Ramai pesakit diabetes keliru sama ada mereka boleh makan pisang. Ada yang mengelak sepenuhnya kerana pisang manis, ada pula yang mendengar bahawa pisang mengandungi “kanji baik”. Jawapannya bergantung banyak kepada tahap kematangan pisang dan cara ia dimakan. Artikel ini menerangkan apa yang ditunjukkan oleh kajian tentang pisang, kanji rintang dan indeks glisemik.
Apa Berlaku Apabila Pisang Masak?
Pisang hijau mengandungi banyak kanji. Apabila pisang masak, kanji ini dipecahkan menjadi gula ringkas seperti fruktosa, glukosa dan sukrosa.
Kajian di Amerika Syarikat mengukur kandungan karbohidrat pisang pada peringkat kematangan berbeza [1]:
| Peringkat | Serat (kaedah terkini) | Gula |
|---|---|---|
| Belum masak | Kira-kira 18 g/100 g | Rendah |
| Masak | 4 hingga 5 g/100 g | Meningkat dengan ketara |
| Terlalu masak | Kira-kira 2 g/100 g | Hampir sama dengan masak |
Penyelidik mendapati peningkatan besar dalam fruktosa, glukosa dan jumlah gula apabila pisang bertukar daripada belum masak kepada masak, tetapi tiada perbezaan ketara antara masak dan terlalu masak [1].
Apakah Kanji Rintang?
Kanji rintang ialah bahagian kanji yang tidak dicerna dalam usus kecil dan sebaliknya ditapai oleh bakteria dalam usus besar [2]. Penapaian ini menghasilkan asid lemak rantai pendek seperti butirat yang menyokong kesihatan usus [3].
Tepung pisang muda boleh mengandungi kanji rintang yang sangat tinggi, sehingga 68% mengikut berat [4].
Bukti kesihatan kanji rintang
Ulasan bukti manusia mendapati kanji rintang secara konsisten menghasilkan tindak balas gula darah yang lebih rendah berbanding karbohidrat biasa, sehingga Kesatuan Eropah meluluskan dakwaan kesihatan berkaitan kesan ini [5]. Namun, kesan terhadap penanda metabolik lain seperti tekanan darah dan lemak darah adalah terhad, dan tiada perubahan berat badan yang ketara dalam jangka panjang [5].
Ulasan klinikal 2024 juga mendapati kanji rintang, terutamanya jenis 1 dan 2, memberi kesan bermanfaat kepada tindak balas glisemik, rintangan insulin dan fungsi usus, dengan kesan lebih jelas pada individu yang mempunyai penyakit metabolik [2].
Had bukti khusus pisang
Ulasan 2026 tentang kanji rintang daripada mangga dan pisang menyatakan bahawa bukti khusus untuk kanji rintang pisang kebanyakannya tidak langsung, berdasarkan kajian buah keseluruhan dan meta-analisis kanji rintang secara umum, bukan ujian klinikal menggunakan kanji rintang pisang secara khusus [3]. Ulasan lain turut menyeru lebih banyak kajian dalam badan manusia [4].
Pisang Masak dan Pesakit Diabetes
Kajian di Nigeria menguji tindak balas gula darah selepas 59 orang dewasa, termasuk 27 pesakit diabetes, makan empat jenis pisang masak. Indeks glisemik yang diperoleh adalah tinggi, melebihi 70. Penyelidik menyimpulkan pisang masak yang tinggi gula ringkas kurang sesuai bagi pesakit diabetes yang ingin mencapai kawalan metabolik yang baik [6].
Dapatan ini berbeza dengan anggapan umum bahawa pisang ialah makanan berindeks glisemik rendah. Perbezaannya mungkin disebabkan oleh kultivar dan tahap kematangan pisang yang digunakan.
Cara Memasak Juga Penting
Kajian di Thailand pada pisang nangka-wa mendapati [7]:
Glukosa yang mudah dan perlahan diserap meningkat seiring dengan kematangan.
Merebus pisang menurunkan anggaran indeks glisemik dengan ketara (34 hingga 56).
Memanggang tidak memberi perubahan ketara.
