Durian (Durio zibethinus) merupakan buah tropika yang sangat terkenal di Asia Tenggara dan sering digelar sebagai “raja buah”. Selain mempunyai nilai ekonomi dan budaya yang tinggi, durian juga semakin banyak dikaji dari sudut pemakanan, biologi molekul, genetik, sebatian bioaktif, pematangan buah serta potensi penggunaannya dalam bidang farmaseutikal dan produk nilai tambah.
Berdasarkan dokumen yang diberikan, kajian durian kini merangkumi bidang yang sangat luas — daripada komposisi pulpa dan aroma, perbezaan antara kultivar, genom dan transkriptom, sehinggalah kepada penggunaan kulit dan biji sebagai bahan biopolimer serta kosmetik. Namun, variasi yang besar antara kultivar dan lokasi pengeluaran menunjukkan bahawa masih banyak aspek durian yang memerlukan penyelidikan lanjut.
Genom durian dan rahsia aromanya
Salah satu pencapaian penting dalam penyelidikan durian ialah kejayaan menyusun draf genomnya pada peringkat kromosom.
Kajian tersebut mengenal pasti sekitar 46,000 gen dalam genom durian. Antara penemuan menarik ialah pengembangan gen methionine ?-lyase atau MGL, yang dikaitkan dengan penghasilan sebatian sulfur meruap.
Sebatian sulfur inilah yang menjadi antara komponen penting kepada aroma durian yang sangat kuat dan tersendiri.
Dengan memahami gen yang terlibat dalam pembentukan aroma, penyelidik berpotensi mengenal pasti perbezaan antara varieti serta memahami bagaimana aroma berkembang semasa pematangan buah.
Pulpa durian kaya dengan nutrien
Pulpa durian mengandungi beberapa kumpulan nutrien utama, termasuk:
- Karbohidrat;
- Protein;
- Lipid;
- Serat;
- Vitamin B;
- Vitamin C; dan
- Mineral seperti zink dan kalsium.
Kandungan tersebut menjadikan durian bukan sekadar buah yang tinggi tenaga, tetapi juga sumber beberapa nutrien dan sebatian bioaktif.
Walau bagaimanapun, dokumen tidak memberikan nilai kuantitatif lengkap bagi setiap nutrien. Oleh itu, perbincangan ini hanya berdasarkan komponen yang disenaraikan dalam sumber.
Sebatian bioaktif dalam durian
Dokumen menyenaraikan beberapa sebatian bioaktif yang terdapat dalam pulpa durian, antaranya:
- Gamma-glutamilsistein;
- Flavonoid; dan
- Antosianin.
Gamma-glutamilsistein merupakan prekursor kepada glutation, iaitu salah satu molekul yang berkaitan dengan sistem antioksidan.
Kehadiran flavonoid dan antosianin pula menunjukkan bahawa sebahagian nilai durian datang daripada fitokimia, bukan hanya kandungan gula dan lemaknya.
Antioksidan dalam buah durian
Durian mengandungi beberapa komponen yang dikaitkan dengan aktiviti antioksidan, termasuk:
- Polifenol;
- Karotenoid; dan
- Asid askorbik atau vitamin C.
Kajian yang dirujuk dalam dokumen melibatkan kultivar seperti:
- Chanee;
- Kan Yao; dan
- Monthong.
Tahap antioksidan tidak sama antara kultivar. Perbezaan tersebut menunjukkan bahawa jenis durian yang berbeza boleh mempunyai profil fitokimia yang berlainan.
Sebatian meruap membentuk aroma durian
Aroma durian terbentuk melalui campuran pelbagai sebatian meruap.
Dokumen menyenaraikan tiga kumpulan utama:
| Kumpulan sebatian | Contoh atau fungsi |
|---|---|
| Ester | Menyumbang kepada nota aroma buah |
| Sebatian sulfur | Termasuk tiolana dan tioester |
| Alkohol | Sebahagian daripada profil aroma |
Keunikan aroma durian muncul daripada gabungan sebatian ini dalam nisbah yang berbeza antara varieti dan tahap pematangan.
Sukrosa ialah gula utama
Bagi kultivar D197, D24 dan D200, dokumen menyatakan bahawa sukrosa merupakan gula utama.
