Peranan Wanita dalam Pengeluaran dan Pemprosesan Buah di Malaysia

Pengenalan

Di kebun, di dusun dan di dapur industri kecil, wanita sering menjadi tenaga yang menggerakkan aktiviti pertanian dan pemprosesan makanan di Malaysia. Produk seperti kerepek, jem, dodol, jeruk dan minuman buah banyak dihasilkan oleh perusahaan mikro dan kecil yang diusahakan oleh wanita luar bandar (pengetahuan am). Memahami peranan, motivasi dan cabaran mereka penting bagi agensi seperti BPIT, kerana program pengembangan dan bantuan teknologi hanya berkesan jika sesuai dengan keperluan kumpulan sasar.

Perlu dinyatakan sejak awal bahawa carian ini tidak menemui kajian yang khusus tentang wanita dalam pengeluaran dan pemprosesan buah. Semua bukti di bawah meliputi industri makanan berasaskan pertanian secara umum, agroperniagaan, tanaman kurang digunakan dan tanaman perladangan. Kajian utama ialah “Inclination Towards the Use of Technology Among Rural Women ENTREPRENEURS IN THE AGRICULTURE SECTOR” (Nik Rozana Nik Mohd Masdek et al., 2018) dalam International Journal of Business and Society. Objektifnya ialah memahami kecenderungan usahawan wanita luar bandar dalam industri pemprosesan makanan dan berasaskan pertanian untuk menggunakan teknologi dalam perniagaan mereka. Kajian ini dijalankan di Malaysia. Kajian sokongan meliputi usahawan wanita B40 bandar (Advina Lizah Julkifle et al., 2026), peranan gender dalam pertanian (Aminah Ahmad dan Narimah Ismail, 1998), projek menjana pendapatan wanita luar bandar di Selangor (Maimunah Ismail, 1997) dan motivasi usahawan wanita agroperniagaan (M. S. Surainita et al., 2022).

Sorotan Kajian Lepas

Abstrak kajian utama menjelaskan bahawa penggunaan teknologi kini meluas dalam sektor pertanian dan industri berasaskan pertanian di Malaysia, khususnya dalam pemprosesan makanan. Teknologi pemprosesan yang disebut termasuk penyejukan, pengawetan (curing), pengeringan, pembotolan dan pengetinan, di samping teknologi pengendalian dan pembungkusan. Teknologi dan inovasi ini diamalkan bukan sahaja oleh pengeluar besar, tetapi juga oleh perusahaan mikro, kecil dan sederhana (PMKS). Abstrak itu turut menyatakan bahawa industri pemprosesan makanan di Malaysia semakin didominasi oleh wanita.

Senarai rujukan kajian utama bersandarkan teori daya saing perniagaan. Porter (1990) dalam The Competitive Advantage of Nations membincangkan keperluan paradigma baharu bagi kelebihan daya saing syarikat dalam industri global dan dinamik kelebihan daya saing negara. Hayes et al. (1984) membincangkan cabaran daya saing baharu bagi sektor pembuatan dan memperkenalkan konsep strategi pembuatan, termasuk strategi kapasiti jangka panjang dan strategi kemudahan.

Dodge et al. (1994) pula mengkaji 645 perniagaan kecil dan menilai hubungan antara peringkat kitaran hayat organisasi serta tahap persaingan dengan masalah yang dianggap menghalang perancangan strategik perniagaan kecil.

Dari sudut sejarah, Maimunah Ismail (1997) mencatatkan bahawa Dasar Ekonomi Baru yang dimulakan pada 1971 memberi keutamaan kepada pembangunan luar bandar dan penyertaan wanita dalam projek ekonomi. Penyertaan wanita dalam tenaga buruh keseluruhan meningkat daripada 37.2% pada 1970 kepada 46.7% pada 1990, dan di kawasan luar bandar 61.9% wanita diklasifikasikan sebagai penerima upah. Aminah Ahmad dan Narimah Ismail (1998) pula melaporkan bahawa pada 1990, 47% wanita negara bekerja dalam tenaga buruh, dengan 28% daripada wanita yang bekerja berada dalam sektor pertanian, menurun daripada 49% yang dilaporkan pada 1980.

