Limau kasturi ialah antara limau paling biasa di Malaysia. Buahnya yang kecil, bulat dan berbau harum digunakan dalam minuman dan masakan. Pokoknya juga sering ditanam dalam pasu di halaman rumah. Di peringkat antarabangsa, limau ini dikenali sebagai calamansi atau calamondin.
Artikel ini memperkenalkan limau kasturi dari segi asal-usul, ciri buah, taburan dan kepelbagaian genetiknya berdasarkan kajian.
Nama Saintifik dan Asal-Usul Hibrid
Limau kasturi dikenali dengan beberapa nama saintifik, termasuk Citrofortunella microcarpa dan Citrus microcarpa. Satu ulasan menyatakan calamondin ialah buah sitrus hibrid hasil kacukan antara limau mandarin dengan kumkuat [1]. Kajian lain menyatakan ia merupakan hibrid antara genus, iaitu antara Citrus reticulata dan Fortunella japonica [2].
Buahnya kecil, bulat dengan kulit nipis dan licin yang berwarna dari jingga hingga merah gelap [1]. Aromanya tersendiri dan unik [1].
Ciri Fizikal Buah
Kajian terhadap limau kasturi dari Hainan, China, memberikan gambaran terperinci tentang buah ini [3]:
| Ciri | Nilai purata |
|---|---|
| Panjang | 2.76 cm |
| Lebar | 2.72 cm |
| Berat | 11.18 g |
| Bahagian boleh dimakan | 85.77% |
| Kadar jus | 48.36% |
| Pepejal larut | 7.86% |
Buah ini hampir sfera sempurna, dengan nilai kesferaan 98.79% [3]. Kulitnya mengandungi minyak meruap sebanyak 4.25%, manakala bijinya mengandungi minyak sebanyak 30.46% [3].
Taburan dan Kepentingan
Kajian terhadap jus limau kasturi dari tiga negara, iaitu Malaysia, Filipina dan Vietnam, menunjukkan limau ini penting di rantau ini [4]. Jus dari Vietnam didapati mengandungi jumlah sebatian meruap tertinggi [4]. Ketiga-tiga jus juga boleh dibezakan sedikit sebanyak berdasarkan kepekatan fruktosa dan glukosa [4].
Filipina. Limau kasturi ditanam secara meluas di Filipina untuk jusnya sebagai sumber vitamin C dan sebagai perencah dalam banyak makanan tempatan [2]. Kajian ekonomi di Nueva Ecija mendapati kebanyakan petani memiliki sepenuhnya tanah yang diusahakan, dan hasil limau bergantung kepada umur pokok [5].
Guam. Limau kasturi sangat popular dalam masakan tempatan di pulau Guam [6].
Hainan, China. Limau kasturi merupakan tanaman penting untuk ekonomi tempatan di Pulau Hainan [7].
Okinawa, Jepun. Limau kasturi tumbuh secara semula jadi di Okinawa bersama limau shiikuwasha, dan kedua-duanya mempunyai rasa masam yang kuat [8].
Indonesia. Di Sulawesi Utara, limau ini dikenali sebagai lemon cui dan merupakan limau tempatan utama di kawasan tersebut [9]. Di Bengkulu, penanamannya meningkat dengan ketara sejak 2010 [10].
Kepelbagaian Genetik
Kajian di Pulau Hainan menilai 151 pokok limau kasturi yang ditanam daripada biji dan menganalisis 37 ciri fenotip [7]. Pengkaji menyatakan tiada kajian sebelum ini tentang penilaian germplasma dan pembangunan kultivar limau kasturi di Hainan [7].
Dapatan utama [7]:
Ciri dengan kepelbagaian genetik tertinggi ialah bentuk buah dan warna isi buah.
Pokok-pokok dikelaskan kepada empat kumpulan berdasarkan ciri fenotip.
Satu kumpulan tujuh pokok dicirikan oleh kanopi yang lebih lebar, hasil sepokok yang lebih tinggi, daun yang lebih besar, asid askorbik (vitamin C) yang lebih tinggi dan biji yang lebih sedikit.
Kumpulan terbesar (87 pokok) mempunyai buah yang lebih besar dan nisbah jus yang lebih tinggi.
Pengkaji menyimpulkan populasi pokok limau kasturi dari biji di Hainan mempunyai kepelbagaian genetik yang besar dan berguna untuk penambahbaikan varieti [7].
