Salah satu kebimbangan utama tentang drone penyembur ialah hanyutan racun (spray drift), iaitu titisan racun yang dibawa angin keluar dari kawasan sasaran. Hanyutan boleh merosakkan tanaman jiran, mencemarkan alam sekitar dan membahayakan orang di sekitar. Artikel ini merumuskan kajian tentang hanyutan racun daripada drone dan cara mengurangkannya.
Mengapa Drone Berisiko Hanyutan?
Drone menghasilkan titisan yang lebih halus dan terbang lebih tinggi berbanding penyembur darat, meningkatkan risiko hanyutan kepada tanaman bukan sasaran, manusia dan alam sekitar [1].
Berapa Besar Hanyutan?
Berbanding penyembur lain
| Kajian | Dapatan |
|---|---|
| Bonds 2024, ulasan | Hanyutan drone lebih rendah daripada pesawat berpemandu, lebih tinggi daripada penyembur boom darat, dan serupa dengan penyembur kebun [2] |
| Li 2026 | Hanyutan kumulatif drone 1.5 hingga 17.9 kali ganda penyembur boom [3] |
| Chen 2025 | Jarak hanyutan drone 0 hingga 20 m, berbanding 0 hingga 4 m bagi penyembur galas elektrik [4] |
| Wang 2020 | Pemendapan pada jarak 12 m arah angin berkurang sepuluh kali ganda; hampir semua rawatan di bawah had pengesanan pada 50 m [5] |
| Punyawattoe 2021, Thailand | Jarak hanyutan helikopter tanpa pemandu 3 m lebih jauh berbanding penyembur galas bermotor [6] |
Racun dalam udara
Kajian di China mendapati kepekatan racun di udara selepas 15 hari di kawasan yang disembur drone jauh lebih tinggi berbanding kawasan yang disembur penyembur galas. Walaupun hanyutan daripada kedua-dua kaedah tidak menimbulkan risiko kesihatan melalui sentuhan kulit kepada kanak-kanak atau dewasa, drone menunjukkan risiko ekologi dan kesihatan yang lebih ketara [4].
Hasil yang bercanggah
Sebaliknya, kajian lain mendapati drone dengan muncung aruhan udara menghasilkan hanyutan lebih rendah berbanding penyembur boom dan galas, terutamanya pada kelajuan angin rendah [7]. Ini menunjukkan jenis muncung dan tetapan sangat mempengaruhi keputusan.
Faktor yang Mempengaruhi Hanyutan
1. Saiz titisan
Kajian padi mendapati kadar hanyutan kumulatif menurun daripada 73.87% kepada 23.06% apabila saiz titisan meningkat. Penyelidik mencadangkan mengelakkan titisan bersaiz kurang 160 µm dan menyediakan zon penampan lebih 10 m di arah angin [8].
2. Kelajuan angin
Hanyutan meningkat dengan kelajuan angin yang lebih tinggi dan saiz titisan yang lebih kecil [5]. Arah dan kelajuan angin ialah faktor alam sekitar utama yang mempengaruhi pemendapan dan hanyutan [9].
3. Ketinggian terbang
Ketinggian terbang ialah faktor paling kritikal yang menentukan hanyutan, dan penyelidik mencadangkan menurunkan ketinggian terbang di bawah 3 m [3].
4. Jenis muncung
Muncung aruhan udara mengurangkan hanyutan sebanyak 81% hingga 95% berbanding muncung kon berongga dalam kajian kebun anggur tiruan. Dengan muncung kon berongga, 49.3% hingga 73.4% titisan hanyut ke kawasan bukan sasaran [1].
Cara Mengurangkan Hanyutan
Adjuvan
Adjuvan berasaskan lesitin soya mengurangkan kadar hanyutan sebanyak 47.9% hingga 68.0% dalam kajian sawah [10].
Penambahan 1% adjuvan lesitin mengurangkan hanyutan 2.62 hingga 3.16 kali ganda dan meningkatkan pemendapan sehingga 155% [9].
Zon penampan dan penghadang angin
Kadar hanyutan racun cenderung menurun sehingga 100% apabila jarak penampan dari kawasan semburan meningkat atau apabila terdapat penghadang angin seperti tanaman jagung di antara dua kawasan [11].
Pilih tanaman jiran dengan bijak
Sisa racun yang hanyut paling tinggi pada sayur berdaun seperti daun perilla, diikuti sayur buah. Penyelidik mencadangkan menanam kekacang atau bijirin seperti kacang soya atau jagung berhampiran kawasan semburan drone [11].