Asid organik utama yang dikenal pasti pula ialah:
- Asid malik;
- Asid sitrik; dan
- Asid suksinik.
Gabungan gula dan asid organik menentukan sebahagian besar rasa keseluruhan buah.
Durian dengan kandungan gula tinggi tetapi profil asid tertentu mungkin mempunyai keseimbangan rasa yang berbeza daripada varieti lain.
Perbezaan komposisi antara kultivar
Salah satu perkara paling menarik dalam dokumen ialah setiap kultivar mempunyai profil metabolit tersendiri.
Musang King
Musang King dilaporkan mempunyai:
- Tahap terpenoid lebih tinggi; dan
- Sebatian sulfur lebih tinggi.
Monthong
Monthong pula lebih kaya dengan:
- Ester; dan
- Lipid meruap.
Kan Yao
Kan Yao menunjukkan kandungan lebih tinggi bagi:
- Asid fenolik; dan
- Derivatif asid amino.
Perbezaan tersebut membantu menerangkan mengapa aroma, rasa dan potensi bioaktif antara varieti durian tidak sama.
Genetik durian sangat pelbagai
Kajian resekuenomik seluruh genom ke atas 117 aksesian durian menunjukkan tahap kepelbagaian genetik yang sangat tinggi.
Lebih daripada 39 juta SNP atau single nucleotide polymorphisms telah dikenal pasti. Analisis tersebut turut memisahkan germplasma durian kepada tiga kelompok genetik utama.
SNP ialah variasi pada satu titik dalam DNA yang boleh digunakan sebagai penanda genetik.
Jumlah SNP yang sangat besar menunjukkan bahawa durian mempunyai sumber kepelbagaian genetik yang luas untuk digunakan dalam pembiakbakaan.
Koleksi teras germplasma
Kajian resekuenomik turut membentuk koleksi teras yang mewakili kepelbagaian genetik spesies.
Koleksi teras penting kerana program pembiakbakaan tidak semestinya perlu menilai semua bahan tanaman yang tersedia.
Sebaliknya, sekumpulan aksesian yang mewakili variasi utama boleh digunakan untuk:
- Penilaian agronomi;
- Kajian genetik;
- Pemilihan induk;
- Pengenalpastian sifat bernilai; dan
- Pemuliharaan germplasma.
Transkriptom dan perkembangan buah
Analisis transkriptom digunakan untuk melihat gen yang aktif pada tahap perkembangan buah yang berbeza.
Dokumen menyatakan bahawa gen yang berbeza ekspresi semasa pematangan berkaitan dengan:
- Metabolisme karbohidrat;
- Metabolisme asid amino; dan
- Biosintesis kofaktor.
Perubahan aktiviti gen tersebut membantu menerangkan bagaimana durian mengalami perubahan rasa, aroma dan tekstur ketika buah semakin matang.
Kajian omik membuka ruang pembiakbakaan baharu
Teknologi omik merangkumi:
- Genomik;
- Transkriptomik;
- Metabolomik; dan
- Analisis bioinformatik.
Dokumen menyatakan bahawa pendekatan omik membantu dalam:
- Memahami evolusi durian;
- Mengenal pasti penanda genetik;
- Menyokong pembiakbakaan;
- Mengenal pasti metabolit; dan
- Menemui sebatian bioaktif untuk aplikasi farmaseutikal.
Dengan pendekatan ini, pemilihan varieti pada masa hadapan boleh dibuat bukan hanya berdasarkan rasa atau hasil, tetapi juga ciri genetik dan kandungan metabolit.
Potensi antikanser dalam kajian makmal
Ekstrak metanolik pulpa durian menunjukkan aktiviti terhadap sel leukemia manusia HL-60.
Kajian tersebut melaporkan bahawa ekstrak:
- Merencat pertumbuhan sel;
- Mendorong kerosakan DNA; dan
- Mengaktifkan apoptosis melalui laluan intrinsik.
Apoptosis ialah proses kematian sel yang dikawal secara biologi.
Walau bagaimanapun, dapatan ini berasal daripada kajian sel in vitro. Ia tidak bermaksud memakan durian boleh merawat leukemia atau kanser pada manusia.
Potensi terhadap glukosa dan kolesterol
Kajian haiwan yang diringkaskan dalam dokumen menunjukkan bahawa durian berpotensi:
- Menurunkan glukosa darah;
- Menurunkan kolesterol; dan
- Memberikan kesan antiproliferatif dalam model in vitro.
