Organ Culture. DOI: 10.1023/a:1006265424378. https://consensus.app/papers/details/4140ad2343df56188d35fe5e56d81e1b/
[5] Nongmaithem M. Singh, L. Chanu et al. (2014). Micropropagation-an in vitro technique for the conservation of Alpinia galanga. Advances in Applied Science Research. https://consensus.app/papers/details/aad23f5c1e16562e863c3221e59d16ff/
[6] Kizhakke Modongal Shamsudheen, K. Faizal et al. (2024). A Study on Callus Induction and the Successful Regeneration of Plantlets from Rhizome Explants of Alpinia galanga (L.) Willd., a Valuable Medicinal Plant. Asian Journal of Biological and Life Sciences. DOI: 10.5530/ajbls.2023.12.68. https://consensus.app/papers/details/2a1c8c17bf265d0e927bd994730ae9de/
[7] Suprava Sahoo, Jyotirmayee Lenka, and B. Kar (2025). Optimizing callus induction, indirect organogenesis and phytochemical profiling of Alpinia galanga. Plant Science Archives. DOI: 10.51470/psa.2025.10.4.13. https://consensus.app/papers/details/4f73141d1dad5288b8b2f63d0dd8ed78/
Kata Kunci
lengkuas, kultur tisu, pembiakan, bahan tanaman, mikropropagasi