Kerosakan pada Tanaman Bukan Sasaran
Kajian mendapati hanyutan racun rumpai menyebabkan kesan fitotoksik yang teruk pada jarak dekat (1 hingga 3 m), dengan daun bawang mengalami kematian 100% akibat nikosulfuron. Kecederaan berkurang dengan cepat mengikut jarak dan menjadi boleh diabaikan selepas 30 hingga 40 m [7].
Sisa Racun dalam Hasil
Kajian sawah mendapati sisa racun dalam beras perang yang dituai berada di bawah had sisa maksimum, memastikan keselamatan untuk dimakan [10][9].
Panduan Praktikal
1. Elakkan menyembur ketika angin kencang [5].
2. Terbang rendah, sebaik-baiknya di bawah 3 m [3].
3. Gunakan muncung aruhan udara atau titisan lebih besar [1][8].
4. Sediakan zon penampan sekurang-kurangnya 10 m di arah angin [8].
5. Pertimbangkan adjuvan pengurang hanyutan [10].
6. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
7. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang amalan semburan selamat.
Kelajuan Terbang dan Hanyutan
Kajian kebun pic mendapati hanyutan tanah jarak dekat paling tinggi pada kelajuan 1 m/s, manakala hanyutan udara jarak jauh paling tinggi pada kelajuan 3 m/s [12]. Ini menunjukkan tiada satu kelajuan yang sempurna untuk semua keadaan.
Kesimpulan
Kajian menunjukkan drone boleh menghasilkan hanyutan racun yang lebih tinggi berbanding penyembur darat dalam sesetengah keadaan, terutamanya dengan titisan halus, ketinggian terbang tinggi dan angin kencang. Namun, hanyutan boleh dikurangkan dengan ketara melalui pemilihan muncung, saiz titisan, adjuvan, ketinggian terbang dan zon penampan yang betul.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat teknikal khusus. Kebanyakan kajian dijalankan di luar Malaysia. Rujuk Jabatan Pertanian dan MARDI.
Rujukan
[1] Changling Wang et al. (2021). Assessment of spray deposition, drift and mass balance from unmanned aerial vehicle sprayer using an artificial vineyard. The Science of the total environment. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2021.146181.
[2] Jane A. S. Bonds et al. (2024). Spray Drift, Operator Exposure, Crop Residue and Efficacy: Early Indications for Equivalency of Uncrewed Aerial Spray Systems with Conventional Application Techniques. Journal of the ASABE. DOI: 10.13031/ja.15646.
[3] Yang-Fan Li et al. (2026). Spray drift evaluation from a four?axis unmanned aerial spraying system: effects of spray parameters under different wind speeds and comparison with a boom sprayer. Pest Management Science. DOI: 10.1002/ps.70691.
[4] Xue Chen et al. (2025). Pesticide spray drift and risk assessment using unmanned aerial vehicle (UAV) sprayer and traditional electric knapsack sprayer (EKS). The Science of the total environment. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2025.180866.
[5] Guo-Bin Wang et al. (2020). Field evaluation of spray drift and environmental impact using an agricultural unmanned aerial vehicle (UAV) sprayer. The Science of the total environment. DOI: 10.1016/j.scitotenv.2020.139793.
[6] Pruetthichat Punyawattoe et al. (2021). Comparison of the physical spray efficacy between unmanned helicopter and motorized knapsack sprayer in Thai paddy field. Asian Journal of Agriculture and Biology. DOI: 10.35495/ajab.2021.02.104.
[7] Rehana Kaousar et al. (2026). Field evaluation of spray drift exposure and phytotoxic effects on non-target crops from UAV and conventional sprayers. Pest management science. DOI: 10.1002/ps.71197.
[8] Sheng-De Chen et al. (2020). Effect of Droplet Size Parameters on Droplet Deposition and Drift of Aerial Spraying by Using Plant Protection UAV. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy10020195.
[9] Jae-Woon Baek et al. (2024). Reduction of pesticide dosage and off?target drift with enhanced control efficacy in unmanned aerial vehicle?based application using lecithin adjuvants. Pest Management Science. DOI: 10.1002/ps.8551.
[10] Hye-Ran Eun et al. (2024). Comparison of off-target pesticide drift in paddy fields from unmanned aerial vehicle spraying using cellulose deposition sampler. Ecotoxicology and environmental safety. DOI: 10.1016/j.ecoenv.2024.117075.
[11] C. Kim et al. (2023). Monitoring and risk analysis of residual pesticides drifted by unmanned aerial spraying. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-023-36822-w.
[12] Long-Long Li et al. (2022). Effect of flight velocity on droplet deposition and drift of combined pesticides sprayed using an unmanned aerial vehicle sprayer in a peach orchard. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2022.981494.