Namun, bukti ini masih pada peringkat awal dan tidak boleh digunakan untuk menentukan rawatan atau dos manusia.
Trigliserida menurun dalam model haiwan
Satu kajian terhadap tikus yang menerima suplemen durian matang melaporkan penurunan trigliserida sebanyak 26.3%.
Kajian tersebut turut menunjukkan perlindungan terhadap:
- Hati; dan
- Aorta
daripada kesan kolesterol eksogen.
Dapatan ini menunjukkan potensi metabolik buah durian, tetapi tidak boleh diterjemahkan secara terus kepada manusia kerana metabolisme tikus berbeza daripada manusia.
45 metabolit berkaitan fungsi kesihatan
Analisis farmakologi rangkaian mengenal pasti 45 metabolit utama yang dikaitkan dengan beberapa fungsi berpotensi, termasuk:
- Antiradang;
- Perlindungan kardiovaskular; dan
- Neuroprotektif.
Farmakologi rangkaian cuba melihat bagaimana banyak sebatian boleh berinteraksi dengan banyak sasaran biologi secara serentak.
Kaedah ini berguna untuk menghasilkan hipotesis, tetapi hubungan tersebut masih memerlukan pengesahan eksperimen dan klinikal.
Tiga fasa perkembangan buah durian
Dokumen menerangkan perkembangan buah durian kepada tiga fasa utama:
| Fasa | Tempoh selepas pendebungaan berjaya |
|---|---|
| Pertumbuhan perlahan | 0–28 hari |
| Pertumbuhan pesat | 28–70 hari |
| Pematangan | 70–90 hari |
Pembahagian ini menunjukkan bahawa sebahagian besar pembesaran buah berlaku antara hari ke-28 hingga hari ke-70.
Selepas itu, buah beralih kepada fasa pematangan, ketika perubahan komposisi dalaman menjadi semakin penting.
Fasa pertumbuhan perlahan: 0–28 hari
Pada fasa awal selepas pendebungaan, pertumbuhan buah masih perlahan.
Tempoh ini kemungkinan berkait dengan pembentukan asas struktur buah dan perkembangan awal tisu. Namun, dokumen tidak menghuraikan perubahan anatomi secara khusus.
Oleh itu, hanya tempoh fasa yang boleh dinyatakan berdasarkan sumber.
Fasa pertumbuhan pesat: 28–70 hari
Dari hari ke-28 hingga hari ke-70, buah memasuki fasa pertumbuhan pesat.
Pada peringkat ini, pertambahan saiz dan perkembangan tisu berlaku dengan lebih aktif.
Tempoh ini penting kerana gangguan terhadap air, nutrien atau keadaan persekitaran berpotensi mempengaruhi pembentukan buah.
Namun, dokumen tidak menyediakan data khusus mengenai kadar pertambahan berat atau diameter.
Fasa pematangan: 70–90 hari
Fasa ketiga berlaku sekitar 70–90 hari selepas pendebungaan berjaya.
Pada tahap ini, perubahan metabolik menjadi semakin penting dan buah bergerak daripada proses pembesaran kepada pembentukan ciri kemasakan.
Dokumen membezakan tempoh perkembangan fisiologi ini daripada data hari selepas full bloom dalam kajian Monthong, yang menggunakan sistem pengiraan berbeza.
Antioksidan memuncak pada 120 DAFB
Kajian terhadap durian Monthong menunjukkan bahawa beberapa komponen mencapai tahap puncak pada sekitar 120 hari selepas berbunga penuh atau DAFB.
Komponen tersebut ialah:
- Fenolik keseluruhan;
- Flavonoid;
- ?-karotena; dan
- Aktiviti antioksidan.
Maklumat ini menunjukkan bahawa perubahan kualiti buah sepanjang kematangan bukan hanya melibatkan gula, tetapi juga komponen bioaktif.
Pepejal terlarut tertinggi pada 135 DAFB
Jumlah pepejal terlarut atau TSS tertinggi dicatatkan pada 135 DAFB dalam kajian Monthong yang dirujuk.
TSS biasanya berkait dengan kandungan gula dan bahan larut dalam pulpa.
