Sindrom Alahan Oral: Mengapa Sesetengah Buah Menyebabkan Gatal Mulut

Pengenalan

Ada orang yang merasa gatal, pedih atau bengkak pada bibir, lidah dan tekak sebaik sahaja makan buah mentah seperti nanas, kiwi atau epal, walaupun mereka tidak pernah disahkan alah kepada makanan. Keadaan ini dikenali sebagai sindrom alahan oral (oral allergy syndrome, OAS) dan, apabila berpunca daripada alahan debunga, sebagai sindrom alahan debunga-makanan (pollen-food allergy syndrome, PFAS).

Artikel ini berpaksikan kajian “Pollen-Food Allergy Syndrome in Korean Pollinosis Patients: A Nationwide Survey” (Kim et al., 2018) yang dijalankan di Korea. Objektifnya ialah mengkaji prevalens dan ciri klinikal PFAS di peringkat nasional, kerana belum ada kajian sedemikian di Korea sebelum itu. Kajian sokongan merangkumi remaja di Jepun (Kiguchi et al., 2021), kanak-kanak atopik di Australia (Brown dan Katelaris, 2014), pesakit PFAS di China (Ma et al., 2018) serta kajian mekanisme pemekaan profilin dalam pesakit alahan debunga birch (Högerle et al., 2022; negara tidak dinyatakan dalam abstrak).

Sorotan Kajian Lepas

Kim et al. (2018) menjelaskan bahawa PFAS ialah alahan yang dimediasi imunoglobulin E (IgE) dalam kalangan pesakit alahan debunga (pollinosis), dicetuskan oleh buah dan sayur mentah, dan merupakan alahan makanan yang paling kerap dalam kalangan orang dewasa. Walaupun begitu, tiada kajian nasional mengenainya pernah dilakukan di Korea, satu jurang yang cuba diisi oleh kajian tersebut.

Asas pengurusan pesakit alahan debunga ialah rawatan rinitis alahan. Brozek et al. (2017) menerbitkan semakan 2016 garis panduan Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA), yang mengemas kini cadangan rawatan farmakologi rinitis alahan seperti antihistamin H1, kortikosteroid intranasal dan antagonis reseptor leukotriena. Pesakit dalam kajian Kim et al. (2018) ialah pesakit rinokonjunktivitis alahan dan/atau asma bronkial dengan alahan debunga.

Dari segi diagnosis, Bousquet et al. (t.t.) menyediakan panduan praktikal ujian cucukan kulit (skin prick test) bagi alahan kepada aeroalergen. Ujian ini, bersama pengukuran IgE spesifik dalam serum, digunakan oleh Kim et al. (2018) untuk mengesahkan alahan debunga. Brown dan Katelaris (2014) pula menggunakan ujian cucukan kulit dengan ekstrak komersial serta sampel buah segar dan beku.

Kiguchi et al. (2021) menegaskan bahawa prevalens PFAS berbeza mengikut rantau, dan data dalam kalangan remaja Jepun belum diketahui. Brown dan Katelaris (2014) menyatakan OAS dan PFS dianggap jarang berlaku dalam kalangan kanak-kanak, namun data Australia amat sedikit. Högerle et al. (2022) pula menerangkan bahawa banyak alergen makanan tumbuhan mempunyai homolog kepada alergen utama debunga birch, Bet v 1, menyebabkan kebanyakan pesakit alahan birch mengalami OAS.

Dapatan Utama

Hampir separuh pesakit alahan debunga mengalami PFAS. Kim et al. (2018) melibatkan 22 penyelidik dan 648 pesakit alahan debunga. Prevalens PFAS ialah 41.7% (n = 270).

Gejala tidak terhad kepada mulut. Selain gejala orofarinks, pesakit PFAS menunjukkan gejala kulit (43.0%), pernafasan (20.0%), kardiovaskular (3.7%) atau neurologi (4.8%). Anafilaksis dicatatkan dalam 8.9% pesakit PFAS.

