Petai sering dikaitkan dengan pelbagai dakwaan kesihatan, termasuk sebagai “makanan antikanser”. Apa sebenarnya yang ditunjukkan oleh kajian? Adakah petai selamat dimakan dalam kuantiti yang banyak? Artikel ini merumuskan kajian makmal dan haiwan tentang potensi antikanser petai serta kajian keselamatannya, dengan penekanan kepada had bukti.
Sebatian yang Dikaitkan dengan Aktiviti Antikanser
Ulasan menyatakan asid tiazolidina-4-karboksilik dalam petai dilaporkan mempunyai sifat antikanser [1]. Ulasan lain turut menyenaraikan aktiviti antikanser sebagai salah satu sifat ubat yang dikaitkan dengan sebatian bioaktif dan peptida petai [2].
Kajian Kanser Kolon (Usus Besar)
Dua kajian terkini menggunakan ekstrak etanol lenggai kosong petai terhadap sel kanser kolorektal manusia.
Kajian pertama mendapati ekstrak tersebut [3]:
merencat migrasi, pencerobohan dan pembentukan koloni sel kanser kolorektal secara bergantung kepada dos;
tidak toksik kepada sel epitelium kolon normal; dan
mengurangkan ekspresi protein MMP2, MMP9 dan N-kadherin, yang menunjukkan penindasan proses peralihan epitelium-mesenkima (EMT), iaitu proses yang terlibat dalam penyebaran kanser.
Kajian kedua menggunakan analisis transkriptomik dan proteomik terhadap sel HCT-116 dan HT-29 [4]. Profil fitokimia menunjukkan ekstrak kaya dengan kuersetin, rutin dan pirogalol [4]. Kajian itu melaporkan ekstrak menindas laluan isyarat Wnt/?-katenin dan mengaktifkan penahanan kitaran sel melalui p53, serta mengganggu enzim glikolisis utama [4].
Kajian Antiangiogenesis
Angiogenesis ialah pembentukan saluran darah baharu, proses yang diperlukan oleh tumor untuk membesar. Satu kajian terhadap lapan ekstrak lenggai kosong petai mendapati [5]:
ekstrak merencat pertumbuhan saluran mikro daripada tisu aorta tikus lebih daripada 50%;
aktiviti ini disahkan melalui ujian pembentukan tiub dengan sel endotelium manusia;
ekstrak tidak menunjukkan ketoksikan akut pada sel; dan
ekstrak bertindak dengan mengurangkan ekspresi faktor pertumbuhan endotelium vaskular (VEGF).
Kajian Haiwan: Kanser Lidah
Satu kajian pada tikus model kanser lidah meneliti ekstrak etanol biji petai sebagai agen ko-kemoterapi bersama ubat doksorubisin [6]. Penambahan 400 mg/kg ekstrak kepada doksorubisin mengurangkan purata ketebalan epitelium lidah dan bilangan sel Ki-67 positif (penanda percambahan sel) [6]. Kerosakan tisu jantung juga berkurang secara bergantung kepada kepekatan apabila ekstrak ditambah kepada doksorubisin [6].
Kajian Kanser Payudara dan Ketoksikan
Satu kajian menyatakan petai sering dimakan mentah sebagai ulam kerana tanggapan bahawa ia mempunyai pelbagai aktiviti farmakologi [7]. Kajian itu menilai kesan ekstrak biji petai terhadap sel kanser payudara tikus 4T1 dan ketoksikan oral akut pada mencit [7].
Dapatannya agak berbeza daripada tanggapan umum:
Ekstrak akueus petai hanya aktif secara lemah terhadap sel kanser payudara 4T1 (IC50 = 312.5 ?g/ml) [7].
Dalam kajian ketoksikan akut selama 14 hari, tiada kematian, perubahan tingkah laku atau fizikal diperhatikan pada mencit [7].
Keputusan hematologi dan biokimia serum tidak berubah, dan buah pinggang serta hati menunjukkan struktur organ yang normal [7].
Pengkaji menyimpulkan ekstrak akueus petai tidak memberi kesan buruk pada mencit walaupun pada dos tinggi sehingga 2000 mg/kg [7].
