Hamparan ladang teh hijau yang mengikut kontur bukit merupakan pemandangan ikonik Cameron Highlands. Teh (Camellia sinensis) bukan sahaja menjadi minuman popular, malah ladang teh juga antara bentuk guna tanah paling mampan di kawasan tanah tinggi. Artikel ini meneliti kajian tentang teh yang ditanam di Malaysia, termasuk kandungan sebatian, penyakit dan kesan iklim.
Teh: Minuman Kedua Paling Popular di Dunia
Teh merupakan antara minuman paling banyak diminum di dunia, kedua selepas air [1]. Terdapat enam jenis teh utama, iaitu hijau, putih, hitam, oolong, kuning dan Pu-erh [1]. Kesan kesihatan teh dikaitkan dengan komposisi metabolit yang kompleks dalam daunnya, yang berubah mengikut genetik, pengurusan penanaman dan keadaan persekitaran [1].
Ladang Teh Paling Mampan di Tanah Tinggi
Kajian kemampanan agroekosistem di Cameron Highlands mendapati teh merupakan sistem paling mampan, diikuti tanaman di bawah pelindung hujan, dan sayur paling kurang mampan [2]. Beban sedimen dalam sub-lembangan sayur mencecah 3.5 g/L, iaitu 50 kali lebih tinggi berbanding kawasan teh dan bunga di bawah pelindung hujan [2].
Sejarah guna tanah juga menunjukkan ladang teh pernah berkembang antara 1947 hingga 1974, tetapi kemudiannya digantikan oleh kebun sayur dan kawasan bandar antara 1982 hingga 1990 [3]. Peralihan ini meningkatkan kadar hakisan tanah [3].
Kandungan Daun Teh Malaysia
Satu kajian membandingkan teh dari Cameron Highlands dan ladang teh di Sabah pada tiga peringkat kematangan daun, iaitu muda, matang dan tua [4]. Dapatan utama:
| Parameter | Cameron Highlands | Sabah | Teh komersial |
|---|---|---|---|
| Protein kasar | 15.41–16.35% | 14.20–15.32% | 13.81% |
| Abu | 5.06–5.14% | 8.59–13.49% | — |
| Kuersetin | 3.51 mg/g | 1.79 mg/g | — |
| Kaempferol | 4.05 mg/g | 3.35 mg/g | — |
[4]
Daun muda di kedua-dua lokasi mempunyai kandungan lemak, protein dan serat tertinggi, dan nilainya menurun apabila daun menua [4]. Kandungan flavonol juga paling tinggi dalam daun muda [4]. Dapatan ini menyokong amalan memetik pucuk muda untuk teh berkualiti.
Ketinggian Mempengaruhi Kualiti
Kajian teh hitam di Azores (Portugal) dari lima zon ladang mendapati sampel dari zon pada ketinggian 341 m mempunyai aktiviti antioksidan dan kandungan fenolik total yang lebih tinggi, serta hampir semua jenis katekin [5]. Pengkaji menyimpulkan ketinggian memainkan peranan penting dalam meningkatkan sebatian tertentu dalam teh [5].
Satu ulasan pelbagai disiplin juga menyatakan produktiviti dan kualiti teh sangat dipengaruhi oleh interaksi antara genotip, persekitaran dan amalan pengurusan [6].
Penyakit Daun Teh di Malaysia
Dua penyakit kulat telah dilaporkan merosakkan teh di Malaysia:
Hawar kelabu. Simptom hawar kelabu diperhatikan di Cameron Highlands dari Julai hingga Disember 2019, bermula dengan bintik perang kecil yang membesar, menjadi gelap dan akhirnya menghalang pertumbuhan pokok [7]. Sebanyak 45 isolat kulat dikenal pasti sebagai Neopestalotiopsis clavispora dan Pseudopestalotiopsis camelliae-sinensis [7]. Hawar kelabu merupakan antara penyakit kulat yang merosakkan dan menyebabkan kehilangan hasil teh yang besar [7].
Hawar perang. Di tiga ladang teh komersial di Malaysia, simptom hawar perang diperhatikan sebagai lesi perang hingga hitam pada daun muda [8]. Kulat penyebabnya dikenal pasti sebagai Colletotrichum camelliae [8]. Penyakit ini mengurangkan pengeluaran dan merendahkan kualiti teh, sekali gus menurunkan nilai pasaran [8].
