Lalat askar hitam (Hermetia illucens), atau Black Soldier Fly (BSF), semakin popular dalam kalangan penternak di Malaysia. Larvanya boleh dibiakkan menggunakan sisa organik dan kaya dengan protein serta lemak. Ramai melihatnya sebagai alternatif kepada hampas kacang soya yang diimport untuk makanan ayam.
Artikel ini meneliti bukti kajian tentang penggunaan larva BSF dalam makanan ayam pedaging dan ayam telur, termasuk kadar yang sesuai dan hadnya.
Mengapa Larva BSF?
Disebabkan permintaan global yang meningkat untuk protein haiwan yang lebih mampan, terdapat usaha intensif mencari bahan makanan untuk menggantikan kacang soya [1]. Larva BSF dilihat berpotensi besar untuk menggantikan kacang soya dalam diet ayam [1]. Tepung larva BSF juga mempunyai sifat pemakanan dan fungsian yang baik [2].
Penggantian Separa: Hasil Positif
Beberapa kajian menunjukkan penggantian sebahagian soya dengan larva BSF tidak menjejaskan prestasi ayam:
| Kajian | Kadar | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|---|
| Ayam pedaging, 1–28 hari | 12% tepung BSF penuh lemak | Tiada kesan negatif terhadap pertumbuhan, penggunaan nutrien dan kualiti daging | [3] |
| Ayam pedaging (BLRI, Bangladesh) | Ganti 12.5%–50% soya | Ciri karkas setanding dengan kawalan | [4] |
| Ayam pedaging Arbor Acres | 5% (permulaan), 10% (pembesar) | Tiada perbezaan pertumbuhan; bakteria berbahaya dalam sekum berkurang | [5] |
| Ayam pedaging Ross 708 | Ganti 20% soya | Prestasi pertumbuhan bertambah baik | [6] |
Kajian Saidani dan rakan-rakan juga mendapati larva BSF meningkatkan bakteria bermanfaat seperti Lactobacillus dalam sekum [5].
Potensi Pengganti Antibiotik
Dua kajian menunjukkan larva BSF pada kadar rendah memberikan kesan seperti antibiotik penggalak pertumbuhan pada peringkat permulaan. Ayam yang diberi 12.5% dan 25% tepung BSF mempunyai pertambahan berat lebih tinggi pada hari ke-10 [2]. Kajian lain mendapati penggantian 25% atau kurang soya dengan BSF pada peringkat permulaan boleh digunakan sebagai alternatif kepada antibiotik bacitracin [7].
Penggantian Penuh: Prestasi Menurun
Namun, kebanyakan kajian mendapati penggantian penuh atau pada kadar tinggi menjejaskan prestasi ayam pedaging:
Berat akhir menurun. Kajian ke atas 384 ayam Ross 308 mendapati berat akhir menurun daripada 3,010 g (kawalan) kepada 2,375 g apabila soya digantikan sepenuhnya [8]. Penggantian melebihi 50% menjejaskan prestasi pertumbuhan, karkas dan kualiti daging dengan ketara [8].
Saiz organ meningkat. Penggantian 50% atau lebih mengurangkan pertumbuhan dan meningkatkan saiz organ seperti hempedal, usus kecil, pankreas dan hati [2].
Kecekapan makanan menurun. Berbanding diet soya, ayam yang diberi diet BSF penuh mempunyai berat akhir kira-kira 17% lebih rendah dan penggunaan makanan 19% kurang cekap [9].
Kesan linear. Peningkatan kadar BSF menyebabkan penurunan berat badan, pertambahan berat harian dan pengambilan makanan [6].
Kualiti Daging
Kajian Murawska dan rakan-rakan mendapati daging ayam yang diberi 75% dan 100% BSF kurang juicy dan kurang intensiti rasa [8]. Karkas juga mengandungi kurang daging dan lebih lemak abdomen [8].
Kajian lain pada ayam organik perlahan tumbuh mendapati profil asid lemak daging dada mencerminkan kandungan asid laurik yang tinggi dalam lemak BSF, sehingga 80 kali lebih tinggi berbanding diet soya [1]. Pengkaji menyatakan ini mungkin memberi kesan negatif kepada kualiti daging dari perspektif pemakanan manusia [1].
Ayam Telur: Hasil Lebih Baik
Bagi ayam telur, keputusan lebih menggalakkan. Kajian mendapati soya boleh digantikan sepenuhnya dengan tepung dan lemak BSF dalam diet ayam telur berprestasi tinggi [10]. Namun, kualiti larva daripada pengeluar berbeza; larva komersial lebih unggul dari segi bekalan asid amino tercerna, berat telur dan jisim telur harian berbanding larva pengeluaran kecil [10]. Pengkaji menekankan kualiti larva perlu dipantau rapi sebelum digunakan [10].
