Daun kedondong digunakan dalam perubatan tradisional di beberapa tempat dan kini semakin dikaji kerana kandungan antioksidannya. Ada yang menjadikannya teh herba atau minuman. Namun, adakah daun kedondong benar-benar antioksidan yang kuat? Jawapannya bergantung kepada kajian mana yang dirujuk, kerana dapatannya tidak seragam.
Artikel ini meneliti bukti makmal tentang aktiviti antioksidan daun kedondong, termasuk kajian yang dijalankan di Malaysia.
Apa Kandungan Daun Kedondong?
Beberapa kajian telah mengenal pasti sebatian dalam daun kedondong:
Saringan fitokimia mendapati daun kedondong mengandungi flavonoid, alkaloid, glikosida, saponin, tanin dan steroid/triterpena [1].
Ujian dengan empat reagen berbeza mengesahkan kehadiran alkaloid dalam ekstrak etanol daun kedondong [2].
Ekstrak etil asetat daun kedondong mengandungi flavonoid dan alkaloid [3].
Analisis UHPLC-HRMS terhadap daun dan kulit batang S. dulcis dan S. mombin mengenal pasti 98 sebatian, dengan metabolit utama ialah asid galik, asid elagik dan terbitannya, elagitanin serta pelbagai flavonoid [4].
Satu kajian turut mengesan kuersetin dalam ekstrak etanol daun kedondong melalui kromatografi lapisan nipis [1].
Bukti yang Menyokong Aktiviti Antioksidan Kuat
Kajian kuersetin. Ekstrak etanol daun kedondong mempunyai nilai IC50 68.6260 ppm dalam ujian DPPH, yang dikategorikan sebagai aktiviti antioksidan kuat [1].
Gabungan dengan daun durian belanda. Ekstrak etanol daun kedondong mempunyai nilai aktiviti antioksidan 36.72 ppm dengan jumlah fenol 76.84 mg GAE/g ekstrak [5]. Gabungan ekstrak daun kedondong dan daun durian belanda (2:1) menghasilkan aktiviti antioksidan terbaik (29.98 ppm) berbanding nisbah lain [5]. Menariknya, pengkaji mendapati aktiviti antioksidan bukan hanya disebabkan oleh sebatian fenolik [5].
Daun berbanding bahagian lain. Kajian terhadap ekstrak daun, kulit batang dan isi buah kedondong mendapati ekstrak daun mempunyai aktiviti antioksidan tertinggi [6]. Walau bagaimanapun, kulit batang mempunyai jumlah fenolik tertinggi (85.067 mg GAE/g ekstrak), manakala daun mempunyai flavonoid tertinggi (9.145 mg QE/g ekstrak) [6].
Bukti yang Kurang Menyokong
Aktiviti lemah. Satu kajian mendapati ekstrak etil asetat daun kedondong hanya mempunyai aktiviti antioksidan lemah (IC50 194.123 ppm), manakala ekstrak etanol 95% mempunyai aktiviti sangat lemah (IC50 553.3694 ppm) [7]. Sebagai perbandingan, vitamin C mempunyai aktiviti sangat kuat (IC50 4.7805 ppm) [7]. Pengkaji menyimpulkan daun kedondong mempunyai potensi antioksidan, tetapi sangat kecil [7].
Radikal superoksida. Kajian lain menguji ekstrak n-heksana, etil asetat dan metanol daun kedondong terhadap radikal superoksida [8]. Ekstrak n-heksana menunjukkan aktiviti terbaik, tetapi dengan nilai IC50 2,080 µg/mL [8], iaitu kepekatan yang agak tinggi.
Perbandingan dengan daun lain. Kajian terhadap daun muda tujuh tanaman, termasuk kedondong, ubi kayu, keledek, labu, kacang botol, labu air dan markisa, mendapati jumlah fenolik dan kapasiti antioksidan tertinggi direkodkan dalam daun ubi kayu [9]. Namun, semua daun muda yang diuji mengandungi jumlah sebatian bioaktif dan kapasiti antioksidan yang ketara [9].
Kajian di Malaysia
Satu kajian menilai aktiviti antioksidan dan anti-alfa-glukosidase lapan tumbuhan yang kurang dimanfaatkan di Malaysia, termasuk Spondias dulcis [10]. Ekstrak etanol 70% semua tumbuhan mempunyai jumlah kandungan fenolik antara 51 hingga 344 mg GAE/g berat kering [10].
Namun, tumbuhan paling aktif dalam kajian ini ialah Ardisia elliptica, yang menunjukkan aktiviti DPPH dan pemerangkapan nitrik oksida yang kuat [10]. Kebanyakan ekstrak tumbuhan menunjukkan perencatan enzim alfa-glukosidase yang lebih tinggi daripada piawai kuersetin, terutamanya A. elliptica, Ficus auriculata dan Muntingia calabura [10]. Kedondong tidak disenaraikan antara tumbuhan paling aktif dalam abstrak kajian ini.
Mengapa Dapatan Berbeza?
Beberapa faktor mungkin menjelaskan perbezaan ini:
1. Jenis pelarut. Kajian menunjukkan pelarut berbeza menghasilkan aktiviti berbeza [7] [8]. Kajian Spondias mendapati ekstrak metanol mempunyai aktiviti antioksidan dan kandungan fenolik yang lebih tinggi [4].
2. Kaedah pengekstrakan. Nisbah pelarut 1:5 menghasilkan peratus hasil ekstrak yang lebih tinggi (5.53%) berbanding nisbah 1:10 (4.67%) [3].