Buah yang paling kerap terlibat. Sebanyak 70 jenis makanan dikaitkan dengan PFAS, antaranya pic (48.5%), epal (46.7%), kiwi (30.4%), kacang tanah (17.4%), plum (16.3%), buah berangan (14.8%), walnut (14.1%), nanas (13.7%), tembikai Korea (12.6%), tomato (11.9%), tembikai susu (11.5%) dan aprikot (10.7%). Makanan tradisional Korea seperti keladi/batang keladi (8.9%) dan ginseng (8.2%) turut terlibat.

Remaja Jepun: kiwi dan nanas di hadapan. Kiguchi et al. (2021) menilai 506 remaja berumur 13 tahun daripada kohort kelahiran. Sebanyak 56.5% mempunyai sejarah demam alergi bermusim (hay fever), 16.0% sejarah OAS, 51.0% alahan debunga dan 11.7% sejarah PFAS; 72.7% peka terhadap sekurang-kurangnya satu alergen pokok, rumput dan/atau rumpai. Pemekaan paling kerap (95.7%) dalam kalangan remaja alahan debunga adalah terhadap cedar Jepun (Cry j 1). Makanan penyebab paling kerap ialah kiwi dan nanas (kedua-duanya 39.0%), manakala tahap pengetahuan remaja yang menghidap PFAS tentang keadaan ini adalah lemah.

Kanak-kanak di Sydney: buah tropika. Brown dan Katelaris (2014) mengkaji 163 pesakit berumur 4–17 tahun. Prevalens OAS ialah 14.7%, PFS 4.9%, PFS dalam pesakit rinitis alahan 6.25% dan PFS dalam pesakit rinitis alahan dengan pemekaan debunga 12.1%. Semua buah yang terlibat dalam PFS ialah buah tropika, dengan tembikai paling kerap. Punca OAS paling kerap ialah alahan makanan dimediasi IgE (57.9%), dengan kacang tanah paling kerap. Hanya sampel beku tembikai, nanas dan rockmelon memberi keputusan selari dengan ujian buah segar.

China: reaksi sistemik lebih kerap. Ma et al. (2018) mendapati pic, epal dan pir sebagai tiga makanan penyebab utama; 59% pesakit PFS alah kepada pic. Sebanyak 61% mengalami reaksi sistemik dengan atau tanpa ketidakselesaan mulut, dan 69.9% positif IgE terhadap protein pemindah lipid tidak spesifik (nsLTP).

Profilin menambah risiko. Högerle et al. (2022) menganalisis 1119 pesakit alahan birch. Pesakit dengan IgE spesifik serentak terhadap Bet v 1 dan profilin lebih kerap mengalami OAS dan reaksi usus, serta rinitis yang lebih kerap dan teruk, tetapi tiada peningkatan reaksi sistemik.

Perbincangan

Jawapan kepada persoalan tajuk ialah reaksi silang: protein dalam buah tertentu menyerupai protein debunga, maka individu yang sudah peka terhadap debunga boleh bertindak balas apabila memakan buah mentah. Jenis protein menentukan keterukan. Högerle et al. (2022) mendapati pemekaan serentak terhadap Bet v 1 dan profilin meningkatkan kekerapan OAS tanpa menambah reaksi sistemik, manakala corak dominan LTP di China selari dengan kekerapan reaksi sistemik yang tinggi (Ma et al., 2018). Protein jenis Bet v 1 dan profilin umumnya mudah rosak oleh haba, sebab itu buah yang dimasak sering lebih mudah diterima (pengetahuan am).

Perbandingan antara kajian menunjukkan buah penyebab berbeza mengikut rantau dan jenis debunga: pic dan epal di Korea dan China, kiwi dan nanas di Jepun, serta tembikai dan buah tropika lain di Sydney. Hal ini relevan kepada Malaysia kerana nanas dan tembikai banyak ditanam dan dimakan di sini (pengetahuan am). Namun, tiada kajian Malaysia ditemui; debunga utama di rantau beriklim sederhana seperti birch dan cedar Jepun tidak semestinya menjadi pencetus di negara tropika, jadi corak tempatan mungkin berbeza.