Pengenalpastian tepat patogen ini membantu pemantauan penyakit, kuarantin ketat dan pengurusan kawalan yang berkesan [8].
Cabaran Perubahan Iklim
Kajian 30 tahun (1996 hingga 2025) di empat kawasan teh utama di India mendapati perubahan ketara dalam suhu maksimum dan minimum, taburan hujan dan kelembapan relatif [9]. Di sesetengah kawasan, suhu maksimum meningkat 1.1 hingga 1.3 °C berbanding purata jangka panjang [9]. Pengkaji mencadangkan penggunaan kultivar tahan kemarau dan agroperhutanan untuk mengawal iklim mikro [9].
Ulasan global turut menyatakan variabiliti iklim semakin mengganggu hubungan antara genotip, persekitaran dan pengurusan teh [6]. Teknologi pertanian jitu berpotensi membantu pengesanan penyakit dan pengoptimuman sumber, tetapi penggunaannya tidak sekata kerana kos tinggi dan akses terhad bagi pekebun kecil [6].
Walaupun kajian iklim ini dijalankan di India dan peringkat global, ia memberi petunjuk berguna kepada ladang teh tanah tinggi di Malaysia yang juga bergantung kepada suhu sejuk dan hujan yang stabil.
Panduan Praktikal
Petik pucuk muda kerana kandungan protein dan flavonol paling tinggi.
Pantau tanda penyakit daun seperti bintik perang dan lesi gelap, terutamanya pada musim lembap.
Buang daun berpenyakit dan amalkan sanitasi ladang.
Jika racun kulat diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Kekalkan tanaman penutup bumi dan teres untuk mengurangkan hakisan.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang klon teh dan pengurusan penyakit.
Kesimpulan
Teh merupakan tanaman tanah tinggi yang paling mampan berbanding sayur di kawasan terbuka. Teh dari Cameron Highlands mempunyai kandungan protein dan flavonol yang tinggi, terutamanya pada daun muda. Namun, penyakit hawar kelabu dan hawar perang telah dilaporkan di Malaysia, dan perubahan iklim menjadi cabaran jangka panjang. Pemantauan penyakit dan amalan ladang yang baik penting untuk mengekalkan kualiti teh tempatan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Pengurusan ladang teh perlu disesuaikan dengan keadaan setempat dan nasihat pegawai pertanian.
Rujukan
[1] Jang-Eun Lee et al. (2025). A Comprehensive Understanding of Camellia sinensis Tea Metabolome: From Tea Plants to Processed Teas. Annual review of food science and technology. DOI: 10.1146/annurev-food-111523-121252.
[2] B. Aminuddin et al. (2005). Sustainability of Current Agricultural Practices in The Cameron Highlands, Malaysia. Water, Air, & Soil Pollution: Focus. DOI: 10.1007/s11267-005-7405-y.
[3] K. Lumpur (2002). Land use changes, soil erosion and decreased base flow of rivers at Cameron Highlands, Peninsular Malaysia. Unknown Journal.
[4] N. Noor et al. (2019). Flavanols and Flavonols Content of Camellia sinensis with Different Maturity Stage Planted at Cameron Highland and Sabah Tea Plantation in Malaysia. Unknown Journal.
[5] L. Paiva et al. (2025). Phytochemicals and Biological Properties of Azorean Camellia sinensis Black Tea Samples from Different Zones of Tea Plantation. Plants. DOI: 10.3390/plants14010103.
[6] Muhammet Y?ld?z et al. (2026). From classical practices to precision agriculture: a multidisciplinary review of tea (Camellia sinensis). Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2026.1848455.
[7] S. Shahriar et al. (2021). Neopestalotiopsis clavispora and Pseudopestalotiopsis camelliae-sinensis causing grey blight disease of tea (Camellia sinensis) in Malaysia. European Journal of Plant Pathology. DOI: 10.1007/s10658-021-02433-2.
[8] S. Shahriar et al. (2024). Characterization and pathogenicity of Colletotrichum camelliae causing brown blight disease of tea (Camellia sinensis) in Malaysia. Canadian Journal of Plant Pathology. DOI: 10.1080/07060661.2024.2334371.
[9] Azariah Babu et al. (2026). Impact of climate change on plantation crops with special reference to tea (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze) in India. Frontiers in Climate. DOI: 10.3389/fclim.2026.1829924.