3. Jenis ujian. DPPH, FRAP dan superoksida mengukur aspek antioksidan yang berbeza.
4. Sumber daun. Lokasi, umur daun dan keadaan penanaman boleh berbeza.
Teh Daun Kedondong
Kajian di Universiti Andalas, Padang, menghasilkan teh daripada daun kedondong dengan pengeringan pada suhu 50 °C hingga 90 °C [11]. Produk terbaik dihasilkan pada suhu 70 °C selama 180 minit [11]. Teh ini mempunyai jumlah polifenol 29.03%, aktiviti antioksidan 40.71% dan kandungan tanin 6.61% [11].
Perlu diingat, aktiviti antioksidan daun mentah ialah 60.07% [11], bermakna sebahagian aktiviti hilang semasa pemprosesan.
Had Bukti
Semua kajian di atas dijalankan di makmal menggunakan ekstrak, bukan pada manusia. Aktiviti antioksidan dalam tabung uji tidak semestinya membawa manfaat kesihatan yang sama apabila dimakan. Kajian klinikal pada manusia masih tiada dalam bukti yang dikaji.
Panduan Praktikal
Jangan anggap daun kedondong sebagai ubat; buktinya masih di peringkat makmal.
Jika mahu mencuba teh daun kedondong, gunakan daun yang bersih dan dikeringkan dengan betul.
Elakkan pengambilan berlebihan kerana kesan jangka panjang pada manusia belum dikaji.
Rujuk doktor jika anda mempunyai penyakit kronik atau sedang mengambil ubat sebelum menggunakan produk herba.
Jika pokok disembur racun perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan jangan petik daun dalam tempoh selamat.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman pokok kedondong.
Kesimpulan
Daun kedondong mengandungi flavonoid, alkaloid, tanin dan pelbagai sebatian fenolik. Sesetengah kajian melaporkan aktiviti antioksidan kuat, tetapi kajian lain mendapati aktivitinya lemah atau sangat kecil berbanding vitamin C. Kajian di Malaysia juga tidak menyenaraikan kedondong antara tumbuhan paling aktif. Perbezaan pelarut dan kaedah ujian menyumbang kepada percanggahan ini. Bukti setakat ini terhad kepada kajian makmal.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sila rujuk doktor atau ahli farmasi sebelum menggunakan sebarang produk herba.
Rujukan
[1] Cucu Arum Dwi Cahya et al. (2023). Antioxidant Potential Of Ethanol Extract Of Kendondong Leaves (Spondias Dulcis), Characterization And Examination Of Quercetin By TLC Method. International Journal of Science, Technology & Management. DOI: 10.46729/ijstm.v4i4.854.
[2] Andi Ganang D (2025). Identifikasi Fitokimia Senyawa Alkaloid Daun Kedondong (Spondias dulcis) dengan Metode Ektraksi Maserasi. KEWINUS: Jurnal Keperawatan dan Kesehatan. DOI: 10.65175/kewinus.v2i2.46.
[3] N. Zahra et al. (2024). Effect of Solvent Extraction on Yield and Phytochemical Screening of Kedondong (Spondias dulcis) Leaf Extracts. Jurnal Biologi Tropis. DOI: 10.29303/jbt.v24i4.7465.
[4] Kouadio Ibrahime Sinan et al. (2021). Exploring the Chemical Profiles and Biological Values of Two Spondias Species (S. dulcis and S. mombin): Valuable Sources of Bioactive Natural Products. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox10111771.
[5] T. Rudiana et al. (2023). ANTIOXIDANT ACTIVITY OF THE COMBINATION OF AMBARELLA LEAVES (Spondias dulcis Parkinson) AND SOURSOP LEAVES (Annona muricata Linn) EXTRACT. Jurnal Farmasi Sains dan Praktis. DOI: 10.31603/pharmacy.v9i2.5082.
[6] Tanpa nama pengarang (2019). AKTIVITAS ANTIOKSIDAN, TOTAL FENOL DAN TOTAL FLAVONOID TANAMAN KEDONDONG (Spondias dulcis Soland ex Park) ANTIOXIDANT ACTIVITIES, PHENOLIC AND FLAVONOID TOTAL OF LEAF, CORTEX AND FRUITS EXTRACT OF KEDONDONG (Spondias dulcis. Unknown Journal.
[7] H. Wijaya et al. (2023). Potential Antioxidant Activity of Kedondong Leaves (Spondias dulcis Forst.) Using DPPH Method (1,1-Diphenyl-2- Pikril Hydrazil). International Journal of Advancement in Life Sciences Research. DOI: 10.31632/ijalsr.2023.v06i02.005.
[8] U. W. Somantri et al. (2023). Aktivitas Antioksidan dari Ekstrak Daun Kedondong ( Spondias dulcis ) Melalui Penangkal Radikal Superoksida Antioxidant Activity of Ambarella (Spondias dulcis) Leaf Extract Through Superoxide Radical Scavenging. Unknown Journal.
[9] P. Handaragamage et al. (2024). Proximate Composition, Bioactive Compounds and Total Antioxidant Capacity of Immature Leaves of Selected Fruit and Vegetable Crops. Conference Proceedings of the International Conference on Agriculture, Food Security and Safety. DOI: 10.32789/agrofood.2023.1001.
[10] P. Wong et al. (2020). Biological Activities of Selected Plants and Detection of Bioactive Compounds from Ardisia elliptica Using UHPLC-Q-Exactive Orbitrap Mass Spectrometry. Molecules. DOI: 10.3390/molecules25133067.
[11] SD Ismanto et al. (2020). The influence of drying temperature on chemical components of herbal tea leaves (Spondiasdulcis soland). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/583/1/012030.
