Pengenalan
Tekanan darah tinggi (hipertensi) merupakan antara penyakit tidak berjangkit yang paling lazim dalam kalangan orang dewasa di Malaysia dan faktor risiko utama penyakit jantung dan strok (pengetahuan am). Diet DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) sering disyorkan sebagai langkah pemakanan, dan buah ialah salah satu komponen terasnya.
Artikel ini meringkaskan kajian asas bertajuk “A Clinical Trial of the Effects of Dietary Patterns on Blood Pressure” (A Clinical Trial of the Effects of Dietary Patterns, 1997), iaitu ujian DASH asal yang diterbitkan dalam The New England Journal of Medicine. Objektifnya ialah menilai kesan corak diet terhadap tekanan darah. Kajian ini dijalankan di Amerika Syarikat (analisis subkumpulan 2014 menyebut sampel pelbagai orang dewasa Amerika Syarikat). Nama penulis tidak dipaparkan dalam metadata carian. Oleh sebab abstraknya terpotong sebelum keputusan, angka keputusan diambil daripada dua ringkasan kajian yang sama (Dietary Approaches to Stop Hypertension: A Summary, 1999; A Dietary Approach to Prevent Hypertension, 1999). Turut disertakan kajian mekanisme (DASH Lowers Blood Pressure in Obese Hypertensives, 2010), analisis subkumpulan sindrom metabolik (Effects of the DASH Diet … Metabolic Syndrome, 2014), satu meta-analisis (DASH Diet and Blood Pressure Reduction … Meta-Analysis, 2020) dan satu ulasan sistematik (A Comprehensive Systematic Review … DASH Diet, 2026).
Sorotan Kajian Lepas
Abstrak kajian utama menyatakan bahawa obesiti, pengambilan natrium dan alkohol telah diketahui mempengaruhi tekanan darah. Burt et al. (1995), menggunakan data tinjauan kebangsaan NHANES III (1988–1991), mendapati kesedaran, rawatan dan kawalan hipertensi di Amerika Syarikat telah bertambah baik tetapi masih kurang optimum. Stamler et al. (1993) pula meringkaskan data kajian prospektif populasi Amerika Syarikat tentang hubungan tekanan darah sistolik dan diastolik dengan risiko kardiovaskular.
Ulasan DASH (A Dietary Approach to Prevent Hypertension, 1999) menyatakan bahawa populasi yang makan diet kebanyakannya vegetarian mempunyai tekanan darah lebih rendah, dan dapatan epidemiologi mencadangkan bahawa makan buah dan sayur menurunkan tekanan darah. Daripada latar ini, Sacks et al. (1995) menerangkan rasional dan reka bentuk DASH sebagai ujian pemakanan terkawal berbilang pusat yang menguji dua corak diet selama 8 minggu, dengan harapan keputusannya mudah dilaksanakan dalam saranan diet kepada orang awam.
Dapatan Utama
Reka bentuk ujian DASH. Seramai 459 orang dewasa dengan tekanan sistolik kurang daripada 160 mm Hg dan diastolik 80 hingga 95 mm Hg diberi diet kawalan selama tiga minggu, kemudian dirawakkan selama lapan minggu kepada diet kawalan, diet kaya buah dan sayur, atau diet “kombinasi” kaya buah, sayur dan tenusu rendah lemak dengan lemak tepu dan jumlah lemak yang dikurangkan. Pengambilan natrium dan berat badan dikekalkan. Tekanan darah purata pada garis dasar ialah 131.3±10.8/84.7±4.7 mm Hg.
Diet buah dan sayur sahaja sudah menurunkan tekanan darah. Berbanding diet kawalan, diet kaya buah dan sayur menurunkan tekanan sistolik sebanyak 2.8 mm Hg (P < .001) dan diastolik 1.1 mm Hg (P < .07) (Summary, 1999).