Ringkasan Bukti
| Jenis kajian | Bahan | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|---|
| Sel kanser kolon | Lenggai kosong | Merencat migrasi dan pencerobohan | [3] |
| Sel kanser kolon | Lenggai kosong | Pelbagai laluan molekul terjejas | [4] |
| Tisu aorta dan sel endotelium | Lenggai kosong | Antiangiogenesis | [5] |
| Tikus kanser lidah | Biji | Membantu doksorubisin, kurang kerosakan jantung | [6] |
| Sel kanser payudara | Biji | Aktif secara lemah sahaja | [7] |
| Ketoksikan akut mencit | Biji | Tiada kesan buruk sehingga 2000 mg/kg | [7] |
Had Bukti yang Sangat Penting
1. Tiada kajian klinikal pada manusia dalam bukti yang dirumuskan di sini.
2. Kajian sel tidak sama dengan rawatan. Banyak bahan boleh membunuh atau merencat sel kanser dalam piring makmal tetapi tidak berkesan dalam badan manusia.
3. Dapatan tidak seragam. Kajian sel kanser payudara mendapati ekstrak biji hanya aktif secara lemah [7].
4. Kajian ketoksikan terhad. Kajian keselamatan ialah ujian akut 14 hari pada mencit [7], bukan kajian jangka panjang pada manusia.
Panduan Praktikal
1. Jangan gunakan petai sebagai rawatan kanser. Pesakit kanser perlu mengikuti rawatan yang disyorkan oleh doktor pakar.
2. Maklumkan doktor tentang produk herba. Jika anda menjalani kemoterapi, beritahu doktor sebelum mengambil sebarang ekstrak atau suplemen herba, kerana interaksi dengan ubat mungkin berlaku.
3. Nikmati petai sebagai makanan biasa. Dalam kuantiti sederhana, petai boleh menjadi sebahagian daripada diet seimbang yang kaya sayur dan buah.
4. Waspada dakwaan berlebihan. Berhati-hati dengan produk yang mendakwa petai boleh “menyembuhkan” kanser.
Kesimpulan
Kajian makmal menunjukkan ekstrak lenggai dan biji petai mempunyai potensi antikanser, termasuk merencat migrasi sel kanser kolon dan pembentukan saluran darah baharu. Namun, satu kajian mendapati ekstrak biji hanya aktif secara lemah terhadap sel kanser payudara. Kajian ketoksikan akut pada mencit tidak menunjukkan kesan buruk. Semua bukti ini masih di peringkat praklinikal, dan petai tidak boleh dianggap sebagai rawatan kanser.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit kanser perlu berbincang dengan doktor pakar sebelum menggunakan sebarang produk herba.
Rujukan
[1] Y. Kamisah et al. (2013). Parkia speciosa Hassk.: A Potential Phytomedicine. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine : eCAM. DOI: 10.1155/2013/709028.
[2] Navnidhi Chhikara et al. (2018). Bioactive compounds, food applications and health benefits of Parkia speciosa (stinky beans): a review. Agriculture & Food Security. DOI: 10.1186/s40066-018-0197-x.
[3] Athit Chaiwichien et al. (2026). Suppressive Potential of Ethanolic Extracts of Parkia speciosa Hassk. Empty Pods Against Colon Cancer Cell Migration and Invasion. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms27042072.
[4] Athit Chaiwichien et al. (2026). Molecular Effects of Parkia speciosa Hassk. Empty Pod Extract in Colon Cancer: A Transcriptomic and Proteomic Perspective. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms27125606.
[5] A. A. Aisha et al. (2012). Evaluation of antiangiogenic and antoxidant properties of Parkia speciosa Hassk extracts. Pakistan journal of pharmaceutical sciences.
[6] Erlina Sih Mahanani et al. (2022). Parkia speciosa Seeds Ethanol Extract as Co-chemotherapeutic Agent for Doxorubicin Toward Tongue Cancer. The Indonesian Biomedical Journal. DOI: 10.18585/inabj.v14i2.1800.
[7] Nur Amalina Noralidin et al. (2022). Cytotoxicity and Acute Oral Toxicity Effects of Parkia Speciosa Seeds Extract in C57bl/6 Mice. Biomedical and Pharmacology Journal. DOI: 10.13005/bpj/2348.
