Dalam masyarakat Asia, termasuk di Malaysia, belimbing dan jusnya kadang-kadang diamalkan sebagai ubat tradisional untuk kencing manis. Kajian makmal dan haiwan memang menunjukkan belimbing mempunyai potensi menurunkan gula dalam darah. Namun, laporan kes dari Sri Lanka menunjukkan amalan ini telah menyebabkan kerosakan buah pinggang yang serius pada pesakit diabetes. Artikel ini menimbang bukti potensi manfaat berbanding risiko yang telah didokumentasikan.
Bukti Potensi Menurunkan Gula Darah
Ulasan saintifik tentang belimbing menyenaraikan kesan hipoglisemik, iaitu keupayaan menurunkan gula dalam darah, sebagai salah satu potensi manfaat buah ini [1]. Ulasan farmakologi lain turut melaporkan aktiviti antidiabetik daripada ekstrak buah, daun dan akar belimbing [2][3].
Namun, ulasan farmakologi yang mengenal pasti 132 sebatian dalam belimbing menyatakan dengan jelas bahawa bukti ini hanya daripada kajian dalam haiwan dan di makmal, dan tiada data klinikal pada manusia yang mencukupi [2]. Ini bermakna kita tidak tahu sama ada belimbing benar-benar membantu mengawal diabetes pada manusia, berapa dosnya, atau sama ada manfaatnya mengatasi risiko.
Risiko yang Didokumentasikan
Kes penyakit buah pinggang kronik pertama
Laporan dari Sri Lanka pada 2015 menerangkan dua kes keracunan belimbing. Laporan ini ialah yang pertama menunjukkan belimbing boleh menyebabkan bukan sahaja kecederaan buah pinggang akut, malah penyakit buah pinggang kronik. Pesakit yang terlibat ialah pesakit diabetes yang mengambil belimbing secara berterusan sebagai ubat [4].
Amaran daripada siri kes
Siri kes dan ulasan literatur dari Sri Lanka pada 2018 menyimpulkan bahawa penggunaan belimbing sebagai terapi diabetes perlu dihalang [5]. Penyelidik menekankan bahawa amalan tradisional ini meletakkan pesakit dalam bahaya kecederaan buah pinggang [5].
Kes terbaru
Laporan kes 2025 turut mengaitkan pengambilan belimbing secara berpanjangan dengan penyakit buah pinggang kronik [6]. Corak ini menunjukkan risiko bukan hanya daripada pengambilan banyak sekaligus, tetapi juga daripada pengambilan berulang dalam jangka masa panjang.
Mengapa Pesakit Diabetes Lebih Terdedah?
Diabetes ialah antara punca utama penyakit buah pinggang. Ramai pesakit diabetes mempunyai fungsi buah pinggang yang menurun tanpa menyedarinya. Ulasan 136 kes keracunan belimbing mendapati 69.1% mangsa sudah mempunyai masalah buah pinggang sebelumnya [7]. Apabila pesakit diabetes yang buah pinggangnya sudah lemah mengambil belimbing setiap hari, oksalat dan caramboxin boleh terkumpul dan memburukkan lagi keadaan [8].
Selain itu, amalan meminum jus belimbing ketika perut kosong, yang mungkin dilakukan sebagai “ubat pagi”, meningkatkan risiko kerana perut kosong ialah salah satu faktor risiko keracunan [1].
Bandingkan Manfaat dan Risiko
| Aspek | Potensi manfaat | Risiko |
|---|---|---|
| Jenis bukti | Kajian haiwan dan makmal [2] | Laporan kes pada manusia [4][5] |
| Kesan pada manusia | Belum dibuktikan | Kecederaan buah pinggang akut dan kronik |
| Kumpulan terlibat | Tidak diketahui | Pesakit diabetes yang ambil sebagai ubat |
| Dos selamat | Tidak diketahui | Tidak diketahui [1] |
Apabila manfaat belum dibuktikan pada manusia tetapi risiko telah didokumentasikan, pendekatan berhati-hati adalah lebih wajar.
Bagaimana dengan Daun Belimbing?
Kajian pada tikus mendapati ekstrak daun belimbing membantu mencegah dislipidemia dan tekanan oksidatif. Penyelidik mencadangkan daun mungkin lebih selamat berbanding buah bagi pesakit buah pinggang [9]. Walau bagaimanapun, ini hanya kajian haiwan dan tidak boleh dijadikan asas untuk menggunakan daun belimbing sebagai ubat. Kajian lain turut memberi amaran tentang kandungan logam berat dalam bahagian pokok seperti kulit batang [10].