Perbezaan antara puncak antioksidan pada 120 DAFB dan TSS pada 135 DAFB menunjukkan bahawa “kematangan terbaik” bergantung pada parameter yang dinilai.
Buah yang mempunyai kandungan antioksidan tertinggi tidak semestinya mempunyai tahap kemanisan tertinggi pada masa yang sama.
Perbezaan sistem penuaian Thailand dan Malaysia
Dokumen menonjolkan perbezaan penting dalam amalan penuaian durian.
Thailand
Durian biasanya dituai sebelum masak sepenuhnya untuk:
- Memanjangkan jangka hayat;
- Memudahkan pengangkutan; dan
- Membolehkan pengurusan pascatuai.
Malaysia dan Indonesia
Durian lebih lazim dibiarkan masak secara semula jadi di pokok sebelum gugur.
Perbezaan ini boleh menghasilkan profil rasa, aroma, tekstur dan jangka hayat yang berbeza.
Sisa durian sebenarnya sangat besar
Sekitar 60–75% daripada berat durian terdiri daripada kulit yang sukar terurai dan lazimnya dibuang.
Jumlah ini menunjukkan bahawa industri durian menghasilkan sisa pepejal yang sangat besar.
Namun, kulit durian sebenarnya mengandungi bahan yang boleh digunakan semula, termasuk:
- Selulosa; dan
- Pektin.
Oleh itu, sisa durian mempunyai potensi dalam ekonomi kitaran dan pembangunan produk baharu.
Kulit durian sebagai sumber pektin
Pektin daripada kulit durian boleh digunakan untuk menghasilkan filem biopolimer terbiodegradasi.
Dokumen menyatakan bahawa filem berasaskan pektin kulit durian menunjukkan degradasi sehingga 62% dalam tempoh 14 hari dalam ujian penanaman tanah.
Potensi ini menarik kerana ia boleh membantu mengubah sisa buah kepada bahan pembungkusan yang lebih mesra alam.
Kulang durian untuk kosmetik
Dokumen turut menyatakan bahawa polisakarida daripada bahagian kulang atau hull hijau dan putih mempunyai potensi digunakan dalam produk kosmetik.
Ekstrak pulpa dan biji serta polisakarida daripada kulang menunjukkan potensi sebagai bahan aktif dalam formulasi kosmetik tanpa menyebabkan kerengsaan kulit dalam kajian yang dirujuk.
Namun, keberkesanan produk akhir masih bergantung pada formulasi, kepekatan dan ujian keselamatan lanjut.
Biji durian kaya dengan fenolik
Daripada bahagian sisa yang dibandingkan, biji dinyatakan mempunyai:
- Kandungan fenolik tertinggi; dan
- Aktiviti antioksidan.
Penemuan ini menunjukkan bahawa biji durian mempunyai nilai yang lebih besar daripada sekadar sisa makanan.
Ia berpotensi dikaji untuk pembangunan:
- Bahan antioksidan;
- Ramuan kosmetik;
- Produk makanan; atau
- Aplikasi bioindustri.
Dokumen bagaimanapun tidak memberikan kaedah pemprosesan atau dos penggunaannya.
Bunga dan daun juga mempunyai nilai bioekonomi
Bunga dan daun durian mengandungi sebatian bioaktif yang berpotensi digunakan dalam bioekonomi lestari.
Ini menunjukkan bahawa hampir seluruh bahagian pokok durian mempunyai potensi penyelidikan:
- Pulpa sebagai makanan;
- Biji sebagai sumber bioaktif;
- Kulit sebagai sumber pektin;
- Kulang sebagai sumber polisakarida;
- Daun dan bunga sebagai sumber fitokimia.
Durian dan ekonomi kitaran
Peningkatan pengeluaran durian turut meningkatkan jumlah sisa.
Pendekatan ekonomi kitaran cuba mengurangkan pembaziran dengan menukar bahan buangan kepada produk baharu.
Berdasarkan dokumen, antara laluan nilai tambah yang berpotensi ialah:
| Bahagian durian | Potensi penggunaan |
|---|---|
| Kulit | Pektin dan biopolimer |
| Kulang hijau/putih | Polisakarida kosmetik |
| Biji | Sumber fenolik dan antioksidan |
| Pulpa | Makanan dan ekstrak bioaktif |
| Bunga dan daun | Sumber sebatian bioaktif |
Kepentingan variasi kultivar
Salah satu mesej utama dokumen ialah komposisi durian sangat bergantung kepada kultivar.
