Lalat Buah, Rasa dan Jangka Hayat: Kesan Tersembunyi Cuaca Panas terhadap Buah-Buahan

Kesan cuaca panas bukan sahaja pada bunga dan pokok. Ia juga boleh mempengaruhi perosak seperti lalat buah, rasa manis dan masam buah, serta berapa lama buah kekal segar selepas dituai. Kesan-kesan ini sering tidak disedari sehingga buah sampai ke tangan pengguna.

Artikel ini meneliti kajian tentang kesan suhu tinggi terhadap lalat buah, kualiti buah dan pengendalian lepas tuai, serta beberapa rawatan semburan yang telah dikaji.

Lalat Buah dan Suhu

Lalat buah oriental (Bactrocera dorsalis) ialah perosak buah dan sayur yang serius di Asia Tenggara, dan boleh menyebabkan kerugian 25 hingga 100% tanaman hortikultur [1].

Julat suhu optimum. Kajian makmal mendapati B. dorsalis boleh melengkapkan perkembangan pada suhu 15 hingga 33 °C [2]. Model meramalkan suhu 20 hingga 30 °C sesuai untuk perkembangan dan kemandirian, manakala kadar pembiakan tertinggi berlaku antara 25 dan 31 °C [2]. Julat ini sangat hampir dengan suhu harian di Malaysia.

Tekanan suhu meningkatkan pembiakan. Satu kajian mendapati pendedahan larva kepada suhu tinggi (38 °C) sebenarnya meningkatkan bilangan telur per betina (846.90 telur) berbanding kawalan (684.56 telur) [3]. Jumlah saiz populasi selepas 100 hari juga paling tinggi dalam rawatan suhu tinggi [3].

Had suhu atas. Kajian pada spesies Bactrocera tau mendapati suhu jangka pendek melebihi 42 °C tidak sesuai untuk perkembangan, dan melebihi 40 °C tidak sesuai untuk pembiakan [4].

Kajian lapangan. Data lapangan memberikan gambaran bercampur:

Di dusun jambu batu merah di Jawa Timur, suhu berkorelasi positif dengan populasi lalat buah yang terperangkap, manakala hujan dan kelembapan berkorelasi negatif [5].
Di Punjab, Pakistan, aktiviti lalat buah dalam dusun mangga dan jambu berkorelasi positif dengan suhu dan hujan, memuncak semasa tempoh panas dan lembap [6]. Trend meteorologi selama 21 tahun menunjukkan pemanasan 0.05 °C setahun yang dikaitkan dengan peningkatan bilangan generasi lalat buah [6].
Di India, model meramalkan tiga spesies lalat buah mangga akan menghasilkan 1 hingga 2 generasi tambahan, berpotensi meningkatkan serangan pada buah mangga kira-kira 5% menjelang 2050 [7].

Secara keseluruhan, kebanyakan kajian menunjukkan suhu yang lebih tinggi dalam julat biasa cenderung meningkatkan aktiviti lalat buah, tetapi suhu yang terlalu melampau menjejaskan perosak itu sendiri.

Kesan Suhu terhadap Rasa Buah

Nanas. Kajian menggunakan rekod 15 tahun di tiga kawasan pengeluaran di Jepun mendapati kandungan asid nanas rendah semasa tempoh panas dan tinggi semasa tempoh sejuk [8]. Kandungan asid semasa menuai berkorelasi songsang dengan suhu sejurus sebelum menuai [8]. Kandungan pepejal larut (kemanisan) pula memuncak sekitar 23 °C [8]. Ini menunjukkan suhu tinggi bukan semestinya menjadikan buah lebih manis.

Limau mandarin. Kajian di rumah hijau plastik mendapati peningkatan suhu siang sebanyak 8 °C memberikan kandungan gula larut paling rendah [9]. Peningkatan suhu siang dan malam mengurangkan kandungan asid dengan ketara dan mempengaruhi warna kulit [9].

Pisang Selepas Dituai: Berapa Lama Boleh Dibiarkan di Ladang?

Kajian menguji pisang hijau yang didedahkan kepada suhu 35 hingga 51 °C untuk tempoh 5 minit hingga 12 jam [10]. Pisang yang didedahkan pada suhu 40 °C dan ke bawah masak secara normal, manakala yang didedahkan pada 45 °C dan ke atas mempunyai kandungan gula yang lebih rendah bergantung kepada tempoh pendedahan [10]. Kajian ini membantu menganggarkan tempoh selamat pisang boleh dibiarkan di ladang selepas dituai [10].

