Ramai orang tahu bahawa grapefruit tidak boleh diambil bersama sesetengah ubat. Tetapi tidak ramai yang sedar bahawa limau bali (Citrus maxima), nenek moyang kepada grapefruit, juga boleh menyebabkan interaksi yang serupa. Satu ulasan sistematik oleh Indian Institute of Horticultural Research menyatakan limau bali didapati mempunyai interaksi ubat yang serupa dengan grapefruit [1].
Artikel ini meneliti apa yang kajian katakan tentang interaksi limau bali dengan ubat, dan mengapa ia penting bagi mereka yang mengambil ubat secara berterusan.
Bagaimana Grapefruit Berinteraksi dengan Ubat
Satu ulasan oleh University of Liverpool menyatakan jus grapefruit dikaitkan dengan interaksi dengan ubat tertentu, termasuk penyekat saluran kalsium, imunosupresan dan antihistamin [2]. Mekanisme utamanya ialah perencatan enzim sitokrom P450 3A4 (CYP3A4) di usus oleh sebatian furanokumarin, yang meningkatkan bioketersediaan ubat [2]. Dalam erti kata lain, lebih banyak ubat masuk ke dalam darah daripada yang dijangka.
Satu ulasan oleh Grigore T. Popa University of Medicine and Pharmacy menyatakan jus grapefruit boleh menyebabkan kehilangan kesan terapeutik atau peningkatan kesan sampingan [3]. Walaupun grapefruit mengandungi banyak flavonoid seperti naringin, furanokumarin merupakan bahan kimia utama yang terlibat dalam interaksi [3]. Ulasan ini juga menyatakan sitrus berkaitan seperti pummelo mungkin turut menunjukkan interaksi farmakologi [3].
Bukti Makmal: Limau Bali Merencat Enzim
Satu kajian di Tohoku University menguji jus daripada lapan sumber grapefruit, dua sweetie, tiga limau bali dan satu oren masam [4]. Semua jus ini merencat aktiviti enzim CYP3A dalam makmal, manakala dua jus oren manis tidak menunjukkan perencatan yang jelas [4]. Kajian ini mendapati semua furanokumarin utama menyumbang kepada sifat perencatan tersebut [4].
Tidak Semua Limau Bali Sama
Satu kajian oleh Citrus Research Institute, Chinese Academy of Agricultural Sciences, mengukur empat furanokumarin dalam enam limau bali yang dihasilkan di China [5]. Jumlah kandungan furanokumarin dari tertinggi ke terendah ialah [5]:
1. Limau bali Guanximi
2. Limau bali Liangping
3. Limau bali Pinghemi
4. Grapefruit
5. Huyou
6. Limau bali Shatian
Dapatan penting [5]:
-
Kepekatan furanokumarin dalam Guanximi, Liangping, Pinghemi dan grapefruit melebihi tahap IC50 yang berkaitan.
-
Huyou dan Shatian mengandungi sedikit furanokumarin tetapi tidak melebihi IC50.
Pengkaji menyimpulkan bahawa semasa mengambil ubat yang dimetabolismekan oleh enzim CYP450, Guanximi, Liangping, Pinghemi dan grapefruit perlu dielakkan, tetapi Huyou dan Shatian agak selamat [5].
Ini menunjukkan sesetengah kultivar limau bali mungkin mengandungi furanokumarin lebih tinggi daripada grapefruit sendiri. Namun, kajian ini tidak menguji varieti Malaysia seperti Tambun atau Melomas.
Bukti daripada Ujian Klinikal
Satu ulasan sistematik oleh Zhejiang University meneliti 46 ujian terkawal rawak tentang interaksi ubat dengan jus buah selain grapefruit [6]. Bagi limau bali, ulasan ini melaporkan [6]:
-
Jus limau bali mengurangkan bioketersediaan sildenafil.
-
Jus limau bali meningkatkan bioketersediaan siklosporin.
Ulasan ini menyatakan, tidak seperti jus grapefruit yang kaya furanokumarin dan boleh menyebabkan kesan maut apabila diambil bersama sesetengah ubat, jus buah lain tidak mencetuskan interaksi yang sangat memudaratkan walaupun terdapat laporan kes sporadik [6].
Ulasan ini juga menyatakan tahap interaksi mungkin berkaitan dengan [6]:
-
Isi padu jus yang diminum.
-
Varieti dan jenis buah.
-
Jarak masa antara minum jus dan mengambil ubat.
-
Polimorfisme genetik dalam enzim atau pengangkut.
-
Pemboleh ubah antropometrik.
Pengkaji menyarankan ahli farmasi dan profesional kesihatan menyaring dan mendidik pesakit tentang potensi interaksi jus-ubat, dan perhatian khusus perlu diberikan kepada remaja dan warga emas [6].
