Hasil bawang merah sangat bergantung pada kualiti bahan tanaman. Satu kajian oleh Sebelas Maret University menyatakan produktiviti bawang merah di Indonesia rendah, iaitu purata hanya 9 t/ha, jauh daripada potensi sehingga 15 t/ha [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang pemilihan varieti, jenis bahan tanaman, penyimpanan benih umbi dan teknik penanaman bawang merah.
Jenis Bahan Tanaman
Kajian Sebelas Maret University membandingkan potensi hasil empat jenis bahan tanaman [1]:
| Bahan tanaman | Hasil |
|---|---|
| Umbi udara (aerial tubers) | 17.1 t/ha |
| Umbi kultur in vitro | 15.3 t/ha |
| Umbi daripada biji TSS | 9.9 t/ha |
| Umbi konsumsi | 7.2 t/ha |
Pengkaji mencadangkan umbi udara boleh digunakan untuk meningkatkan produktiviti [1].
Mengapa Biji TSS?
Satu kajian oleh Universitas Gadjah Mada dan The University of Queensland menyatakan pembiakan bawang merah melalui umbi meningkatkan pengumpulan patogen, menjejaskan pengurusan benih dan produktiviti [2]. Oleh itu, biji bawang merah sebenar (true shallot seed, TSS) muncul sebagai alternatif [2].
Kajian ini menghuraikan peringkat pertumbuhan bawang merah dari biji di tanah rendah tropika menggunakan skala BBCH, dengan lima kultivar TSS yang diperkenalkan (Tuk Tuk, Lokananta, Sanren, Maserati, Tropix) dan empat landras [2]. Pengkaji menyatakan pengekodan peringkat pertumbuhan penting untuk menentukan masa yang betul bagi pemindahan, pembajaan, kawalan rumpai, perosak dan penyakit, serta tuaian [2].
Mengubah Anak Benih TSS: Petang Lebih Baik
Satu kajian oleh Hasanuddin University dan rakan kongsi menguji masa mengubah anak benih TSS, varieti dan pemangkasan anak benih [3]. Dapatannya [3]:
-
Mengubah pada lewat petang mengurangkan tekanan, dengan daun menguning 13.31% berbanding 23.03% pada waktu pagi.
-
Hasil lebih tinggi bagi pemindahan lewat petang (27.37 t/ha) berbanding pagi (16.90 t/ha).
-
Anak benih yang dipangkas 50% panjang daun menghasilkan 34% lebih banyak hasil berbanding yang tidak dipangkas.
-
Varieti Sanren F1 menunjukkan kebolehsuaian terbaik terhadap tekanan pemindahan.
Benih Berkualiti dan Amalan Pertanian Baik
Satu kajian oleh Udayana University dan Politeknik Pertanian Negeri Kupang membandingkan tiga sumber benih dan dua teknologi penanaman: amalan petani dan Amalan Pertanian Baik (GAP) [4]. Gabungan varieti tempatan Semau 1 dan teknologi GAP meningkatkan hasil dan produktiviti sebanyak 45% hingga 59% [4].
Tempoh Simpanan Benih Umbi
Satu kajian di Indonesian Vegetables Research Institute, Lembang, menyatakan salah satu kekangan bekalan benih bawang merah ialah tempoh simpanan yang pendek, iaitu kira-kira 2 hingga 3 bulan [5]. Kajian ini mendapati hasil umbi basah daripada benih yang disimpan 5 bulan lebih tinggi dengan signifikan berbanding 6 bulan bagi beberapa varieti [5]. Benih umbi yang disimpan 5 bulan masih boleh digunakan [5].
Suhu Penyimpanan Benih
Satu kajian oleh National Research and Innovation Agency menyimpan benih umbi tujuh varieti dalam tiga keadaan: kebuk pertumbuhan (1°C hingga 2°C), bilik simpanan bawang (29°C hingga 30°C) dan suhu bilik (22.5°C) [6]. Varieti Kuning yang disimpan dalam kebuk pertumbuhan menghasilkan berat kering umbi tertinggi (9.08 tan/ha) [6].
Umur Tuai dan Simpanan untuk Benih
Satu kajian oleh Tadulako University mengkaji varieti Lembah Palu [7]. Umur tuaian 60 hingga 65 hari selepas tanam dan tempoh simpanan 30 hari selepas tuai memberikan daya hidup dan vigor umbi benih yang terbaik [7].
Pemilihan Varieti
Beberapa kajian di Ethiopia menunjukkan perbezaan besar antara varieti:
-
Satu kajian oleh Debre Markos University di tiga lokasi mendapati varieti yang ditambah baik (Minjar, Negelle dan Huruta) memberikan hasil lebih baik daripada varieti tempatan di semua lokasi [8].
-
Satu kajian oleh Ethiopian Institute of Agricultural Research di Zon Gamo mendapati varieti DZSHT-00/2 memberikan hasil umbi tertinggi (21.22 t/ha) [9].
Satu kajian di Sulawesi Tengah mendapati varieti tempatan Palasa dan Kanari masing-masing mempunyai kelebihan agronomi tersendiri [10].
Sungkupan dan Baja Organik di Tanah Kering
Satu kajian oleh Tadulako University menguji varieti Lembah Palu di tanah kering [11]. Gabungan sungkupan jerami padi 5 t/ha dan baja organik cecair biokultur 750 L/ha memberikan hasil tertinggi (9.46 t/ha) [11].