Musang King, Monthong dan Kan Yao mempunyai profil metabolit yang berbeza, manakala D197, D24 dan D200 menunjukkan variasi sifat fizikokimia dan komposisi gula serta asid.
Oleh itu, kajian yang dibuat pada satu kultivar tidak semestinya boleh digunakan untuk menerangkan semua varieti durian.
Kepentingan lokasi pengeluaran
Dokumen turut menyatakan bahawa variasi antara negara masih memerlukan penyelidikan lanjut.
Faktor lokasi boleh mempengaruhi:
- Iklim;
- Tanah;
- Pengurusan kebun;
- Masa penuaian;
- Sistem pascatuai; dan
- Profil metabolit.
Perbezaan ini penting apabila membandingkan durian dari Malaysia, Thailand atau negara lain.
Tahap bukti manfaat kesihatan
Bukti manfaat kesihatan dalam dokumen datang daripada beberapa jenis kajian.
| Bidang | Jenis bukti utama |
|---|---|
| Antikanser | Kajian sel HL-60 |
| Glukosa darah | Model haiwan |
| Kolesterol | Model haiwan |
| Trigliserida | Kajian tikus |
| Antiradang | Farmakologi rangkaian |
| Kardiovaskular | Farmakologi rangkaian dan model haiwan |
| Neuroprotektif | Farmakologi rangkaian |
Oleh itu, kebanyakan manfaat masih berada pada tahap pra-klinikal.
Dokumen tidak melaporkan kajian klinikal manusia yang kukuh untuk menentukan dos atau keberkesanan terapeutik durian.
Buah segar dan ekstrak tidak sama
Satu perkara penting ialah membezakan antara pengambilan pulpa durian segar dengan ekstrak pekat yang digunakan dalam eksperimen.
Ekstrak metanolik yang digunakan terhadap sel leukemia mempunyai kepekatan dan komposisi yang berbeza daripada buah yang dimakan secara biasa.
Begitu juga, kesan pada tikus tidak boleh digunakan secara langsung untuk menentukan kesan pada manusia.
Oleh itu, hasil kajian lebih tepat dianggap sebagai potensi bioaktiviti durian, bukan bukti bahawa durian merupakan ubat untuk sesuatu penyakit.
Arah penyelidikan durian pada masa hadapan
Berdasarkan dokumen, beberapa bidang mempunyai potensi besar untuk diteroka:
- Perbandingan metabolit antara varieti;
- Genetik aroma dan rasa;
- Penanda genetik untuk pembiakbakaan;
- Hubungan gen dengan kualiti buah;
- Perubahan metabolit semasa pematangan;
- Penentuan indeks penuaian;
- Penilaian klinikal manfaat kesihatan;
- Pembangunan produk daripada biji dan kulit;
- Biopolimer berasaskan pektin; dan
- Formulasi kosmetik daripada polisakarida durian.
Kajian seperti ini boleh meningkatkan nilai durian bukan sahaja sebagai buah segar, tetapi juga sebagai sumber bahan makanan, nutraseutikal, kosmetik dan biomaterial.
Kata kunci: durian, Durio zibethinus, Musang King, Monthong, Kan Yao, D197, D24, D200, komposisi nutrisi durian, sebatian bioaktif, polifenol, flavonoid, karotenoid, asid askorbik, gamma-glutamilsistein, aroma durian, sebatian sulfur, methionine ?-lyase, genom durian, SNP, transkriptom, metabolomik, pematangan buah durian, DAFB, antioksidan durian, potensi antikanser, trigliserida, pektin kulit durian, biopolimer, sisa durian, bioekonomi
Sumber Rujukan
Ali, M., Hashim, N., Aziz, S. A., & Lasekan, O. (2020). Exploring the chemical composition, emerging applications, potential uses, and health benefits of durian: A review. Food Control.
Arsa, S., Wipatanawin, A., Suwapanich, R., Makkerdchoo, O., Chatsuwan, N., Kaewthong, P., Pinsirodom, P., Taprap, R., Haruenkit, R., Poovarodom, S., Lubinska-Szczyge?, M., Katrich, E., & Gorinstein, S. (2021). Properties of different varieties of durian. Applied Sciences.