Kajian di Nigeria pula mendapati pisang tanduk dan pisang masak mempunyai anggaran indeks glisemik antara 44.9 hingga 51.4%, iaitu dalam kategori rendah, dan pisang muda mempunyai kanji rintang lebih tinggi berbanding yang masak [8].
Apa Maknanya untuk Pisang Berangan?
Pisang berangan biasanya dimakan masak sebagai pencuci mulut. Berdasarkan kajian di atas, pisang berangan yang masak berkemungkinan tinggi gula dan memberi kesan ketara kepada gula darah [1][6]. Walau bagaimanapun, kajian indeks glisemik khusus untuk pisang berangan tidak ditemui dalam carian ini.
Panduan untuk Pesakit Diabetes
1. Pilih saiz hidangan kecil, contohnya separuh atau sebiji pisang kecil.
2. Pilih pisang yang kurang masak jika boleh, kerana kandungan gulanya lebih rendah [1].
3. Makan bersama makanan lain seperti protein atau lemak sihat, bukan secara bersendirian.
4. Pertimbangkan pisang rebus untuk pisang jenis masakan [7].
5. Pantau gula darah selepas makan untuk melihat tindak balas sendiri.
6. Jangan anggap tepung pisang muda sebagai ubat; ia boleh menjadi sebahagian daripada diet, tetapi bukan pengganti rawatan [3].
Tepung Pisang Muda dalam Makanan
Industri makanan semakin berminat dengan tepung pisang muda kerana kandungan kanji rintangnya. Ulasan saintifik menyatakan tepung ini boleh digunakan dalam pelbagai produk seperti roti, biskut dan pasta untuk menurunkan indeks glisemik produk [4]. Kajian ini membuka peluang kepada pengusaha tempatan untuk memproses pisang yang tidak sempat dijual semasa masih hijau menjadi produk bernilai tambah. Walau bagaimanapun, pemprosesan seperti pemanasan boleh mengubah kandungan kanji rintang, jadi kaedah pemprosesan perlu dipilih dengan teliti [2].
Kesimpulan
Pisang hijau kaya dengan kanji rintang yang dikaitkan dengan tindak balas gula darah yang lebih rendah, manakala pisang masak tinggi gula ringkas. Kajian di Nigeria mendapati indeks glisemik pisang masak melebihi 70, dan penyelidik menyatakan ia kurang sesuai bagi pesakit diabetes. Tahap kematangan, saiz hidangan dan cara memasak semuanya mempengaruhi kesan pisang terhadap gula dalam darah.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan pengganti nasihat doktor. Pesakit diabetes perlu berbincang dengan doktor atau pakar dietetik tentang pengambilan buah-buahan.
Rujukan
[1] K. Phillips et al. (2021). Dietary fiber, starch, and sugars in bananas at different stages of ripeness in the retail market. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0253366.
[2] Nathália Trunckle Baptista et al. (2024). Harnessing the power of resistant starch: a narrative review of its health impact and processing challenges. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2024.1369950.
[3] Myntana Kamalanathan (2026). Mango and banana derived resistant starch: Narrative review of biochemical mechanisms, human clinical evidence, and metabolic health. Journal of Multidisciplinary & Translational Research. DOI: 10.4038/jmtr.v11i1.254.
[4] Siphosethu R. Dibakoane et al. (2022). Nutraceutical Properties of Unripe Banana Flour Resistant Starch: A Review. Starch – Stärke. DOI: 10.1002/star.202200041.
[5] S. Lockyer et al. (2017). Health effects of resistant starch. Nutrition Bulletin. DOI: 10.1111/nbu.12244.
[6] O. Adediran et al. (2019). A Study of Blood Glucose Response Following Ingestion of Ripe Banana in Healthy and Diabetic Nigerian Adults. The Journal of Phytopharmacology. DOI: 10.31254/phyto.2019.8603.
[7] Sunitra Chaipai et al. (2018). Effects of ripening stage and cooking methods on available glucose , resistant starch and estimated glycemic index of bananas ( Musa sapientum ; Nam-wa variety ). Unknown Journal.
[8] A. Odenigbo et al. (2013). In vitro starch digestibility of plantain and cooking-banana at ripe and unripe stages. international food research journal.