Faktor yang Perlu Diambil Kira
Kajian Chobanova dan rakan-rakan menegaskan bahawa penggantian penuh soya dengan BSF mesti dilakukan dengan berhati-hati, dengan mengambil kira teknologi pemprosesan serangga, bahan tambahan, nitrogen bukan protein, keseimbangan mineral, profil asid lemak dan suplemen asid amino [9].
Panduan Praktikal
Gunakan BSF sebagai pengganti separa, contohnya 10% hingga 25% soya, terutamanya pada peringkat permulaan.
Elakkan penggantian penuh dalam diet ayam pedaging tanpa nasihat pakar.
Pastikan kualiti larva konsisten, termasuk kandungan protein, lemak dan kebersihan.
Keringkan dan proses larva dengan betul untuk mengelakkan pencemaran.
Gunakan substrat pembiakan yang selamat, bebas daripada sisa beracun.
Pantau pertumbuhan dan kesihatan ayam apabila memperkenalkan diet baharu.
Jika racun serangga digunakan di kawasan sekitar, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan jauhkan daripada kawasan pembiakan larva.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI serta Jabatan Perkhidmatan Veterinar tentang penggunaan BSF dalam makanan ternakan.
Kesimpulan
Larva BSF merupakan sumber protein alternatif yang menjanjikan untuk makanan ayam. Penggantian separa soya, sekitar 10% hingga 25%, tidak menjejaskan pertumbuhan dan mungkin memberi manfaat kesihatan usus. Namun, penggantian lebih 50% dalam diet ayam pedaging secara konsisten mengurangkan pertumbuhan dan kualiti daging. Bagi ayam telur, penggantian penuh lebih berjaya, dengan syarat kualiti larva terjamin.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Formulasi makanan ternakan perlu dibuat dengan nasihat pakar pemakanan haiwan atau pegawai veterinar.
Rujukan
[1] M. Heuel et al. (2022). Black soldier fly larvae meal and fat as a replacement for soybeans in organic broiler diets: effects on performance, body N retention, carcase and meat quality. British Poultry Science. DOI: 10.1080/00071668.2022.2053067.
[2] Hannah Facey et al. (2022). Complete replacement of soybean meal with black soldier fly larvae meal in feeding program for broiler chickens from placement through to 49 days of age reduced growth performance and altered organs morphology. Poultry Science. DOI: 10.1016/j.psj.2022.102293.
[3] L. David et al. (2024). Influence of different levels of black soldier fly larvae meal on growth performance and carcass quality of broiler chickens. Livestock Science. DOI: 10.1016/j.livsci.2024.105588.
[4] Md Sazedul Karim Sarker et al. (2026). 363. Effects of Replacing Soybean Meal with Black Soldier Fly (Hermetia Illucens) Larvae Meal on Growth Performance, Feed Efficiency and Carcass Traits of Broiler Chickens. Journal of Animal Science. DOI: 10.1093/jas/skag272.179.
[5] M. Saidani et al. (2025). Effect of black soldier fly (Hermetia illucens L.) larvae meal on growth performance, carcass characteristics, meat quality, and cecal microbiota in broiler chickens. Frontiers in Animal Science. DOI: 10.3389/fanim.2025.1531773.
[6] A. Abdel-Wareth et al. (2026). Effects of Black Soldier Fly Larvae as Replacement of Soybean Meal on the Performance, Meat Quality, and Health Status in Broilers. Veterinary Sciences. DOI: 10.3390/vetsci13030282.
[7] Elijah G. Kiarie et al. (2023). Effects of partial or complete replacement of soybean meal with commercial black soldier fly larvae (Hermetia illucens) meal on growth performance, cecal short chain fatty acids, and excreta metabolome of broiler chickens. Poultry Science. DOI: 10.1016/j.psj.2022.102463.
[8] D. Murawska et al. (2021). Partial and Total Replacement of Soybean Meal with Full-Fat Black Soldier Fly (Hermetia illucens L.) Larvae Meal in Broiler Chicken Diets: Impact on Growth Performance, Carcass Quality and Meat Quality. Animals : an Open Access Journal from MDPI. DOI: 10.3390/ani11092715.
[9] S. Chobanova et al. (2023). Defatted Black Soldier Fly Larvae Meal as an Alternative to Soybean Meal for Broiler Chickens. Poultry. DOI: 10.3390/poultry2030032.
[10] M. Heuel et al. (2021). Black soldier fly larvae meal and fat can completely replace soybean cake and oil in diets for laying hens. Poultry Science. DOI: 10.1016/j.psj.2021.101034.
