Kacang tanah bukan sahaja tanaman kontan, tetapi juga “pembaja semula jadi” kerana keupayaannya mengikat nitrogen. Memasukkan kacang tanah dalam giliran atau tanaman selingan dengan jagung, ubi kayu atau sayur boleh memperbaiki tanah dan mengurangkan masalah penyakit.
Kacang Tanah Mengikat Nitrogen
Kekacang membentuk simbiosis dengan rhizobia untuk mengikat nitrogen udara, dan sebahagiannya kekal dalam tanah untuk tanaman seterusnya [1].
Kacang tanah yang ditanam bersama jagung dan kanola mengubah rembesan akar, meningkatkan pembentukan bintil dan aktiviti bakteria pengikat nitrogen [2].
Manfaat Tanaman Selingan Kekacang
Satu ulasan menyatakan tanaman selingan kekacang boleh [3]:
Mengikat sekitar 125 kg N sehektar semusim.
Meningkatkan hasil setara tanaman utama 30% hingga 35%.
Mengurangkan kehilangan akibat perosak dan penyakit 20% hingga 25%.
Secara global, tanaman selingan kekacang-bijirin boleh mengurangkan keperluan baja nitrogen sekitar 26% [4].
Giliran Tanaman Mengurangkan Penyakit
Menanam kacang tanah di tanah rehat atau selepas satu hingga dua tahun giliran dengan tanaman bukan perumah melewatkan permulaan penyakit bintik daun 58 hingga 108 hari dan memberikan hasil lebih baik [5].
Inokulan Rhizobium untuk Kacang Tanah
Meta-analisis di Ghana mendapati inokulasi rhizobium meningkatkan hasil kekacang, dengan purata perubahan hasil kacang tanah sekitar 19.8%, paling rendah berbanding kacang tunggak dan soya [6]. Ulasan menyatakan inokulasi paling berguna apabila rhizobia asli dalam tanah tiada, sedikit atau kurang berkesan [7].
Contoh Sistem untuk Pekebun Kecil
| Sistem | Cadangan |
|---|---|
| Giliran | Jagung, kemudian kacang tanah, kemudian sayur |
| Selingan | 2 baris jagung : 2 baris kacang tanah |
| Kebun buah muda | Kacang tanah di antara barisan pokok |
| Ubi kayu | Kacang tanah di antara barisan ubi |
Panduan Amalan
1. Jangan tanam kacang tanah berturut-turut di plot yang sama [5].
2. Kurangkan baja nitrogen untuk tanaman selepas kacang tanah [1].
3. Pastikan kalsium dan fosforus mencukupi untuk pembentukan lenggai dan bintil [8][6].
4. Bajak sisa daun dan batang selepas tuaian, atau gunakan sebagai makanan ternakan.
5. Pilih tanaman selingan yang tidak menaungi kacang tanah terlalu banyak.
Soalan Lazim
Adakah kacang tanah memerlukan inokulan?
Respons kacang tanah terhadap inokulasi lebih rendah berbanding kekacang lain [6].
Kenapa perlu giliran tanaman?
Untuk mengurangkan penyakit seperti bintik daun [5] dan memanfaatkan nitrogen yang ditinggalkan [1].
Tanaman apa sesuai selepas kacang tanah?
Bijirin seperti jagung dan sayur daun mendapat manfaat daripada nitrogen yang ditinggalkan.
Kesimpulan
Kacang tanah ialah komponen berharga dalam sistem tanaman yang pelbagai. Dengan giliran dan tanaman selingan yang betul, pekebun boleh menjimatkan baja, mengurangkan penyakit dan meningkatkan hasil keseluruhan ladang.
Rujukan
[1] Erana Kebede Neda (2021). Contribution, Utilization, and Improvement of Legumes-Driven Biological Nitrogen Fixation in Agricultural Systems. Frontiers in Sustainable Food Systems. DOI: 10.3389/fsufs.2021.767998.
[2] Meng-Jie Qiao et al. (2024). Legume rhizodeposition promotes nitrogen fixation by soil microbiota under crop diversification. Nature Communications. DOI: 10.1038/s41467-024-47159-x.
[3] K. Akchaya et al. (2025). Boosting resource use efficiency, soil fertility, food security, ecosystem services, and climate resilience with legume intercropping: a review. Frontiers in Sustainable Food Systems. DOI: 10.3389/fsufs.2025.1527256.
[4] E. S. Jensen et al. (2020). Intercropping of grain legumes and cereals improves the use of soil N resources and reduces the requirement for synthetic fertilizer N: A global-scale analysis. Agronomy for Sustainable Development. DOI: 10.1007/s13593-020-0607-x.
[5] Muhammad Ijaz et al. (2019). Impact of Crop Rotation on Cercospora Leaf Spot of Peanut. Plant Protection. DOI: 10.33804/pp.003.01.0111.
[6] Alfred Balenor Buernor et al. (2022). Grain Legume Yield Responses to Rhizobia Inoculants and Phosphorus Supplementation Under Ghana Soils: A Meta-Synthesis. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2022.877433.
[7] Manju M. George (2026). Do Biofertilisers Increase Productivity in Leguminous Crops? A Critical Review of Rhizobial Inoculation, Microbial Consortia and Field-level Yield Responses. Asian Soil Research Journal. DOI: 10.9734/asrj/2026/v10i3242.
[8] Sai Rekha Kadirimangalam et al. (2022). Morphological and molecular insights of calcium in peanut pod development. Journal of Agriculture and Food Research. DOI: 10.1016/j.jafr.2022.100320.