Aziz, N. A. A., & Jalil, A. M. M. (2019). Bioactive compounds, nutritional value, and potential health benefits of indigenous durian (Durio zibethinus Murr.): A review. Foods, 8.
D??ng, N., Ngân, H., Linh, B. K., Thang, L. C., Thuc, L. V., & Van Hau, T. (2025). Investigation of biological characteristics of fruit development and physiological disorders of Musang King durian (Durio zibethinus Murr.). Open Agriculture, 10.
Husin, N., Rahman, S., Karunakaran, R., & Bhore, S. (2018). A review on the nutritional, medicinal, molecular and genome attributes of durian (Durio zibethinus L.), the King of Fruits in Malaysia. Bioinformation, 14, 265–270.
Husin, N. (2022). Transcriptome analysis during fruit developmental stages in durian (Durio zibethinus Murr.) var. D24. Genetics and Molecular Biology, 45.
Jantan, S. Z., Poh, K., & Ginibun, F. C. (2024). Comparative transcriptomic study of matured fruit and post-fruit developmental stages in Malaysian durian varieties. Plant Gene.
Khaksar, G., Kasemcholathan, S., & Sirikantaramas, S. (2024). Durian (Durio zibethinus L.): Nutritional composition, pharmacological implications, value-added products, and omics-based investigations. Horticulturae.
Lestari, P., Itsnaini, A. N., K., Wulandani, T., & Mahardika, W. (2024). Tropical fruit waste management: Developing pectin-based biopolymer from durian rind (Durio zibethinus). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1290.
Liang, H., Guo, L., Sun, X.-Q., Xie, S., Qiao, Y., Feng, S., Deng, H., Zhang, J., Sun, Y., Zhong, Y., Wang, Y., Feng, X., & Zheng, D. (2025). Widely targeted metabolomic, transcriptomic and network pharmacology approach reveals the differences in non-volatile and volatile metabolites and health-promoting functions in the three durian fruits. Journal of Future Foods.
Lim, S. C., Juhari, N. H., Lasekan, O., Dek, M. P. S., & Hadzir, N. H. N. (2025). The physicochemical properties and consumer preferences of three popular durian varieties cultivated in Pahang. International Journal of Food.
Mungmai, L., Kanokwattananon, C., Thakang, S., Nakkrathok, A., Srisuksomwong, P., & Tanamatayarat, P. (2023). Physicochemical properties, antioxidant and anti-tyrosinase activities of Durio zibethinus Murray and value added for cosmetic product formulation. Cosmetics.
Rahman, M. S. A., Kanakarajan, S., Selvaraj, R., Kamalanathan, A., Fatima, S., Abudawood, M., Siddiqi, N., Alanazi, H., Sharma, B., & De Lourdes Pereira, M. (2023). Elucidation of the anticancer mechanism of durian fruit (Durio zibethinus) pulp extract in human leukemia (HL-60) cancer cells. Nutrients, 15.
Teh, B., Lim, K., Yong, C., Ng, C., Rao, S. R., Rajasegaran, V., Lim, W. K., Ong, C., Chan, K., Cheng, V. K. Y., Soh, P. S., Swarup, S., Rozen, S., Nagarajan, N., & Tan, P. (2017). The draft genome of tropical fruit durian (Durio zibethinus). Nature Genetics, 49, 1633–1641.
Yew, C., & Wee, C.-C. (2026). Applications of omics in deciphering the unique traits of durian, the king of fruits. Plant Molecular Biology, 116.
Yongyut, N., Baopa, P., Meetha, S., Ayutthaya, S. I. N., Chiu, C.-I., Sripontan, Y., Posom, J., & Nampila, S. (2025). Fruit quality and antioxidant content in durian (Durio zibethinus Murr.) cv. ‘Monthong’ in different maturity stages. Horticulturae.
Zhong, Y., Feng, L., Deng, H., Ji, X., Zhang, J., Sun, Y., Lin, P.-F., Qiao, Y., Xie, S., Wang, H., Guo, L., & Feng, X. (2025). Genomic resequencing reveals genetic diversity, population structure, and core collection of durian germplasm. Communications Biology, 8.
