Kantan ialah herba berumpun yang tumbuh daripada rizom di bawah tanah dan boleh mencapai ketinggian sehingga 5 meter. Ia mudah ditanam di kawasan tropika lembap seperti Malaysia, tetapi memahami kitaran pertumbuhannya membantu pekebun merancang tuaian dan meningkatkan hasil bunga.
Mengenali Pokok Kantan
Kantan tumbuh dalam rumpun besar dengan batang berdaun yang memanjang dari rizom, sehingga 5 meter tinggi [1].
Ia biasanya tumbuh di hutan tropika dan kawasan lembap yang teduh [1].
Bunga biasanya mula muncul pada tahun kedua penanaman dan boleh dituai secara berterusan [2].
Varieti bunga merah jambu lebih banyak ditanam berbanding putih dan merah kerana permintaan pasaran [2].
Kitaran Pertumbuhan
Satu kajian mendapati tempoh dari pucuk berdaun muncul daripada rizom hingga bunga layu ialah sekitar 155 hari [3]. Kitaran dibahagikan kepada:
| Fasa | Penerangan |
|---|---|
| Vegetatif | Pertumbuhan batang berdaun |
| Peralihan | Tangkai bunga muncul dari rizom |
| Reproduktif | Pemanjangan tangkai, bunga muncul, berbunga, layu [3] |
Bunga mengambil masa sekitar 60 hari dari muncul daripada rizom hingga mekar penuh [4].
Pembiakan
Rizom dan sulur
Kaedah tradisional menggunakan rizom. Namun, kajian menyatakan kaedah ini boleh menyebarkan patogen tanah dan menghasilkan anak pokok dengan kadar percambahan rendah [5][6].
Kultur tisu
Satu protokol kultur tisu berjaya menghasilkan pokok lengkap daripada sulur kantan. Media tanah, pasir dan gambut (1:1:1) memberikan kadar hidup yang tinggi semasa penyesuaian [7].
Inokulasi kulat mikoriza meningkatkan kadar hidup anak pokok kultur tisu sehingga 50% [5].
Biji
Kantan mempunyai set buah yang rendah secara semula jadi. Satu kajian di India mendapati pendebungaan silang buatan menghasilkan lebih banyak buah berbanding pendebungaan semula jadi, dan burung kelicap serta lebah kelulut (Tetragonula) ialah pendebunga yang berkesan [8].
Keperluan Tanah dan Air
Satu kajian kesesuaian tanah di Jawa Timur menyatakan kantan memerlukan [9]:
Bekalan air yang mencukupi, terutamanya pada musim kering.
Teduhan dan sungkupan untuk mengawal suhu dan kelembapan.
Baja fosforus dan baja organik.
Lokasi Penanaman di Malaysia
Satu kajian MARDI menguji 15 aksesi kantan di Jelebu, Negeri Sembilan dan Jerangau, Terengganu. Interaksi antara aksesi dan lokasi adalah signifikan untuk hasil dan aktiviti antioksidan [10]. Ini bermakna prestasi aksesi berbeza mengikut lokasi.
Panduan Penanaman
1. Pilih kawasan lembap dengan teduhan separa [1][9].
2. Gunakan rizom yang sihat atau anak pokok kultur tisu dari sumber dipercayai [7].
3. Pastikan saliran baik tetapi tanah tidak kering [9].
4. Sungkup tanah dan tambah baja organik [9].
5. Jangka bunga pertama sekitar tahun kedua [2].
6. Rujuk Jabatan Pertanian atau MARDI tentang aksesi yang sesuai.
Soalan Lazim
Berapa lama kantan mula berbunga?
Biasanya pada tahun kedua penanaman [2].
Berapa lama bunga terbentuk?
Sekitar 60 hari dari tangkai muncul hingga mekar penuh [4].
Adakah kantan perlu teduhan?
Kantan secara semula jadi tumbuh di kawasan teduh dan lembap [1].
Kesimpulan
Kantan sesuai ditanam di Malaysia dengan pengurusan air, teduhan dan bahan organik yang baik. Kajian tempatan, termasuk ujian aksesi oleh MARDI, memberikan asas yang berguna. Anak pokok kultur tisu menawarkan bahan tanaman yang lebih bersih untuk penanaman komersial.
Rujukan
[1] M. Yunus et al. (2021). Commercial Potentials and Agronomic Status of Etlingera elatior, a Promising Horticulture Plant from Zingiberaceae Family. AGRIVITA Journal of Agricultural Science. DOI: 10.17503/agrivita.v43i3.2957.
[2] Norzila Ismail et al. (2023). Medicinal potential and health benefits of torch ginger (Etlingera elatior). Notulae Scientia Biologicae. DOI: 10.55779/nsb15411489.
[3] Sea Yeat Choon et al. (2016). Growth stages of torch ginger (Etlingera elatior) plant.
[4] Sea Yeat Choon et al. (2016). Phenological growth stages of torch ginger (Etlingera elatior) inflorescence. Pertanika Journal of Tropical Agricultural Science.
[5] A. D. da Silva et al. (2017). Acclimatization of micropropagated plants of Etlingera elatior (Jack) R. M. Sm. inoculated with arbuscular mycorrhizal fungi. South African Journal of Botany. DOI: 10.1016/j.sajb.2017.08.014.
[6] L. Chaidir et al. (2019). Effect of Sucrose on in vitro Bud Multiplication of Torch Ginger (Etlingera elatior). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/334/1/012015.
[7] M. Yunus et al. (2012). In vitro propagation of Etlingera elatior (Jack) (torch ginger). Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2011.12.016.
[8] K. Aswani et al. (2013). Reproductive biology of Etlingera elatior (Jack.) R. M. Sm. ornamental torch ginger. The International Journal of Plant, Animal and Environmental Sciences.
[9] Fadhilatul Laela et al. (2024). Land suitability evaluation in the Northern Limestone Mountains of Tuban Regency, East Java for torch ginger (Etlingera elatior Smith) cultivation. Jurnal Lahan Suboptimal. DOI: 10.36706/jlso.13.2.2024.663.
[10] N. Ismail et al. (2020). Graphical Assessment of Yield Stability and Adaptation of Torch Ginger (Etlingera elatior) Accessions in Two Locations. Journal of Tropical Plant Physiology. DOI: 10.56999/jtpp.2020.12.1.1.
