Jika anda pernah melawat Cameron Highlands, anda pasti melihat deretan bumbung plastik putih yang menutupi lereng bukit. Struktur ini dikenali sebagai pelindung hujan (rain shelter). Ia melindungi tanaman seperti tomato, cili benggala, strawberi dan bunga daripada hujan lebat yang kerap berlaku di tanah tinggi.
Artikel ini meneliti bukti kajian tentang manfaat struktur pelindung hujan, kelemahannya serta peranannya dalam pertanian tanah tinggi Malaysia.
Mengapa Pelindung Hujan Diperlukan?
Penanaman terlindung secara tradisional tertumpu di kawasan tanah tinggi Malaysia, di mana iklimnya sesuai untuk tanaman temperat, tanah adalah terhad dan pengeluaran pertanian sangat kompetitif [1]. MARDI telah membangunkan pelbagai teknologi pengeluaran sayur di bawah struktur pelindung, termasuk pelindung hujan dan struktur berjaring, bertujuan mengurangkan masalah perosak, penyakit dan produktiviti rendah [1].
Satu laporan lawatan juga menyatakan pengeluaran hortikultur tradisional di Malaysia berlaku di tanah tinggi, di mana tanah terhad dan bersaing dengan hutan hujan tropika [2]. Tanaman paling relevan termasuk timun, cili, cili benggala dan tomato [2].
Manfaat kepada Tanah
Salah satu bukti paling kuat datang daripada kajian hakisan di Cameron Highlands:
Kehilangan tanah di bawah sayur terbuka ialah 24 hingga 42 tan sehektar setahun, berbanding hanya 1.3 tan di bawah pelindung hujan [3].
Kepekatan nitrat dalam air larian dari ladang kobis mencecah 25 ppm, tetapi kurang daripada 10 ppm dari kawasan pelindung hujan [3].
Nitrogen, fosforus dan kalium yang hilang dalam larian dari ladang kobis ialah 154 kg semusim sehektar, berbanding hanya 5 kg dari ladang krisantemum [3].
Kajian lebih awal juga mendapati, kecuali pelindung hujan polietilena, amalan agronomi lain tidak mengurangkan hakisan tanah dengan ketara [4].
Manfaat kepada Tanaman
Tomato di Malaysia. Kajian tomato fertigasi di Agro Park Universiti Malaysia Kelantan mendapati tomato di bawah pelindung hujan berjaring menunjukkan prestasi pertumbuhan dan hasil yang lebih baik berbanding di luar [5].
Kurang penyakit hawar lewat. Kajian di subtropika China mendapati kejadian hawar lewat hanya 5% di bawah pelindung hujan berbanding 100% di kawasan terbuka [6]. Hasil tomato di bawah pelindung hujan ialah 10,000 kg berbanding 661 kg bagi keluasan yang sama [6]. Kandungan asid askorbik juga 20% lebih tinggi [6].
Kajian di Ethiopia pada musim hujan juga mendapati tomato di bawah pelindung hujan menghasilkan hasil lebih tinggi (31.3 tan sehektar) dengan kejadian penyakit yang rendah [7].
Kurang racun perosak. Kajian di Belize mendapati pelindung plastik meningkatkan hasil tomato sebanyak 169% dan cili benggala sebanyak 96% tanpa sebarang penggunaan racun perosak [8]. Bilangan lalat putih yang mengunjungi pokok di bawah pelindung hanya kira-kira 28% berbanding di kawasan terbuka [8]. Pengkaji menyimpulkan perlindungan penuh tanah dan permukaan pokok daripada hujan merupakan langkah perlindungan tanaman paling berkesan [8].
Ulasan tentang tomato di bawah struktur terlindung turut menyatakan teknologi ini memanjangkan tempoh tuaian, meningkatkan hasil dan kualiti, serta membolehkan pengeluaran di luar musim [9].
Bukti Bercampur dan Had
Walaupun manfaatnya jelas, terdapat perkara yang perlu diberi perhatian:
Amalan baik di kawasan terbuka juga berkesan. Kajian Ethiopia mendapati tomato di kawasan terbuka yang disembur racun kulat dan dipancang menghasilkan hasil boleh dipasarkan (36.4 tan sehektar) yang setara secara statistik dengan tomato di bawah pelindung hujan [7].
Masalah buruh. Di Cameron Highlands, teres bangku yang mengurangkan hakisan jarang digunakan kerana kekurangan buruh [4].
