Cekur mudah ditanam di halaman rumah atau dalam pasu, dan permintaannya sentiasa ada untuk masakan, jamu, kosmetik dan industri minyak pati. Namun, beberapa ulasan menggambarkan cekur sebagai tumbuhan yang terancam akibat penuaian berlebihan, kerana bekalan rizom untuk ditanam semula sering tidak mencukupi [1]. Artikel ini merumuskan kajian agronomi tentang cara menanam cekur dengan hasil dan kualiti yang baik.
Mengenali Tanaman Cekur
Cekur ialah herba saka tanpa batang, berizom dan beraroma [2]. Rizomnya ialah bahagian utama yang dituai dan juga bahan untuk menanam semula [1]. Cekur biasanya dibiak secara vegetatif menggunakan rizom [3].
Pembiakan Konvensional
Cara paling biasa ialah memecahkan rizom lama dan menanamnya semula. Namun, cara ini mempunyai beberapa masalah:
Rizom yang muda dan lembut mudah terkena penyakit, yang menghadkan pembiakan secara besar-besaran [4].
Bekalan rizom untuk ditanam semula sering tidak mencukupi kerana rizom juga ialah bahagian yang dijual [1].
Pembiakan Kultur Tisu
Kultur tisu menjadi alternatif untuk menghasilkan anak benih dalam jumlah besar:
| Kajian | Dapatan utama |
|---|---|
| Kultur rizom dengan BA dan NAA [5] | Kadar penghasilan anak benih 13 kali ganda setiap 4 minggu |
| Medium dengan perak nitrat dan sukrosa tinggi [6] | Membentuk rizom dalam makmal; 95% anak benih hidup di ladang |
| Profil molekul dan kimia [7] | Anak benih kultur tisu sama secara genetik dengan pokok induk; komponen minyak pati juga sama |
Masalah rizom lambat terbentuk
Satu dapatan penting: anak benih kultur tisu yang dipindahkan ke ladang tanpa rizom yang terbentuk dalam makmal tidak membentuk rizom walaupun selepas 7 bulan, sebaliknya hanya membentuk akar berubi. Masalah ini diatasi dengan medium yang mengandungi perak nitrat dan 6% hingga 8% sukrosa, yang membolehkan rizom terbentuk dalam makmal sebelum dipindahkan [6].
Jarak Tanaman dan Masa Tanam
Kajian ladang selama tiga tahun berturut-turut di India menguji jarak tanaman dan tarikh menanam [8]:
| Jarak tanaman | Hasil sepokok | Hasil sehektar |
|---|---|---|
| Rapat (20 x 20 cm) | Lebih rendah | Lebih tinggi |
| Jarang (50 x 50 cm) | Lebih tinggi | Lebih rendah |
Jarak 20 x 20 cm memberi hasil rizom dan minyak sehektar yang optimum dalam kajian tersebut [8]. Tarikh tanam terbaik dalam kajian itu dikaitkan dengan musim tempatan di India, jadi petani di Malaysia perlu menyesuaikan dengan musim hujan dan kemarau setempat.
Ketinggian Kawasan
Kajian di Indonesia membandingkan penanaman cekur pada ketinggian 214 meter dan 780 meter dari aras laut. Hasil rizom lebih tinggi di kawasan rendah [9]. Ini menunjukkan cekur sesuai ditanam di kawasan tanah rendah tropika seperti kebanyakan kawasan di Malaysia.
Baja dan Pengawal Atur Pertumbuhan
Gabungan baja organik dan kimia
Kajian amalan pertanian baik (GAP) di Indonesia mendapati gabungan 300 kg NPK, 10 tan sehektar baja tahi lembu, dan pengawal atur pertumbuhan NAA serta BA menghasilkan hasil rizom tertinggi (37.75 tan sehektar) dan kandungan EPMC tertinggi (3.94%) [10]. Penyelidik mendapati penggunaan baja kimia boleh dikurangkan sehingga 50% tanpa menjejaskan hasil apabila digabungkan dengan baja organik, sambil memperbaiki kesuburan tanah [10].
NAA dan BA untuk saiz dan jangka hayat rizom
Kajian lain mendapati gabungan NAA 30 ppm dan BA 30 ppm menghasilkan rizom paling berat, iaitu 60.32 g sepokok pada 6 bulan dan 100.9 g sepokok pada 8 bulan [11]. Gabungan ini juga mengurangkan kehilangan berat semasa penyimpanan.
Masa Tuai
| Kajian | Dapatan |
|---|---|
| Tuai 6 berbanding 8 bulan [11] | 8 bulan lebih optimum: rizom lebih besar dan tahan disimpan |
| Tuai bulan ke-3 hingga ke-9 [12] | Kandungan EPMC antara 8.1% hingga 18.4% berat kering |
Penyimpanan Rizom
Kajian penyimpanan mendapati kandungan EPMC menurun sehingga 42.6% selepas 90 hari. Kandungan EPMC lebih tinggi apabila rizom disimpan di tempat gelap dan terbuka (berudara) berbanding tempat terang dan tertutup [12].
Varieti Berhasil Tinggi
Program pembiakbakaan di India telah membangunkan varieti cekur berhasil tinggi:
Bharamputra-1: Purata hasil rizom 10.01 tan sehektar, stabil di beberapa lokasi [13].
