Limau bali, atau pomelo (Citrus maxima atau Citrus grandis), ialah buah sitrus terbesar di dunia. Satu ulasan menyatakan buah ini juga dikenali sebagai shaddock dan merupakan nenek moyang penting kepada spesies sitrus yang ditanam hari ini, termasuk grapefruit dan oren pahit [1]. Satu kajian lain menyatakan limau bali ialah penyumbang utama kepada pembiakbakaan kultivar sitrus moden [2].
Artikel ini meneliti apa yang kajian katakan tentang asal usul limau bali, varieti yang ditanam di Malaysia, dan faktor yang mempengaruhi pembeli.
Asal Usul dan Ciri Buah
Satu ulasan sistematik oleh Indian Institute of Horticultural Research menyatakan limau bali ialah buah sitrus semula jadi yang bukan kacukan, berasal dari Asia Tenggara [3]. Ulasan yang sama menerangkan ciri buah ini [3]:
-
Buahnya besar, berdiameter 15 hingga 25 cm dan seberat 1 hingga 2 kg.
-
Kulitnya lebih tebal daripada grapefruit.
-
Isinya terbahagi kepada 11 hingga 18 ulas.
-
Rasanya berbeza-beza, daripada masam atau pahit hingga manis.
Satu ulasan lain menyatakan limau bali berasal dari negara-negara Asia Tenggara dan biasa dikenali sebagai pomelo, shaddock atau pummelo [4]. Ulasan oleh Punjab Technical University menyatakan isi limau bali datang dalam pelbagai warna, iaitu merah, merah jambu, merah jambu muda dan putih [5].
Ulasan Indian Institute of Horticultural Research turut menyatakan limau bali biasa dimakan dan digunakan pada majlis perayaan di seluruh Asia Tenggara [3].
Pengeluaran Global
Satu kajian bibliometrik oleh Universitas Gadjah Mada menyatakan pengeluaran limau bali global mencapai kira-kira 8.55 juta tan pada tahun 2023 [6]. Satu ulasan oleh Ministry of Agriculture and Cooperatives dan Huazhong Agricultural University menyatakan China ialah pengeluar limau bali terbesar dan antara lima negara pengeksport utama, manakala limau bali dari Thailand terkenal dengan kualiti dan rasanya yang baik serta berada dalam sepuluh negara pengeksport utama [2].
Nama dan Varieti di Malaysia
Satu kajian oleh Universiti Sultan Zainal Abidin menyatakan limau bali telah ditanam di Malaysia, dan dikenali dengan beberapa nama, iaitu Limau Kepala Besar, Limau Bali, Limau Tambun dan Limau Besar Ledang [7]. Kajian ini menyenaraikan empat varieti terkenal yang terdapat di pasaran tempatan dan global [7]:
| Kod | Nama varieti |
|---|---|
| PO51 | Shanting |
| PO52 | Tambun |
| PO55 | Limau Besar, Ledang |
| PO56 | Melomas |
Kajian yang sama menyatakan limau bali ialah buah sitrus semula jadi yang bukan kacukan, berasal dari Asia Tenggara dan banyak ditanam di Indonesia, China dan Thailand [7].
Perbandingan Tiga Varieti Komersial Malaysia
Satu kajian membandingkan tiga varieti limau bali yang popular dan komersial di Malaysia, iaitu Tambun, Melomas dan Shanting [8]. Dapatannya [8]:
-
Shanting mempunyai keasidan tertitrat yang tinggi, tetapi kandungan pepejal terlarut hampir sama dengan Melomas.
-
Melomas mempunyai kandungan vitamin C dan sebatian fenolik tertinggi berbanding Shanting dan Tambun.
Pengkaji menyatakan kajian ini membantu memahami nilai gizi dan fungsi tiga varieti komersial di Malaysia [8].
Saiz dan Bentuk Buah untuk Penggredan
Satu kajian di Universiti Putra Malaysia mengukur ciri fizikal dua varieti limau bali Malaysia, iaitu Ledang (PO55) dan Tambun (PO52) [9]. Pengkaji menyatakan pengetahuan tentang ciri fizikal diperlukan untuk mereka bentuk sistem lepas tuai seperti pembersihan, pengendalian, penggredan dan pembungkusan [9].
Dapatannya [9]:
-
Jisim buah berkorelasi secara signifikan dengan semua ciri fizikal yang diukur, termasuk panjang, lebar, ketebalan, luas permukaan, luas unjuran dan isi padu.
-
Dari sudut ekonomi, pemodelan jisim berdasarkan luas unjuran disyorkan bagi kedua-dua varieti.
Apa yang Mempengaruhi Pembeli?
Kajian Universiti Sultan Zainal Abidin menggunakan soal selidik dalam talian yang diedarkan kepada 100 responden di Johor [7]. Kajian ini mendapati faktor peribadi, sosiobudaya dan psikologi mempengaruhi proses membuat keputusan pengguna semasa membeli limau bali [7].
Saiz sampel kajian ini kecil dan terhad kepada satu negeri, jadi dapatannya mungkin tidak mewakili semua pengguna di Malaysia.