Penyimpanan Nanas: Kajian Malaysia

Kajian Universiti Putra Malaysia meneliti jangka hayat tiga varieti nanas, iaitu MD2, Josapine dan Morris, yang disimpan pada 5, 10 dan 25 °C selama 21 hari [11]. Suhu penyimpanan memberikan kesan signifikan terhadap jangka hayat dan kualiti [11]. Sampel yang disimpan pada 10 °C mempunyai jangka hayat paling panjang berdasarkan perubahan kekerasan dan kandungan lembapan [11].

Kajian lain pada nanas musim panas mendapati perangan dalaman berlaku lebih cepat dan lebih teruk pada buah yang disimpan pada 25 °C berbanding 10 °C, dan paling minimum pada 6 °C [12]. Kandungan sukrosa juga menurun lebih cepat pada suhu yang lebih tinggi [12].

Daun Betik dan Suhu Melampau

Kajian makmal terhadap cakera daun dua genotip betik mendapati kerosakan fotokimia berlaku selepas 15 minit pada suhu 45 °C atau lebih [13]. Kecekapan fotokimia menurun pada 40 °C, dan pengkaji menyimpulkan kerosakan teruk kepada kapasiti fotosintesis betik boleh berlaku pada suhu melebihi 40 °C [13]. Ini ialah kajian makmal pada cakera daun, jadi keadaan pokok di ladang mungkin berbeza.

Rawatan Semburan: Bukti Awal

Beberapa kajian menguji bahan semburan untuk mengurangkan kesan tekanan haba:

Asid fulvik dan asid salisilik pada mangga. Di bawah tekanan gabungan kemasinan dan haba, gabungan asid fulvik di tanah dan semburan asid salisilik memperbaiki status air, fotosintesis, hasil dan kualiti buah dua kultivar mangga [14].
Kalium silikat pada strawberi. Semburan kalium silikat meningkatkan pertumbuhan dan set buah pada 28 °C, tetapi tidak memberikan kesan signifikan pada suhu optimum [15].
Asid salisilik pada strawberi. Satu kajian mendapati semburan asid salisilik 1 mM tidak berjaya mengurangkan kehilangan hasil akibat kejutan haba 42 °C, walaupun ia mengubah metabolisme pertahanan mengikut kultivar [16].

Dapatan bercampur ini menunjukkan rawatan semburan bukan penyelesaian pasti, dan keberkesanannya bergantung kepada tanaman, kultivar dan keadaan.

Panduan Praktikal

Kawalan lalat buah:

Pasang perangkap metil eugenol untuk memantau dan mengurangkan populasi lalat buah jantan.
Balut buah sebelum peringkat buah mudah diserang.
Kutip dan musnahkan buah gugur untuk memutuskan kitaran hidup lalat buah.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.

Pengendalian lepas tuai:

Tuai pada waktu pagi ketika suhu lebih rendah.
Jangan biarkan buah di bawah cahaya matahari selepas dituai; letakkan di tempat teduh segera.
Simpan buah pada suhu yang sesuai mengikut jenis buah.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kawalan lalat buah bersepadu dan pengendalian lepas tuai.

Kesimpulan

Cuaca panas memberi kesan tersembunyi kepada buah-buahan. Lalat buah oriental membiak paling pesat pada suhu 25 hingga 31 °C, dan kebanyakan kajian lapangan menunjukkan populasinya meningkat dengan suhu. Suhu tinggi mengurangkan keasidan nanas dan gula limau mandarin, manakala pisang yang terdedah pada 45 °C selepas dituai mengalami penurunan gula. Kajian UPM menunjukkan nanas tempatan paling tahan lama pada 10 °C. Rawatan semburan menunjukkan hasil bercampur, jadi amalan asas seperti perangkap, pembalutan buah dan pengendalian lepas tuai yang baik kekal penting.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian untuk keadaan kebun anda.

Rujukan

[1] M. Faryad, R. Khan et al. (2023). Efficacy of Abiotic Factors on Population Dynamics of Fruit Fly (Bactrocera dorsalis) Larva and Pupa. Asian Journal of Advances in Agricultural Research. DOI: 10.9734/ajaar/2023/v21i4422. https://consensus.app/papers/details/7b7690df17915d6b89bc177f5cd7e133/

[2] K. Fiaboe, S. Kekeunou et al. (2021). Temperature-based phenology model to predict the development, survival, and reproduction of the oriental fruit fly Bactrocera dorsalis. Journal of thermal biology. DOI: 10.1016/j.jtherbio.2021.102877. https://consensus.app/papers/details/f10f1ea1595456d29f6f0cc0acacee3e/

[3] Farman Ullah, Ihsan Ul Haq et al. (2022). Impact of temperature stress on demographic traits and population projection of Bactrocera dorsalis. Entomologia Generalis. DOI: 10.1127/entomologia/2022/1698. https://consensus.app/papers/details/152c546248765204a896b7acff173eb5/