Pemakanan yang Lebih Selamat untuk Pesakit Diabetes
Bagi pesakit diabetes yang mahu menikmati buah-buahan, pendekatan yang lebih selamat termasuk:
1. Makan pelbagai buah dalam saiz hidangan yang sesuai mengikut nasihat pakar dietetik.
2. Jangan jadikan mana-mana buah sebagai “ubat” untuk menggantikan rawatan doktor.
3. Semak fungsi buah pinggang secara berkala, kerana diabetes boleh menjejaskan buah pinggang.
4. Jika fungsi buah pinggang normal, beberapa hiris belimbing sebagai sebahagian daripada hidangan biasanya bukan masalah, tetapi elakkan jus pekat dan pengambilan setiap hari [11][1].
5. Jika ada masalah buah pinggang, elakkan belimbing sepenuhnya [8].
Peranan Doktor dan Ahli Farmasi
Ramai pesakit tidak memberitahu doktor tentang ubat tradisional yang mereka ambil. Laporan kes Sri Lanka menunjukkan bahawa pengambilan belimbing sebagai ubat sering tidak disedari oleh doktor sehingga berlaku kerosakan buah pinggang [5]. Oleh itu, pesakit digalakkan memaklumkan semua ubat tradisional dan herba yang diambil kepada doktor atau ahli farmasi semasa rawatan susulan.
Mitos dan Fakta
Mitos: Belimbing ialah buah semula jadi, jadi ia pasti selamat diambil setiap hari sebagai ubat. Fakta: Laporan kes menunjukkan pengambilan berterusan sebagai ubat dikaitkan dengan penyakit buah pinggang kronik pada pesakit diabetes [4][6].
Mitos: Jika gula darah turun, bermakna belimbing berkesan dan selamat. Fakta: Kesan menurunkan gula hanya dilaporkan dalam kajian haiwan dan makmal, dan tiada data klinikal yang mencukupi [2]. Kerosakan buah pinggang pula mungkin tidak menunjukkan gejala sehingga ke peringkat lewat [5].
Kesimpulan
Kajian makmal dan haiwan menunjukkan belimbing berpotensi menurunkan gula dalam darah, tetapi tiada bukti klinikal yang mencukupi pada manusia. Sebaliknya, laporan kes dari Sri Lanka dan tempat lain menunjukkan pesakit diabetes yang mengambil belimbing sebagai ubat mengalami kecederaan buah pinggang akut dan kronik. Penyelidik mengesyorkan supaya amalan ini dihalang.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan pengganti nasihat doktor. Jangan hentikan atau gantikan ubat diabetes dengan belimbing atau mana-mana herba tanpa berbincang dengan doktor.
Rujukan
[1] K. Lakmal et al. (2021). Nutritional and medicinal properties of Star fruit (Averrhoa carambola): A review. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.2135.
[2] F. Luan et al. (2021). Traditional Uses, Phytochemical Constituents and Pharmacological Properties of Averrhoa carambola L.: A Review. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2021.699899.
[3] N. Muthu et al. (2016). Nutritional, Medicinal and Toxicological Attributes of Star-Fruits (Averrhoa carambola L.): A Review. Bioinformation. DOI: 10.6026/97320630012420.
[4] R. Abeysekera et al. (2015). Star fruit toxicity: a cause of both acute kidney injury and chronic kidney disease: a report of two cases. BMC Research Notes. DOI: 10.1186/s13104-015-1640-8.
[5] D. Wijayaratne et al. (2018). Star fruit nephrotoxicity: a case series and literature review. BMC Nephrology. DOI: 10.1186/s12882-018-1084-1.
[6] S. Kar et al. (2025). Chronic Consumption of Star Fruit Causes CKD: A Novel Case Report. Journal of the American Society of Nephrology. DOI: 10.1681/asn.2025ct2jcbvp.
[7] P. Yasawardene et al. (2021). Nephrotoxicity and neurotoxicity following star fruit (Averrhoa carambola) ingestion: a narrative review. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. DOI: 10.1093/trstmh/trab026.
[8] Eduarda Savino Moreira de Oliveira et al. (2015). Why eating star fruit is prohibited for patients with chronic kidney disease?. Jornal brasileiro de nefrologia : ‘orgao oficial de Sociedades Brasileira e Latino-Americana de Nefrologia. DOI: 10.5935/0101-2800.20150037.
[9] M. Abduh et al. (2023). Averrhoa carambola leaves prevent dyslipidemia and oxidative stress in a rat model of poloxamer-407-induced acute hyperlipidemia. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2023.1134812.
[10] G. Enin et al. (2026). Nutrient Compositions, Antioxidant Capacity and Biological Activities of Five-finger Tree (Averrhoa carambola) Stem bark, Root, Leaf and Fruit. Communication in Physical Sciences. DOI: 10.4314/cps.v13i5.6.
[11] Chien-Liang Chen et al. (2001). Acute oxalate nephropathy after ingestion of star fruit. American journal of kidney diseases : the official journal of the National Kidney Foundation. DOI: 10.1053/ajkd.2001.21333.