Dapatan Utama

Hampir separuh cenderung menggunakan teknologi. Nik Rozana Nik Mohd Masdek et al. (2018) mendapati 44% usahawan wanita cenderung menggunakan teknologi dalam operasi perniagaan mereka. Data dikumpul melalui soal selidik dan temu bual bersemuka dengan persampelan berstrata, dan dianalisis menggunakan regresi logistik dalam perisian SPSS. Saiz sampel tidak dinyatakan dalam abstrak.

Faktor yang mempengaruhi. Kecenderungan ini dipengaruhi secara positif dan signifikan oleh umur, program pembangunan wanita yang disertai responden dan tempoh keahlian mereka dalam program tersebut.

Projek wanita meningkatkan pendapatan isi rumah. Maimunah Ismail (1997) menemu bual 54 wanita yang mengusahakan perusahaan mikro di Selangor. Lebih separuh projek memproses makanan daripada bahan mentah tempatan; selebihnya ialah jahitan, kedai runcit, kraf tangan dan projek pertanian. Pencapaian utama ialah peningkatan pendapatan isi rumah, penyediaan pekerjaan kepada wanita dan keluarga, serta penyertaan lebih tinggi wanita dalam keputusan projek. Pendapatan projek meningkat seiring masa yang diperuntukkan dan tahap bantuan perkhidmatan pengembangan.

Pembahagian tugas mengikut gender. Aminah Ahmad dan Narimah Ismail (1998) mengkaji getah, koko dan kelapa sawit. Isteri melakukan tugas berulang dan memakan masa seperti menoreh getah, mengutip dan memproses susu getah, mengeringkan kepingan getah, memetik buah koko dan mengutip buah sawit yang gugur. Suami melakukan tugas yang memerlukan kemahiran teknikal, kekuatan otot dan pengendalian wang, seperti membaja, meracun, mencantas pelepah dan menuai tandan sawit.

Usahawan B40 bandar dan tanaman kurang digunakan. Advina Lizah Julkifle et al. (2026) mengkaji 25 peserta program intervensi komuniti melalui temu bual separa berstruktur dan tinjauan. Peserta mempunyai kesedaran umum tentang tanaman kurang digunakan, mengetahui peranan dan manfaatnya, serta menghargai potensi komersialnya kerana manfaat kesihatan, perubatan, fungsian dan praktikal. Abstrak terpotong pada angka 75%, jadi butiran penuh angka itu tidak dapat dilaporkan.

Motivasi usahawan agroperniagaan. M. S. Surainita et al. (2022), melalui tinjauan dalam talian dan regresi berganda, mendapati wanita kebanyakannya disokong oleh motivasi tersirat dan tersurat seperti ciri psikologi dan kecekapan. Wanita yang terlibat dalam pembangunan komuniti sangat dipengaruhi oleh corak motivasi hubungan dan sikap.

Perbincangan

Secara keseluruhan, bukti menunjukkan bahawa wanita memainkan peranan penting dalam pemprosesan makanan berskala kecil, tetapi hanya 44% daripada usahawan wanita luar bandar dalam kajian utama cenderung menggunakan teknologi. Hakikat bahawa umur, penyertaan dalam program pembangunan wanita dan tempoh keahlian mempengaruhi kecenderungan ini selari dengan dapatan Maimunah Ismail (1997) bahawa bantuan pengembangan meningkatkan pendapatan projek.