Jor Lab K-1: 35% lebih baik daripada varieti kawalan, dengan hasil rizom 7.156 tan sehektar [3].
Di Malaysia, petani boleh merujuk Jabatan Pertanian atau institusi penyelidikan pertanian tentang bahan tanaman yang sesuai.
Kawalan Perosak
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label dengan tepat.
Patuhi tempoh tunggu sebelum tuai, kerana rizom dan daun cekur dimakan.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian tentang kawalan perosak bersepadu dan amalan pertanian baik.
Gunakan bahan tanaman yang bersih dan sihat untuk mengurangkan risiko penyakit rizom [4].
Panduan Ringkas untuk Penanam Rumah
1. Pilih rizom yang sihat dan tidak lebam untuk ditanam.
2. Tanam di tanah gembur yang bersaliran baik, atau dalam pasu dengan media campuran tanah dan kompos.
3. Siram secukupnya; elakkan air bertakung yang boleh menyebabkan rizom busuk.
4. Tuai pada umur yang sesuai; satu kajian mendapati tuaian pada 8 bulan menghasilkan rizom lebih besar dan tahan disimpan berbanding 6 bulan [11].
5. Simpan sebahagian rizom untuk ditanam semula.
Kesimpulan
Cekur ialah tanaman bernilai tinggi yang boleh ditanam di kawasan tanah rendah tropika. Kajian agronomi menunjukkan jarak tanaman rapat, gabungan baja organik dan kimia, serta masa tuai sekitar 8 bulan boleh meningkatkan hasil dan kualiti rizom. Kultur tisu menawarkan cara untuk menghasilkan anak benih bersih secara besar-besaran. Kebanyakan kajian ini dijalankan di India dan Indonesia, jadi penyesuaian dengan keadaan tempatan diperlukan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Rujuk Jabatan Pertanian untuk nasihat penanaman, pembajaan dan kawalan perosak yang sesuai dengan kawasan anda.
Rujukan
[1] P. Krishnan (2016). A comprehensive review of Kaempferia galanga L. (Zingiberaceae): A high sought medicinal plant in Tropical Asia. Journal of Medicinal Plants Studies.
[2] A. Kumar (2020). Phytochemistry, pharmacological activities and uses of Indian traditional medicinal plant Kaempferia galanga L. – An overview. Journal of Ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2020.112667.
[3] M. Lal et al. (2017). Identification of the New High Oil and Rhizome Yielding Variety of Kaempferia galanga (Jor Lab K-1): A Highly Important Indigenous Medicinal Plants of North East India. Journal of Essential Oil Bearing Plants. DOI: 10.1080/0972060x.2017.1400405.
[4] K. Wijekoon et al. (2013). In vitro propagation of Kaempferia galanga (L). DOI: 10.31357/fesympo.v0i0.1732.
[5] F. Shirin et al. (2000). In vitro plantlet production system for Kaempferia galanga, a rare Indian medicinal herb. Plant Cell, Tissue and Organ Culture. DOI: 10.1023/a:1010635920518.
[6] M. Chithra et al. (2005). Protocol for rapid propagation, and to overcome delayed rhizome formation in field established in vitro derived plantlets of Kaempferia galanga L. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2004.08.014.
[7] S. Mohanty et al. (2011). Biochemical and molecular profiling of micropropagated and conventionally grown Kaempferia galanga. Plant Cell, Tissue and Organ Culture. DOI: 10.1007/s11240-010-9891-5.
[8] S. V. et al. (2025). Optimizing Planting Date and Spacing for Enhanced Yield and Oil Production of Kaempferia galanga L.: A Field Experiment. Journal of Experimental Agriculture International. DOI: 10.9734/jeai/2025/v47i13225.
[9] S. Subaryanti et al. (2020). The Growth and Production of Galanga (Kaempferia galanga L.) in Different Altitudes. Jurnal Ilmu Pertanian Indonesia. DOI: 10.18343/jipi.25.2.167.
[10] A. Saitama (2026). Implementation of Good Agricultural Practices (GAP) in Kaempferia galanga L.: Enhancing Inorganic Fertilizer Efficiency through Substitution with Organic Fertilizers and Plant Growth Regulators (PGRs). Transactions of the Chinese Society of Agricultural Machinery. DOI: 10.62321/issn.1000-1298.2025.12.2.
[11] A. Saitama et al. (2026). Improvement of yield and rhizome shelf-life of kencur (Kaempferia galanga L.) through application of naphthaleneacetic acid and benzyladenine. Journal of Ecological Engineering. DOI: 10.12911/22998993/211008.
[12] S. Nayak et al. (2026). Dynamics of ethyl para-methoxycinnamate in Kaempferia galanga L. with rhizome age, storage and bioefficacy of rhizome extract against mosquito larvae. Journal of Applied and Natural Science. DOI: 10.31018/jans.v18i1.7206.
[13] M. Lal et al. (2023). Identification and Registration of the Novel High-Rhizome-Yielding Variety Bharamputra-1 of Kaempferia galanga L. Agriculture. DOI: 10.3390/agriculture13020482.