Diet kombinasi memberi kesan lebih besar. Diet kombinasi menurunkan tekanan sistolik sebanyak 5.5 mm Hg dan diastolik 3.0 mm Hg (P < .001). Dalam kalangan 133 peserta hipertensi, penurunan bersih ialah 11.4/5.5 mm Hg, dan dalam kalangan 326 peserta tanpa hipertensi, 3.5/2.1 mm Hg (Summary, 1999). Ulasan Prevent Hypertension (1999) melaporkan angka 11.6/5.3 mm Hg bagi pesakit hipertensi, 6.9/3.7 mm Hg bagi warga Afrika-Amerika dan 3.3/2.4 mm Hg bagi warga Kaukasia, serta menyatakan bahawa diet buah dan sayur juga menurunkan tekanan darah dalam subkumpulan yang sama tetapi pada tahap lebih rendah.
Lebih daripada kalium, magnesium dan serat. Kajian silang (Obese Hypertensives, 2010) ke atas 15 individu obes hipertensi dan 15 individu kurus normotensi mendapati, bagi kumpulan obes hipertensi, tekanan darah lebih rendah selepas 3 minggu diet DASH berbanding diet biasa (?7.6±1.4/?5.3±1.4 mm Hg). DASH lebih berkesan daripada diet biasa yang ditambah kalium, magnesium dan serat untuk menyamai DASH.
Sindrom metabolik. Analisis subkumpulan (Metabolic Syndrome, 2014) ke atas 99 peserta dengan sindrom metabolik dan 311 tanpanya mendapati DASH menurunkan tekanan sistolik sebanyak 4.9 mm Hg (P=0.006) dan diastolik 1.9 mm Hg (P=0.15) dalam kumpulan sindrom metabolik, serta 5.2 mm Hg dan 2.9 mm Hg (P<0.001) dalam kumpulan tanpa sindrom. DASH mengawal hipertensi pada 75% peserta hipertensi dengan sindrom metabolik.
Bukti terkumpul. Meta-analisis 30 ujian rawak (n=5,545) mendapati DASH menurunkan tekanan sistolik sebanyak 3.2 mm Hg (95% CI: ?4.2, ?2.3) dan diastolik 2.5 mm Hg (95% CI: ?3.5, ?1.5) berbanding diet kawalan; status hipertensi tidak mengubah kesan (Meta-Analysis, 2020). Ulasan sistematik 80 kajian (lebih 45,000 peserta) melaporkan penurunan sistolik 3–16 mmHg: 8–16 mmHg dalam ujian pemakanan terkawal berbanding 3–6 mmHg dalam pelaksanaan kehidupan bebas (Comprehensive Systematic Review, 2026).
| Kumpulan / diet | Penurunan sistolik/diastolik | Sumber |
|---|---|---|
| Diet buah dan sayur lwn kawalan | 2.8 / 1.1 mm Hg | Summary (1999) |
| Diet kombinasi DASH, semua peserta | 5.5 / 3.0 mm Hg | Summary (1999) |
| DASH, peserta hipertensi (n = 133) | 11.4 / 5.5 mm Hg | Summary (1999) |
| DASH, obes hipertensi, 3 minggu | 7.6 / 5.3 mm Hg | Obese Hypertensives (2010) |
| Meta-analisis 30 ujian | 3.2 / 2.5 mm Hg | Meta-Analysis (2020) |
Perbincangan
Ujian DASH asal menunjukkan bahawa buah dan sayur sahaja sudah mampu menurunkan tekanan darah, walaupun natrium dan berat badan dikekalkan. Namun, kesan paling besar dicapai apabila buah dan sayur digabungkan dengan tenusu rendah lemak serta pengurangan lemak, iaitu hampir dua kali ganda penurunan sistolik diet buah dan sayur sahaja. Kajian 2010 pula menunjukkan bahawa kesan DASH tidak dapat ditiru sepenuhnya dengan suplemen kalium, magnesium dan serat, sekali gus mencadangkan bahawa makanan sebenar memberi faedah tambahan.
Saiz kesan berbeza mengikut kumpulan. Pesakit hipertensi menerima manfaat paling besar, dan ujian pemakanan terkawal menunjukkan kesan lebih besar berbanding amalan harian, kemungkinan kerana pematuhan diet lebih tinggi. Angka pesakit hipertensi berbeza sedikit antara dua ringkasan (11.4/5.5 lwn 11.6/5.3 mm Hg).