Kajian Ministry of Agriculture and Cooperatives dan Huazhong Agricultural University pula membincangkan persepsi deria seperti aroma, rasa, tekstur, serta perspektif dan pilihan pengguna terhadap limau bali dari China dan Thailand [2]. Ulasan itu juga merumuskan data sebatian bioaktif dan kapasiti antioksidan bagi kebanyakan limau bali China dan Thailand, kerana pengguna semakin berminat dengan makanan yang lebih sihat [2].
Buah yang Kurang Dimanfaatkan
Beberapa ulasan menyifatkan limau bali sebagai buah yang kurang dimanfaatkan. Ulasan Punjab Technical University menggelarnya “buah eksotik yang kurang dimanfaatkan” [5]. Ulasan oleh Dr. Rajendra Prasad Central Agriculture University menyatakan limau bali dianggap kurang dimanfaatkan di India, dengan penggunaan terhad kebanyakannya untuk kegunaan domestik, dan mencadangkan pembangunan produk nilai tambah [10].
Bagi yang Ingin Menanam Limau Bali
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti limau bali yang sesuai untuk kawasan anda.
Kesimpulan
Limau bali ialah buah sitrus terbesar dan bukan kacukan, berasal dari Asia Tenggara, serta merupakan nenek moyang kepada grapefruit. Di Malaysia, empat varieti terkenal ialah Shanting (PO51), Tambun (PO52), Ledang (PO55) dan Melomas (PO56). Satu kajian mendapati Melomas mempunyai vitamin C dan fenolik tertinggi antara tiga varieti komersial, manakala kajian Universiti Putra Malaysia menyediakan model jisim untuk membantu penggredan buah. Kajian tentang pengguna di Malaysia masih terhad.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus.
Rujukan
[1] D. Rose, D. S. et al. (2025). Review on Vitamin C Enriched Citrus maxima (Pomelo). International Journal of Research in Pharmacy and Allied Science. DOI: 10.71431/ijrpas.2025.4803. https://consensus.app/papers/details/bcb5439062a75e8bb1151f642f5819a7/
[2] W. Makkumrai, Yue Huang, and Qiang Xu (2021). COMPARISON OF POMELO (CITRUS MAXIMA) GROWN IN CHINA AND THAILAND. Frontiers of Agricultural Science and Engineering. DOI: 10.15302/j-fase-2021391. https://consensus.app/papers/details/c49e603092305fde88a1fdb43ac192eb/
[3] Greeshma K. Shetty, P. Girish et al. (2023). Pomelo juice–Drug interactions: A word of caution. Clinical Dermatology Review. DOI: 10.4103/cdr.cdr_62_21. https://consensus.app/papers/details/454110fb3e13518e82712d30e8a5ed69/
[4] A. Nazeer, A. M. et al. (2022). Citrus maxima: A Brief Review on the World’s Largest Citrus Fruit. International Journal of Pharmaceutical Sciences Review and Research. DOI: 10.47583/ijpsrr.2022.v74i01.016. https://consensus.app/papers/details/185ddac2c9cd5d2d962b50c93cfd38f5/
[5] Simple Sharma, Barinderjit Singh et al. (2024). Nutritional, Bioactive, and Health Potential of Pomelo (Citrus maxima): An Exotic Underutilized Fruit. Current Research in Nutrition and Food Science Journal. DOI: 10.12944/crnfsj.12.2.35. https://consensus.app/papers/details/9261629f2ae858d2a6200620baa9f32a/
[6] Indah Zunita Sari, Alma Azizah et al. (2026). Pharmacological potential of pomelo (Citrus maxima) peel: A bibliometric review of global research trends and future directions. Journal of Food and Drug Analysis. DOI: 10.38212/2224-6614.3589. https://consensus.app/papers/details/852410475ea85e2a8e5e0614cc73d97c/
[7] Siti Fatimah Binti Misman, Nurul Aisyah Binti Mohd Suhaimi, and A. Alwi (2021). Factors Influencing Consumers’ Purchasing Decisions Towards Pomelo Fruits (Citrus grandis) in Johor, Malaysia. Jurnal Manajemen dan Agribisnis. DOI: 10.17358/jma.18.2.113. https://consensus.app/papers/details/97b1e91fd1b95065ae58dcef878f6200/
[8] Isnaini Maulidia and Hazen Arrazie Kurniawan (2025). ANALISIS PERBANDINGAN KOMPOSISI FISIKA, KIMIA DAN AKTIVITAS ANTIOKSIDAN BERBEDA VARIETAS POMELO DARI MALAYSIA. AGRIFOR. DOI: 10.31293/agrifor.v24i1.8277. https://consensus.app/papers/details/90a6767c50d356f89a4805fb548c284e/
[9] B. N. Salihah, S. Rosnah, and A. A. Norashikin (2015). Mass modeling of Malaysian varieties pomelo fruit (Citrus Grandis L. Osbeck) with some physical characteristics. international food research journal. https://consensus.app/papers/details/2aece7353ea6526db9eb1af8bb8ff751/
[10] Hemlata Singh, K. Prasad, and Krishna Kumar (2022). Pummelo: A Potential Underutilized Nutraceutical Crop for Multiple Health Benefits. International Journal of Plant & Soil Science. DOI: 10.9734/ijpss/2022/v34i1631027. https://consensus.app/papers/details/aac0a5d9c72f51b29e26d1a3dfff5fbe/
Kata Kunci
limau bali, Citrus maxima, pomelo, varieti limau bali, sitrus