Perbandingan dengan Limau Lain
Kajian di Okinawa membandingkan limau kasturi dengan shiikuwasha [8]. Limau kasturi mempunyai kandungan karotenoid yang lebih tinggi, tetapi nisbah pepejal larut kepada keasidan yang lebih rendah [8]. Limau kasturi juga lebih kaya dengan metabolit berkaitan rasa masam seperti sitrat dan malat [8].
Jus yang disediakan daripada buah keseluruhan mempunyai pengumpulan sebatian meruap yang jauh lebih banyak berbanding jus daripada isi buah sahaja [8]. Ini mungkin menjelaskan mengapa aroma limau kasturi lebih kuat apabila buah diperah bersama kulit.
Kegunaan Pelbagai
Semua bahagian buah limau kasturi, termasuk jus, pulpa, biji dan kulit, boleh digunakan dalam pelbagai aplikasi [1]. Ini termasuk produk makanan seperti jus, serbuk dan gula-gula, serta kegunaan bukan makanan dalam perubatan herba dan kosmetik [1].
Rasa yang tersendiri dan kandungan jus yang tinggi menjadikan jus limau kasturi bahan popular dalam banyak masakan antarabangsa [1].
Panduan Praktikal
Pilih anak pokok daripada pokok induk yang berbuah lebat dan mempunyai buah besar dengan banyak jus.
Rekodkan ciri pokok jika anda mempunyai beberapa pokok, kerana kepelbagaian antara pokok adalah besar.
Peras buah bersama kulit jika mahukan aroma yang lebih kuat.
Manfaatkan semua bahagian buah, termasuk kulit, untuk produk lain.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, serta patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang bahan tanaman dan penanaman limau kasturi.
Kesimpulan
Limau kasturi ialah sitrus hibrid antara mandarin dan kumkuat yang terdapat di Malaysia, Filipina, Vietnam, Indonesia dan beberapa kawasan lain. Buahnya kecil, hampir sfera dengan kadar jus hampir separuh berat buah. Kajian di Hainan menunjukkan kepelbagaian genetik yang besar antara pokok yang ditanam daripada biji, membuka peluang untuk pemilihan varieti yang lebih baik. Semua bahagian buah boleh dimanfaatkan untuk pelbagai produk.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian sebelum memulakan penanaman secara komersial.
Rujukan
[1] K. Venkatachalam et al. (2023). Phytochemicals, Bioactive Properties and Commercial Potential of Calamondin (Citrofortunella microcarpa) Fruits: A Review. Molecules. DOI: 10.3390/molecules28083401.
[2] I. C. Rocha et al. (2020). Effect of Citrofortunella microcarpa (Calamansi) Peelings on Whole Blood Coagulation Using Blood Samples from Albino Mice. Journal of Complementary and Alternative Medical Research. DOI: 10.9734/jocamr/2020/v12i130200.
[3] Yin-Juan Zou et al. (2020). Physicochemical Characteristics of Calamondin (Citrus microcarpa) from Hainan. Asian Agricultural Research. DOI: 10.22004/ag.econ.310159.
[4] M. Cheong et al. (2012). Characterisation of calamansi (Citrus microcarpa). Part II: volatiles, physicochemical properties and non-volatiles in the juice. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2012.02.139.
[5] M. Quijano et al. (2021). Agricultural Economic Production of Philippine Calamansi Industry: A Basis for Production Local Development Plan. Unknown Journal. DOI: 10.20944/preprints202102.0388.v1.
[6] M. Marutani (2018). Calamansi (× Citrofortunella microcarpa) for potential citrus fruit production for the island of Guam. Acta Horticulturae. DOI: 10.17660/actahortic.2018.1205.49.
[7] Yong-Hui Xin et al. (2022). Evaluation on the phenotypic diversity of Calamansi (Citrus microcarpa) germplasm in Hainan island. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-021-03775-x.
[8] Moena Oe et al. (2024). Physicochemical, Carotenoid, Metabolite, and Volatile Organic Compound Profiling of Okinawan Shiikuwasha (Citrus depressa Hayata) and Calamansi (C. microcarpa Bunge). Applied Sciences. DOI: 10.3390/app14156746.
[9] Arfiani Arifin et al. (2024). Formulasi dan uji aktivitas antioksidan sediaan sheet mask dari sari buah lemon cui (Citrus microcarpha B.) sebagai anti-aging. Sasambo Journal of Pharmacy. DOI: 10.29303/sjp.v5i1.322.
[10] Mualim Mualim et al. (2026). Effect of Local Microorganisms from Calamansi Peel and Banana Peel Addition on the Quality of Liquid Organic Fertilizer (POC) Produced from Tofu Wastewater. BIOEDUSCIENCE. DOI: 10.22236/jbes/21024.