Data Aminah Ahmad dan Narimah Ismail (1998) juga memberi pengajaran. Tugas yang memerlukan kemahiran teknikal dan pengendalian wang lebih banyak dilakukan oleh lelaki, manakala wanita melakukan tugas berulang. Jika corak ini wujud dalam kebun buah, latihan teknikal seperti pemangkasan, pembajaan dan pengurusan kewangan perlu dirancang agar wanita turut mendapat akses (pengetahuan am). Namun, kajian ini berkaitan tanaman perladangan dan dijalankan lebih 25 tahun lalu, jadi ia tidak boleh dianggap menggambarkan keadaan kebun buah hari ini.

Batasan utama ialah tiada satu pun kajian yang khusus tentang buah. Oleh itu, soalan “apakah peranan wanita dalam pengeluaran dan pemprosesan buah di Malaysia” hanya dapat dijawab secara tidak langsung.

Implikasi kepada Agensi dan Usahawan Wanita

1. Salurkan teknologi pemprosesan seperti pengeringan, pembotolan dan pembungkusan melalui program pembangunan wanita yang sedia ada, kerana keahlian program dikaitkan dengan kecenderungan menggunakan teknologi.

2. Kekalkan sokongan pengembangan jangka panjang; pendapatan projek wanita meningkat dengan tahap bantuan perkhidmatan pengembangan.

3. Rancang latihan teknikal kebun dan kewangan yang terbuka kepada wanita, bukan hanya kepada ketua isi rumah lelaki.

4. Galakkan usahawan wanita B40 menggunakan buah dan tanaman tempatan kurang digunakan sebagai bahan produk bernilai tambah.

5. Kumpulkan data terpisah mengikut gender dalam program BPIT supaya peranan wanita dalam rantaian buah dapat diukur.

Kesimpulan

Kajian Malaysia menunjukkan bahawa industri pemprosesan makanan semakin didominasi oleh wanita, dengan 44% usahawan wanita luar bandar cenderung menggunakan teknologi dan program pembangunan wanita menjadi faktor pendorong. Projek wanita didapati meningkatkan pendapatan isi rumah apabila disokong perkhidmatan pengembangan. Walau bagaimanapun, bukti yang ada bersifat umum untuk makanan berasaskan pertanian, bukan khusus buah, dan kajian khusus tentang wanita dalam rantaian nilai buah masih diperlukan.

Rujukan

1. Nik Rozana Nik Mohd Masdek, Nor Amna A’liah Mohammad Nor, & Rawaida Rusli. (2018). Inclination towards the use of technology among rural women entrepreneurs in the agriculture sector. International Journal of Business and Society.

2. Advina Lizah Julkifle, Hilda Hussin, S. N. Azam-Ali, et al. (2026). Perceptions and challenges in commercialising underutilised crop derived products among B40 women entrepreneurs in Malaysian urban food enterprises. https://doi.org/10.24191/aej.v12i2.14041

3. Aminah Ahmad, & Narimah Ismail. (1998). Gender roles in Malaysian agriculture: Implications for extension planning. Journal of International Agricultural and Extension Education. https://doi.org/10.5191/JIAEE.1998.05102

4. Maimunah Ismail. (1997). Accomplishments of rural women’s income-generating projects in Selangor State, Malaysia. Journal of International Agricultural and Extension Education. https://doi.org/10.5191/JIAEE.1997.04301

5. M. S. Surainita, Fazleen Abdul Fatah, & N. Azam. (2022). Motivational factors of women entrepreneurs in agribusiness entrepreneurial development in Malaysia. Journal of Agricultural Studies. https://doi.org/10.5296/jas.v10i4.20352

6. Porter, M. E. (1990). The competitive advantage of nations.

7. Hayes, R. H., Wheelwright, S. C., et al. (1984). Restoring our competitive edge: Competing through manufacturing.

8. Dodge, H. R., Fullerton, S., Robbins, J. E., et al. (1994). Stage of the organizational life cycle and competition as mediators of problem perception for small businesses. Strategic Management Journal. https://doi.org/10.1002/SMJ.4250150204

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: usahawan wanita, wanita luar bandar, pemprosesan makanan, industri asas tani, penggunaan teknologi, peranan gender, perkhidmatan pengembangan, B40