Kebanyakan bukti tomato dari luar negara. Kajian di China, Ethiopia dan Belize memberi dapatan yang kuat [6] [7] [8], tetapi kajian tomato di Malaysia yang dirujuk hanya membandingkan pertumbuhan dan hasil secara umum [5].
Pelindung Hujan untuk Strawberi dan Bunga
Strawberi di Cameron Highlands kebanyakannya ditanam di kawasan terbuka yang dilindungi struktur pelindung hujan, berbeza dengan rumah hijau bertutup di Jepun [10]. Bunga keratan seperti krisantemum juga ditanam di bawah pelindung hujan dengan kehilangan nutrien yang jauh lebih rendah berbanding sayur terbuka [3].
Peralihan ke Tanah Rendah
Keperluan meningkatkan keluasan dan pengeluaran sayur selaras dengan Dasar Pertanian Negara telah mendorong penggunaan sistem penanaman terlindung di tanah rendah, di mana lebih banyak ruang tersedia [1]. Laporan lawatan pada 2008 menyatakan rumah hijau yang moden mengikut piawaian Malaysia telah berjaya dibangunkan di Terengganu pada 2007 [2]. Laporan yang sama menyatakan sektor swasta melihat peluang perniagaan dan mula memodenkan hortikultur terlindung [2].
Panduan Praktikal
Pilih reka bentuk struktur yang sesuai dengan cerun, angin dan jenis tanaman.
Pastikan pengudaraan yang baik untuk mengelakkan kelembapan berlebihan dan penyakit.
Gabungkan dengan sistem fertigasi untuk kawalan air dan nutrien yang lebih tepat.
Uruskan air larian dari bumbung supaya tidak menyebabkan hakisan di bawah struktur.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang teknologi penanaman terlindung.
Kesimpulan
Struktur pelindung hujan merupakan teknologi penting untuk pertanian tanah tinggi. Di Cameron Highlands, ia mengurangkan kehilangan tanah daripada 24–42 tan kepada 1.3 tan sehektar setahun dan mengurangkan nitrat dalam air larian. Kajian di pelbagai negara menunjukkan hasil tomato yang lebih tinggi dan kurang penyakit di bawah pelindung hujan. Namun, amalan pengurusan yang baik tetap penting, dan pengurusan sisa plastik perlu diberi perhatian.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Pembinaan struktur pertanian mungkin memerlukan kelulusan pihak berkuasa tempatan.
Rujukan
[1] Farahzety Abdul Mutalib et al. (2017). Protected cultivation technologies for vegetables production in Malaysia. Protected Cultivation of High-Value Crops under Changing Climate Conditions. DOI: 10.56669/kzub3460.
[2] A. Elings et al. (2008). Options for Greenhouse Horticulture in Malaysia : trip report March 2008. Unknown Journal.
[3] B. Aminuddin et al. (2005). Sustainability of Current Agricultural Practices in The Cameron Highlands, Malaysia. Water, Air, & Soil Pollution: Focus. DOI: 10.1007/s11267-005-7405-y.
[4] D. Midmore et al. (1996). Soil erosion and environmental impact of vegetable production in the Cameron Highlands, Malaysia. Agriculture, Ecosystems & Environment. DOI: 10.1016/s0167-8809(96)01065-1.
[5] Shaidatul Akmar Zulkefli (2013). Fertigated tomato production under netted rain shelter and outside. Unknown Journal.
[6] Zihuan Jing et al. (2025). Effects of rain-shelter cultivation on tomato in subtropical China. Folia Horticulturae. DOI: 10.2478/fhort-2025-0024.
[7] Melkamu Alemayehu et al. (2017). Study on alternative technologies for the production of tomato during the rainy season in subhumid climate of Bahir Dar, Ethiopia. Unknown Journal. DOI: 10.4314/ejst.v10i1.1.
[8] L. Arya et al. (2001). Economic, Environmental, and Natural Resource Benefits of Plastic Shelters in Vegetable Production in a Humid Tropical Environment. Journal of Sustainable Agriculture. DOI: 10.1300/j064v17n02_12.
[9] Aqleema Banoo et al. (2024). Tomato Performance in a Protected Structure: A Review. Advances in Research. DOI: 10.9734/air/2024/v25i51134.
[10] R. Shamsudin et al. (2020). A Comparison of Strawberry Cultivation: Case Study of Selected Farms in Malaysia and Japan. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. DOI: 10.6007/ijarbss/v10-i1/6847.