Amaran daripada India
Ulasan Indian Institute of Horticultural Research menyatakan limau bali mengandungi furanokumarin yang telah dikenal pasti sebagai perencat CYP3A4 dalam jus grapefruit secara in vitro [1]. Ulasan ini menyatakan semasa pandemik, pengambilan buah yang mudah didapati seperti limau bali dan jusnya meningkat dalam kalangan penduduk kampung, jadi berhati-hati diperlukan apabila mengambil jus limau bali dengan ubat tertentu [1].
Ulasan ini hanya memilih lapan artikel rujukan, jadi skopnya terhad [1].
Ulasan Terkini
Satu ulasan oleh Université d’Orléans menyatakan jus buah sering digunakan untuk memudahkan rawatan bagi kanak-kanak kecil dan warga emas [7]. Ulasan ini membincangkan struktur kimia yang terlibat dalam interaksi dengan sitokrom P450, P-glikoprotein dan pengangkut OATP, yang kadangkala menyebabkan perubahan berbahaya dalam bioketersediaan atau pengumpulan ubat dalam badan [7].
Kultivar Rendah Furanokumarin
Satu kajian oleh Hebrew University of Jerusalem mendapati dua kultivar grapefruit baharu yang rendah furanokumarin tidak merencat aktiviti CYP3A4, berbanding kultivar standard yang merencatnya mengikut dos [8]. Ini menunjukkan pembiakbakaan boleh mengurangkan risiko interaksi, walaupun kajian ini melibatkan grapefruit, bukan limau bali.
Bagi yang Menanam Limau Bali Sendiri
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok limau bali.
Kesimpulan
Limau bali mengandungi furanokumarin, sebatian yang sama yang menyebabkan interaksi grapefruit dengan ubat. Kajian makmal menunjukkan jus limau bali merencat enzim CYP3A, dan ujian klinikal mendapati jus limau bali mengubah bioketersediaan sildenafil dan siklosporin. Kandungan furanokumarin berbeza mengikut kultivar, dan sesetengahnya melebihi grapefruit. Varieti Malaysia belum diuji dalam kajian yang ditemui.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Jika anda mengambil ubat secara berterusan, terutamanya ubat imunosupresan, ubat darah tinggi jenis penyekat saluran kalsium atau ubat lain yang dimetabolismekan oleh enzim CYP3A4, rujuk doktor atau ahli farmasi sebelum makan limau bali atau minum jusnya.
Rujukan
[1] Greeshma K. Shetty, P. Girish et al. (2023). Pomelo juice–Drug interactions: A word of caution. Clinical Dermatology Review. DOI: 10.4103/cdr.cdr_62_21. https://consensus.app/papers/details/454110fb3e13518e82712d30e8a5ed69/
[2] K. Seden, L. Dickinson et al. (2010). Grapefruit-Drug Interactions. Drugs. DOI: 10.2165/11585250-000000000-00000. https://consensus.app/papers/details/78c4377095415ceab8d83982f24d2a29/
[3] Camelia Diaconu, M. Cuciureanu et al. (2011). Food-drug interactions: grapefruit juice. Revista medico-chirurgicala a Societatii de Medici si Naturalisti din Iasi. https://consensus.app/papers/details/b0a926756a11595ca5eeda29fe14fa25/
[4] Lian-Qing Guo, K. Fukuda et al. (2000). Role of furanocoumarin derivatives on grapefruit juice-mediated inhibition of human CYP3A activity. Drug metabolism and disposition: the biological fate of chemicals. DOI: 10.1016/s0090-9556(24)15346-9. https://consensus.app/papers/details/f10b16119df250c894dbdec3ffb209ec/
[5] Weiling Chen, Zeqi Li et al. (2023). Content analysis and drug safety evaluation of four furanocoumarins in six pomelos produced in China. Natural Product Research. DOI: 10.1080/14786419.2023.2167203. https://consensus.app/papers/details/3de0c3a0fa3d5b6dbe246c5ab3bb14db/
[6] Meng Chen, Shu-Yi Zhou et al. (2018). Food-drug interactions precipitated by fruit juices other than grapefruit juice: An update review. Journal of Food and Drug Analysis. DOI: 10.1016/j.jfda.2018.01.009. https://consensus.app/papers/details/7452bbbb581a5936965a33726733f219/
[7] Sabine Berteina-Raboin (2025). Flavonoids and Furanocoumarins Involved in Drug Interactions. Molecules. DOI: 10.3390/molecules30081676. https://consensus.app/papers/details/2bc51a772a58512aaa9fbb592a86110b/
[8] Yelena Guttman, I. Yedidia et al. (2020). New grapefruit cultivars exhibit low cytochrome P4503A4-Inhibition activity. Food and chemical toxicology : an international journal published for the British Industrial Biological Research Association. DOI: 10.1016/j.fct.2020.111135. https://consensus.app/papers/details/db6d0c9066595391a7fcbe4d1eba1e8c/
Kata Kunci
limau bali, interaksi ubat, furanokumarin, CYP3A4, keselamatan makanan