[4] Yuyu Huang, Xiangpeng Gu et al. (2020). Effect of short-term high-temperatures on the growth, development and reproduction in the fruit fly, Bactrocera tau (Diptera: Tephritidae). Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-020-63502-w. https://consensus.app/papers/details/0a06816209de5aa7800548df3472413d/

[5] Indra Djiwanata, Noni Rahmadhini, and H. Nirwanto (2026). Fluctuations in Fruit Fly Population (Bactrocera spp.) and Its Relationship to Environmental Conditions in Red Guava Plantations in Sidoarjo Regency. JURNAL AGRONOMI TANAMAN TROPIKA (JUATIKA). DOI: 10.36378/juatika.v8i1.4706. https://consensus.app/papers/details/32ca6dce629850d2a09bea4fc32f4d65/

[6] Mussurrat Hussain, Abid Hameed Khan et al. (2026). Population Dynamics, and Integrated Management of the Peach Fruit Fly, B. zonata (Saunders) (Diptera: Tephritidae), on Mango, Guava and Citrus under Changing Climatic Conditions. Jammu Kashmir Journal of Agriculture. DOI: 10.56810/jkjagri.006.03.0395. https://consensus.app/papers/details/c35e0308b0485d66a1ba7b2445718e1c/

[7] J. S. Choudhary, S. Mali et al. (2019). Spatio-temporal temperature variations in MarkSim multimodel data and their impact on voltinism of fruit fly, Bactrocera species on mango. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-019-45801-z. https://consensus.app/papers/details/034eb3ef4f20584ca5c2e0a02ff4322e/

[8] T. Sugiura, M. Takeuchi et al. (2023). Relationship between Acid and Soluble Solid Content of Pineapple and Temperature. The Horticulture Journal. DOI: 10.2503/hortj.qh-055. https://consensus.app/papers/details/c36708f1405356359063ee9985d27a77/

[9] Misun Kim, S. Kang et al. (2021). Influence of Excessively High Temperatures on the Fruit Growth and Physicochemical Properties of Shiranuhi Mandarin in Plastic-Film Greenhouse Cultivation. Plants. DOI: 10.3390/plants10081525. https://consensus.app/papers/details/bc04031748e25937b818da5c62dfe60e/

[10] C. Sugianti, T. Imaizumi et al. (2024). Time–temperature tolerance of harvested green bananas exposed to high temperatures. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2024.112970. https://consensus.app/papers/details/f78ab1dd0d545297911008d709c6540d/

[11] M. Mohd Ali, N. Hashim et al. (2022). Shelf Life Prediction and Kinetics of Quality Changes in Pineapple (Ananas comosus) Varieties at Different Storage Temperatures. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae8110992. https://consensus.app/papers/details/bffbaf6871625eeda56f807ee3c5456e/

[12] K. Hong, Han-Bing Xu et al. (2013). Quality changes and internal browning developments of summer pineapple fruit during storage at different temperatures. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2012.12.016. https://consensus.app/papers/details/a1e9405e96ff55389b043c4f5a39f83c/

[13] G. A. R. de Souza, K. F. Ruas et al. (2022). Supra-optimal temperatures induce photochemical leaf damage and reduce photosynthetic O2 evolution in Carica papaya L. Environmental and Experimental Botany. DOI: 10.1016/j.envexpbot.2022.105051. https://consensus.app/papers/details/297a1f780aa55ac39064d2daa5c65400/

[14] Asmaa G. Abdel-samad and Ahmed A. Shaaban (2024). Fulvic and Salicylic Acids Improve Morpho-Physio-Biochemical Attributes, Yield and Fruit Quality of Two Mango Cultivars Exposed to Dual Salinity and Heat Stress Conditions. Journal of Soil Science and Plant Nutrition. DOI: 10.1007/s42729-024-01968-7. https://consensus.app/papers/details/14b0ba4d004352a8b7521d88600155f9/

[15] M. N. E. A. Khan, J. Masabni, and Gen-Hua Niu (2025). Temperature-Dependent Effects of Foliar Applications of Potassium Silicate on Strawberry Growth, Yield, and Fruit Quality. HortScience. DOI: 10.21273/hortsci19003-25. https://consensus.app/papers/details/d562e3bb924e534a9891036937c4e3a9/

[16] Abolghasem Hamidi Moghaddam and A. Seyedi (2026). Salicylic acid induces cultivar specific compromises in yield, fruit quality and defense metabolism of heat stressed strawberry. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-026-35412-w. https://consensus.app/papers/details/aafdc50c774a53cbb0ceeffab15bac23/