Segelas jus oren atau jus tembikai sering dianggap sama baik dengan memakan buahnya. Namun, kajian menunjukkan tubuh kita mungkin bertindak balas secara berbeza terhadap buah segar berbanding jus buah, terutamanya dari segi risiko diabetes jenis 2. Bagi rakyat Malaysia yang gemar minuman jus di kedai makan, ini satu perkara yang wajar difahami.
Artikel ini meneliti kajian tentang perbezaan antara buah segar dan jus buah dari segi risiko diabetes.
Kajian Klasik: Buah Turun, Jus Naik
Kajian jururawat wanita. Kajian terhadap 71,346 jururawat wanita yang diikuti selama 18 tahun mendapati peningkatan tiga hidangan sehari dalam pengambilan buah keseluruhan dikaitkan dengan hazard diabetes yang lebih rendah (0.82) [1]. Sebaliknya, peningkatan satu hidangan sehari jus buah dikaitkan dengan hazard diabetes yang lebih tinggi (1.18) [1]. Pengambilan sayur hijau berdaun pula dikaitkan dengan hazard diabetes yang sedikit lebih rendah [1].
Tiga kajian kohort Amerika. Kajian terhadap tiga kohort profesional kesihatan dengan lebih 187,000 peserta mendapati buah-buahan individu mempunyai hubungan yang berbeza dengan risiko diabetes [2]. Bagi setiap tiga hidangan seminggu [2]:
| Buah | Nisbah hazard diabetes |
|---|---|
| Beri biru | 0.74 |
| Anggur dan kismis | 0.88 |
| Epal dan pir | 0.93 |
| Pisang | 0.95 |
| Limau gedang | 0.95 |
| Oren | 0.99 |
| Tembikai susu | 1.10 |
| Jus buah | 1.08 |
Nilai di bawah 1 bermaksud risiko lebih rendah, manakala di atas 1 bermaksud risiko lebih tinggi. Kemudian, pengkaji menerbitkan pembetulan bahawa nisbah hazard jus buah sebenarnya 1.07, tetapi kesimpulan kajian tidak berubah [2].
Kajian Terkini: Jus Bukan 100% Lebih Berisiko
Satu meta-analisis terhadap 14 kajian kohort prospektif yang diterbitkan pada 2025 memberikan gambaran yang lebih terperinci [3]:
-
Secara keseluruhan, tiada hubungan signifikan antara pengambilan jus buah dan risiko diabetes jenis 2.
-
Jus buah bukan 100% (yang mengandungi gula tambahan) dikaitkan secara signifikan dengan peningkatan risiko diabetes (risiko relatif 1.15).
-
Jus buah 100% tidak dikaitkan secara signifikan dengan risiko diabetes.
-
Peningkatan risiko diabetes akibat jus buah hanya diperhatikan dalam populasi Asia (risiko relatif 1.17).
Pengkaji menyimpulkan, tidak seperti buah segar, jus buah 100% tidak memberikan kesan bermanfaat terhadap risiko diabetes [3]. Dapatan tentang populasi Asia ini sangat relevan kepada rakyat Malaysia.
Kajian di Australia
Kajian AusDiab terhadap 7,675 orang Australia mendapati pengambilan buah keseluruhan dikaitkan secara songsang dengan paras insulin serum dan dikaitkan secara positif dengan kepekaan insulin [4]. Peserta dengan pengambilan buah sederhana mempunyai kemungkinan 36% lebih rendah untuk menghidap diabetes selepas 5 tahun berbanding mereka dengan pengambilan terendah [4]. Namun, hubungan selepas 12 tahun tidak signifikan [4]. Pengkaji menyimpulkan diet sihat termasuk buah segar, tetapi bukan jus buah, mungkin berperanan mengurangkan risiko diabetes [4].
Dapatan yang Tidak Menyokong
Tidak semua kajian menunjukkan perbezaan yang jelas. Kajian Inisiatif Kesihatan Wanita di Amerika Syarikat terhadap wanita selepas menopaus mendapati tiada hubungan signifikan antara pengambilan jus buah 100% atau buah segar dengan risiko hipertensi atau diabetes [5]. Pengkaji menyimpulkan pengambilan jus buah 100% atau buah segar dalam jumlah sederhana tidak dikaitkan secara signifikan dengan risiko tersebut [5].
Meta-analisis 23 kajian kohort pula mendapati hanya hubungan songsang yang lemah antara pengambilan buah dan risiko diabetes [6].
Mengapa Jus Berbeza daripada Buah?