Batasannya, ujian DASH asal dijalankan di Amerika Syarikat dengan diet Barat. Tiada kajian Malaysia dalam bahan ini, manakala ulasan 2026 diterbitkan dalam jurnal Indonesia. Pelaksanaan di Malaysia memerlukan penyesuaian kepada buah tempatan seperti pisang, betik, jambu batu dan tembikai, yang mudah didapati sepanjang tahun (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengguna dan Agensi Kesihatan
1. Tambah hidangan buah dan sayur setiap hari; ujian DASH menunjukkan perubahan ini sahaja sudah menurunkan tekanan darah.
2. Gabungkan buah dengan tenusu rendah lemak dan kurangkan lemak tepu untuk kesan yang lebih besar.
3. Utamakan makanan sebenar seperti buah utuh berbanding suplemen; kesan DASH melebihi suplemen kalium, magnesium dan serat.
4. Pesakit buah pinggang atau yang mengambil ubat tertentu perlu berunding dengan doktor atau pakar dietetik kerana diet tinggi buah juga tinggi kalium.
5. Agensi boleh menyesuaikan menu DASH dengan buah tempatan dan menguji keberkesanannya dalam populasi Malaysia.
Kesimpulan
Ujian DASH asal menunjukkan bahawa diet kaya buah dan sayur menurunkan tekanan darah sebanyak 2.8/1.1 mm Hg, manakala diet DASH penuh mencapai 5.5/3.0 mm Hg dan 11.4/5.5 mm Hg dalam kalangan pesakit hipertensi. Buah ialah komponen penting tetapi bukan satu-satunya; kesan terbaik datang daripada corak diet menyeluruh.
Rujukan
1. A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure. (1997). The New England Journal of Medicine. https://doi.org/10.1056/NEJM199704173361601
2. Dietary Approaches to Stop Hypertension: A summary of study results. (1999). Journal of The American Dietetic Association. https://doi.org/10.1016/S0002-8223(99)00414-9
3. A dietary approach to prevent hypertension: A review of the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) Study. (1999). Clinical Cardiology. https://doi.org/10.1002/CLC.4960221503
4. DASH lowers blood pressure in obese hypertensives beyond potassium, magnesium and fibre. (2010). Journal of Human Hypertension. https://doi.org/10.1038/JHH.2009.58
5. Effects of the DASH diet on blood pressure in patients with and without metabolic syndrome: Results from the DASH trial. (2014). Journal of Human Hypertension. https://doi.org/10.1038/JHH.2013.52
6. Dietary approaches to stop hypertension (DASH) diet and blood pressure reduction in adults with and without hypertension: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. (2020). European Heart Journal. https://doi.org/10.1093/EHJCI/EHAA946.2765
7. A comprehensive systematic review of the association between the DASH diet and systolic blood pressure in hypertensive patients. (2026). The Indonesian Journal of General Medicine. https://doi.org/10.70070/ph9qy691
8. Burt, V. L., Whelton, P. K., Roccella, E. J., et al. (1995). Prevalence of hypertension in the US adult population: Results from the Third National Health and Nutrition Examination Survey, 1988-1991. Hypertension. https://doi.org/10.1161/01.HYP.25.3.305
9. Stamler, J., Stamler, R., & Neaton, J. D. (1993). Blood pressure, systolic and diastolic, and cardiovascular risks: US population data. JAMA Internal Medicine. https://doi.org/10.1001/ARCHINTE.153.5.598
10. Sacks, F. M., Obarzanek, E., Windhauser, M. M., et al. (1995). Rationale and design of the dietary approaches to stop hypertension trial (DASH): A multicenter controlled feeding study of dietary patterns to lower blood pressure. Annals of Epidemiology. https://doi.org/10.1016/1047-2797(94)00055-X
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: diet DASH, tekanan darah, hipertensi, buah dan sayur, kalium, sindrom metabolik, pemakanan, penyakit kardiovaskular