Batasan bukti termasuk penggunaan soal selidik dan populasi klinik yang mungkin lebih teruk berbanding orang awam. Kadar anafilaksis 8.9% dalam kajian Korea dan reaksi sistemik 61% dalam kajian China menunjukkan sindrom ini tidak boleh dipandang ringan. Sesiapa yang mengalami bengkak tekak, sesak nafas atau pening selepas makan buah perlu segera mendapatkan rawatan dan berunding dengan doktor atau pakar alahan.

Implikasi kepada Pengguna dan Agensi

1. Pengguna yang kerap gatal mulut selepas makan buah tertentu wajar merekod jenis buah tersebut dan berunding dengan doktor.

2. Pesakit rinitis alahan atau asma alahan perlu lebih peka, kerana prevalens PFAS dalam kumpulan ini mencecah 41.7% dalam kajian nasional Korea.

3. Gejala di luar mulut seperti ruam, sesak nafas atau pengsan ialah tanda bahaya; dapatkan rawatan kecemasan.

4. Agensi boleh menyelitkan maklumat ringkas tentang sindrom ini dalam promosi buah.

5. Kajian tempatan diperlukan untuk mengenal pasti buah pencetus utama di Malaysia.

Kesimpulan

Dalam PFAS, gatal mulut berlaku apabila protein buah mentah menyerupai protein debunga, lalu mencetuskan reaksi silang dalam individu yang peka; OAS juga boleh berpunca daripada alahan makanan biasa. Kajian nasional Korea mendapati 41.7% pesakit alahan debunga mengalami PFAS, dengan 8.9% mengalami anafilaksis, manakala buah penyebab berbeza mengikut rantau. Gejala boleh melangkaui mulut, dan gejala sistemik perlu ditangani segera oleh doktor.

Rujukan

1. Kim, M. A., Kim, D.-K., Yang, H. J., et al. (2018). Pollen-food allergy syndrome in Korean pollinosis patients: A nationwide survey. Allergy, Asthma and Immunology Research. https://doi.org/10.4168/AAIR.2018.10.6.648

2. Kiguchi, T., Yamamoto-Hanada, K., Saito-Abe, M., et al. (2021). Pollen-food allergy syndrome and component sensitization in adolescents: A Japanese population-based study. PLOS ONE. https://doi.org/10.1371/JOURNAL.PONE.0249649

3. Brown, C. E., & Katelaris, C. H. (2014). The prevalence of the oral allergy syndrome and pollen-food syndrome in an atopic paediatric population in south-west Sydney. Journal of Paediatrics and Child Health. https://doi.org/10.1111/JPC.12658

4. Högerle, C., San Nicoló, M., Gellrich, D., et al. (2022). Clinical relevance of profilin sensitization concerning oral allergy syndrome in birch pollen sensitized patients. Journal of Asthma and Allergy. https://doi.org/10.2147/JAA.S348650

5. Ma, S., Wang, R., Nie, L., et al. (2018). Pollen-food allergy syndrome in China. Food and Agricultural Immunology. https://doi.org/10.1080/09540105.2017.1372372

6. Brozek, J., Bousquet, J., Agache, I., et al. (2017). Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) guidelines—2016 revision. The Journal of Allergy and Clinical Immunology. https://doi.org/10.1016/J.JACI.2017.03.050

7. Bousquet, J., Heinzerling, L., Bachert, C., et al. (t.t.). Practical guide to skin prick tests in allergy to aeroallergens. https://doi.org/10.1111/J.1398-9995.2011.02728.X

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: sindrom alahan oral, alahan debunga-makanan, reaksi silang, profilin, protein pemindah lipid, nanas, kiwi, anafilaksis