Pembungaan dan Pembiakbakaan
Kajian Ethiopian Institute of Agricultural Research mendapati 15 daripada 81 genotip mempunyai sekurang-kurangnya 50% pokok berbunga, manakala 29 genotip kurang daripada 25% [12]. Pengkaji menyatakan sesetengah tumbuhan dalam germplasma tempatan berbunga dan menghasilkan biji yang boleh hidup, membuka peluang untuk mempelbagaikan genetik bawang merah [12]. Kajian Udayana University pula mendapati varieti tempatan Semau 1 mempunyai kandungan nitrogen tisu, berat umbi sepokok dan produktiviti tertinggi berbanding Super Philip F5 dan F3 [4].
Bagi Penanam Bawang Merah
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti, sumber bahan tanaman dan teknik penanaman bawang merah yang sesuai dengan keadaan tempatan.
Kesimpulan
Pemilihan bahan tanaman sangat mempengaruhi hasil bawang merah. Umbi udara dan kultur in vitro memberikan hasil lebih tinggi daripada umbi konsumsi dalam satu kajian. Biji TSS menjadi alternatif untuk mengurangkan penyakit bawaan umbi. Mengubah anak benih TSS pada lewat petang dan memangkas daunnya meningkatkan hasil. Gabungan benih berkualiti dan amalan pertanian baik boleh meningkatkan hasil dengan ketara.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat pertanian khusus.
Rujukan
[1] Eddy Triharyant and D. Purnomo (2020). Yield Potential of Shallots (Allium cepa L. Aggregatum Group) from Several Sources of Planting Material in Tropical Region. Journal of Agronomy. DOI: 10.3923/ja.2020.138.144. https://consensus.app/papers/details/4daaf9b1022c52488a61d24f00933837/
[2] R. Pangestuti, E. Sulistyaningsih et al. (2022). Phenological growth stage of tropical shallot (Allium cepa L. Aggregatum group) planted from seed in lowland area based on the BBCH scale. Annals of Applied Biology. DOI: 10.1111/aab.12799. https://consensus.app/papers/details/f704492b1c265646acc8574c6ad396c2/
[3] M. Faried, E. Syam’un et al. (2026). Effects of Transplanting Time, Variety, and Seedling Pruning on Shallot (Allium cepa var. aggregatum) Growth and Yield. Tekirda? Ziraat Fakültesi Dergisi. DOI: 10.33462/jotaf.1701565. https://consensus.app/papers/details/1a9f0d3ebef1512993142089aeadd6b8/
[4] Vinni Denivita Tome, I. Rai, and R. Dwiyani (2022). Effect of quality seed and improvement of cultivation technology to increase the yield of shallots (Allium cepa L. Var. Aggregatum). GSC Biological and Pharmaceutical Sciences. DOI: 10.30574/gscbps.2022.21.1.0306. https://consensus.app/papers/details/3c778df06b9751948dfc76735d935155/
[5] Rismawita Sinaga, N. Waluyo et al. (2021). Growth and yield of shallots (Allium cepa var aggregatum L.) under different seed bulbs storage period. E3S Web of Conferences. DOI: 10.1051/e3sconf/202130601043. https://consensus.app/papers/details/4fc2a161f34f582e82aaa214951ca2f9/
[6] Rismawita Sinaga, Rini Rosliani et al. (2024). Seed quality, growth and yield of several shallot varieties (Allium cepa var aggregatum L.) under different storage conditions. INTERNATIONAL CONFERENCE ON ORGANIC AND APPLIED CHEMISTRY (ICOAC) 2022. DOI: 10.1063/5.0184857. https://consensus.app/papers/details/4d05be45727850e5a6476241ce9f6e09/
[7] M. Ansar, Bahrudin et al. (2022). Effect of harvest age and storage duration on viability and vigor of shallot (Allium cepa L.) tubers . Research on Crops. DOI: 10.31830/2348-7542.2022.roc-909. https://consensus.app/papers/details/03ea3fb357e8590c9564a1f86b1ce419/
[8] Yebirzaf Yeshiwas, Zebyder Temsegen et al. (2023). Effects of Varieties and Different Environments on Growth and Yield Performance of Shallot (Allium cepa var. aggregatum). International Journal of Agronomy. DOI: 10.1155/2023/3276547. https://consensus.app/papers/details/f1df12f37b935e8cb96b501518dff80d/
[9] G. Fikre, A. Mensa et al. (2024). Evaluation of improved shallot (Allium cepa L. Aggregatum) varieties for yield and yield related traits in Gamo Zone, Southern Ethiopia. International Journal of Science and Research Archive. DOI: 10.30574/ijsra.2024.11.1.0064. https://consensus.app/papers/details/6e5e36a7888a50d596b710edd15148dc/
[10] A. N. Wahyuni, Saidah et al. (2025). Growth and yield of three local varieties of shallots from Central Sulawesi. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1572/1/012022. https://consensus.app/papers/details/c0d605888f455be5871f113a5b096ddc/
[11] S. Lasmini, I. Idham et al. (2022). AGRONOMIC PERFORMANCE OF SHALLOT (Allium cepa L. var. Aggregatum) UNDER DIFFERENT MULCH AND ORGANIC FERTILIZERS. Tropical and Subtropical Agroecosystems. DOI: 10.56369/tsaes.4140. https://consensus.app/papers/details/82dcbdbcfca85638a6eb3428c0b810b8/
[12] G. Tabor, F. Mengistu, and G. Atinafu (2024). Morphological characterization of shallot (Allium cepa L. var. aggregatum) segregating populations obtained from natural-outcrossing in Ethiopial-outcrossing in Ethiopia. International Journal of Horticultural Science. DOI: 10.31421/ijhs/30/2024/13228. https://consensus.app/papers/details/141d4da2525a51c38446c99d8aab66f2/
Kata Kunci
bawang merah, tanam bawang, varieti bawang, benih umbi, biji TSS