Abstrak kajian-kajian ini tidak menghuraikan mekanisme secara terperinci. Namun, satu kajian indeks glisemik buah di Sri Lanka menyatakan kehadiran serat dietari, terutamanya serat larut, mengurangkan tindak balas glisemik makanan [7]. Kajian di Singapura juga mencadangkan kesan pengambilan buah terhadap risiko diabetes mungkin berbeza mengikut jenis buah, yang boleh mencerminkan perbezaan kesan glisemik atau kandungan fitokimia [8].
Pengajaran untuk Rakyat Malaysia
Minuman jus di kedai makan dan gerai sering ditambah gula atau susu pekat. Berdasarkan meta-analisis terkini, jus bukan 100% inilah yang paling dikaitkan dengan risiko diabetes yang lebih tinggi, terutamanya dalam populasi Asia [3].
Panduan Praktikal
-
Utamakan buah segar berbanding jus buah.
-
Jika minum jus, pilih jus 100% tanpa gula tambahan, dan hadkan jumlahnya.
-
Minta “kurang manis” atau “tanpa gula” apabila membeli jus di kedai.
-
Makan buah bersama isinya, bukan hanya airnya.
-
Pilih buah yang pelbagai dan jangan bergantung kepada satu jenis sahaja.
-
Pesakit diabetes perlu berbincang dengan doktor atau pakar pemakanan tentang jumlah buah yang sesuai.
-
Jika menanam pokok buah sendiri dan racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman pokok buah di rumah.
Kesimpulan
Kebanyakan kajian menunjukkan buah segar dikaitkan dengan risiko diabetes yang sama atau lebih rendah, manakala jus buah, terutamanya jus bukan 100% yang ditambah gula, dikaitkan dengan risiko yang lebih tinggi. Meta-analisis terkini mendapati peningkatan risiko ini hanya signifikan dalam populasi Asia, menjadikannya relevan kepada rakyat Malaysia. Walaupun ada kajian yang tidak menemui perbezaan, memilih buah segar berbanding jus ialah langkah mudah dan selamat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sila rujuk doktor atau pakar pemakanan untuk keperluan diet khusus.
Rujukan
[1] L. Bazzano, Tricia Y. Li et al. (2008). Intake of Fruit, Vegetables, and Fruit Juices and Risk of Diabetes in Women. Diabetes Care. DOI: 10.2337/dc08-0080. https://consensus.app/papers/details/ba824ffdc87d55b4ba7df9d354e37fde/
[2] I. Muraki, F. Imamura et al. (2013). Fruit consumption and risk of type 2 diabetes: results from three prospective longitudinal cohort studies. The BMJ. DOI: 10.1136/bmj.f5001. https://consensus.app/papers/details/6603aa9b7a8959b39cd1b9d8cbd706f8/
[3] Chung-Woo Lee and Seung-Kwon Myung (2025). Consumption of fruit juice and risk of type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies: Fruit Juice and Risk of Type 2 Diabetes. The American journal of medicine. DOI: 10.1016/j.amjmed.2025.05.021. https://consensus.app/papers/details/686613a6820b5b2a84aab3cedebcb08e/
[4] N. Bondonno, R. Davey et al. (2021). Associations Between Fruit Intake and Risk of Diabetes in the AusDiab Cohort. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. DOI: 10.1210/clinem/dgab335. https://consensus.app/papers/details/4d035f95460c5d9f816cc8e4fe60607c/
[5] Brandon J. Auerbach, Alyson J. Littman et al. (2017). Associations of 100% Fruit Juice versus Whole Fruit with Hypertension and Diabetes Risk in Postmenopausal Women: Results from the Women’s Health Initiative. Preventive medicine. DOI: 10.1016/j.ypmed.2017.08.031. https://consensus.app/papers/details/0cf578312aaf50d9bd38f9380ca46c57/
[6] Rine Elise Halvorsen, Mathilde Elvestad et al. (2021). Fruit and vegetable consumption and the risk of type 2 diabetes: a systematic review and dose–response meta-analysis of prospective studies. BMJ Nutrition, Prevention & Health. DOI: 10.1136/bmjnph-2020-000218. https://consensus.app/papers/details/0bbfac00727b5d188a0c3efd775d559c/
[7] Selladurai Pirasath, K. Thayananthan et al. (2012). Glycemic Index values of some Jaffna fruits. Functional Foods in Health and Disease. DOI: 10.31989/ffhd.v2i2.101. https://consensus.app/papers/details/102eb1146af55fd5acfd2f03bba11a5f/
[8] D. Alperet, L. Butler et al. (2017). Influence of temperate, subtropical, and tropical fruit consumption on risk of type 2 diabetes in an Asian population. The American journal of clinical nutrition. DOI: 10.3945/ajcn.116.147090. https://consensus.app/papers/details/de32bdad7fba5436a9950381a6266253/
Kata Kunci
nilai nutrisi, jus buah, buah segar, diabetes, gula
