Azolla (Azolla pinnata) ialah tumbuhan air kecil daripada kumpulan paku-pakis yang terapung di permukaan air dan membiak dengan cepat dalam keadaan tropika. Tumbuhan ini sejak dahulu digunakan sebagai makanan ternakan kerana kandungan nutrisinya yang tinggi serta kemampuan tumbuh tanpa memerlukan tanah yang luas.
Kajian ini dijalankan bagi menilai kesan pemberian Azolla pinnata sebagai makanan tambahan hijau terhadap pengeluaran susu lembu tenusu di kawasan pergunungan Uttarakhand, India. Kajian ini penting kerana di kawasan tersebut, penternak sering berhadapan kekurangan sumber makanan hijau, terutamanya pada musim kering, menyebabkan produktiviti susu menurun dengan ketara.
Kaedah Kajian
Kajian ini dijalankan sebagai ujian ladang (On Farm Trial) oleh Krishi Vigyan Kendra (KVK), Uttarkashi, di bawah Govind Ballabh Pant University of Agriculture and Technology.
Sebanyak 10 ekor lembu tenusu digunakan dalam kajian ini, di mana lima ekor dijadikan kumpulan kawalan dan lima ekor lagi sebagai kumpulan percubaan. Kedua-dua kumpulan diberi diet asas yang sama, terdiri daripada rumput kering, makanan pekat, dan air bersih. Namun, kumpulan percubaan menerima tambahan Azolla segar sebanyak 1–2 kg sehari bagi setiap ekor lembu.
Azolla yang digunakan ditanam secara tempatan di ladang percubaan KVK menggunakan sistem kolam bersaiz kecil. Kos pengeluaran Azolla dianggarkan sekitar 2 rupee sekilogram, menjadikannya sumber makanan tambahan yang murah dan mudah dihasilkan oleh penternak sendiri.
Hasil dan Dapatan Kajian
Keputusan kajian menunjukkan bahawa pemberian Azolla segar sebagai makanan tambahan harian berjaya meningkatkan pengeluaran susu lembu secara signifikan.
- Lembu dalam kumpulan kawalan (tanpa Azolla) menghasilkan purata susu 8.7 liter sehari.
- Lembu yang diberi Azolla menunjukkan peningkatan kepada 10.2 liter sehari, iaitu peningkatan sebanyak 17.24%.
Selain peningkatan kuantiti, kualiti susu juga didapati lebih baik dari segi tekstur dan warna, hasil daripada imbangan protein dan mineral tambahan yang diperoleh daripada Azolla.
Kos pengeluaran susu turut berkurang dengan ketara. Walaupun lembu dalam kumpulan percubaan menerima makanan tambahan, jumlah keseluruhan kos makanan menurun kerana Azolla menggantikan sebahagian makanan pekat yang lebih mahal. Analisis ekonomi menunjukkan penjimatan sebanyak 20–40 rupee sehari bagi setiap ekor lembu. Ini bermakna dalam tempoh sebulan, seorang penternak boleh menjimatkan sehingga 1,200 rupee bagi setiap lembu, sambil memperoleh hasil susu yang lebih tinggi.
Perbincangan
Hasil kajian menunjukkan bahawa Azolla bukan sahaja meningkatkan pengeluaran susu, tetapi juga memberikan manfaat ekonomi dan ekologi kepada penternak.
Azolla mengandungi protein mentah sekitar 25–30%, bersama vitamin A, B12, beta-karotena, kalsium, dan zat besi yang penting untuk kesihatan lembu. Nutrien ini membantu menstabilkan mikroflora dalam rumen dan memperbaiki kadar penghadaman, sekaligus meningkatkan kecekapan penggunaan makanan.
Selain itu, Azolla dapat ditanam sepanjang tahun dalam kolam kecil berukuran 2 × 1 meter, menggunakan air dan sedikit tanah ladang sebagai medium. Dalam masa 10–12 hari, kolam mampu menghasilkan 600–700 gram Azolla segar setiap hari, menjadikannya sangat praktikal untuk penternak berskala kecil di kawasan pergunungan yang kekurangan padang ragut.
Tambahan pula, tanaman ini boleh dituai setiap hari tanpa menjejaskan produktiviti kolam, sekaligus menjamin bekalan makanan tambahan yang berterusan. Kajian mendapati lembu yang diberi Azolla menunjukkan selera makan yang lebih baik dan keadaan kesihatan yang stabil, tanpa kesan sampingan terhadap sistem pencernaan atau fisiologi haiwan.
Kesimpulan
Kajian ini membuktikan bahawa Azolla pinnata berpotensi besar sebagai makanan tambahan hijau yang berkesan, murah dan lestari untuk meningkatkan pengeluaran susu lembu tenusu.
Pemberian 1–2 kg Azolla segar setiap hari bukan sahaja meningkatkan hasil susu sehingga 17%, malah mengurangkan kos makanan dan memberikan pulangan ekonomi yang lebih baik kepada penternak. Tambahan pula, kaedah penanaman Azolla yang mudah dan cepat menjadikannya penyelesaian praktikal bagi kawasan pertanian kecil yang menghadapi masalah kekurangan makanan hijau.
Oleh itu, penggunaan Azolla dalam diet lembu tenusu boleh dianggap sebagai teknologi mesra alam yang mampu memperkukuh daya saing industri tenusu tempatan, di samping menyokong pembangunan pertanian mampan di kawasan luar bandar.
Rujukan
Singh, A. K., Joshi, A., & Prasad, S. (2017). Effect of Azolla (Azolla pinnata) Feeding on Cow Milk Production. Journal of Krishi Vigyan, 6(1), 73–76.
