Kekurangan vitamin A boleh menyebabkan kebutaan, pertumbuhan terbantut dan kematian, terutamanya dalam kalangan kanak-kanak prasekolah, ibu mengandung dan ibu menyusu di negara membangun [1]. Strategi seperti suplemen vitamin A dan fortifikasi makanan telah digunakan, tetapi kosnya tinggi. Ubi keledek oren muncul sebagai penyelesaian berasaskan makanan yang murah dan lestari. Artikel ini meneliti bukti ujian klinikal tentang keberkesanannya.
Kenapa Ubi Keledek Oren?
Ubi keledek oren ialah sumber provitamin A yang sangat baik [2]. Ia merupakan tanaman murah yang menjadi sebahagian makanan ruji di kebanyakan Afrika Sub-Sahara, dan boleh menjadi sumber vitamin A sepanjang tahun [1].
Badan menukarkan beta-karotena dalam ubi keledek oren kepada vitamin A [3]. Nilai beta-karotena cukup tinggi sehingga satu cawan ubi keledek rebus dan lenyek yang diberi setiap hari kepada kanak-kanak umur cerai susu boleh memenuhi keperluan vitamin A mereka [4].
Bukti 1: Ujian Rawak di Afrika Selatan (2005)
Ujian rawak terhadap kanak-kanak sekolah rendah berumur 5 hingga 10 tahun [2]:
| Perkara | Butiran |
|---|---|
| Kumpulan rawatan | 90 kanak-kanak; 125 g ubi keledek oren rebus dan lenyek setiap hari |
| Kumpulan kawalan | 90 kanak-kanak; ubi keledek putih (tiada beta-karotena) |
| Tempoh | 53 hari persekolahan |
| Keputusan | Peningkatan simpanan vitamin A di hati yang lebih besar dalam kumpulan rawatan |
Peratusan kanak-kanak dengan status vitamin A normal dalam kumpulan rawatan cenderung meningkat daripada 78% kepada 87% [2].
Bukti 2: Mozambique
Kajian kuasi-eksperimen 2 tahun
Kajian di kawasan yang sangat miskin sumber di Mozambique mengikuti 741 kanak-kanak (purata umur 13 bulan) [5]:
Dalam tahun kedua, 90% isi rumah intervensi menghasilkan ubi keledek oren.
Pengambilan vitamin A kanak-kanak intervensi jauh lebih tinggi (median 426 berbanding 56 µg RAE).
Purata retinol serum meningkat sebanyak 0.100 µmol/L dalam kumpulan intervensi, tetapi tidak meningkat dengan ketara dalam kumpulan kawalan.
Ujian berskala besar
Ujian rawak terkawal berskala besar di luar bandar Mozambique mendapati ubi keledek oren membekalkan 80% daripada jumlah pengambilan vitamin A dalam kalangan kanak-kanak rujukan [6].
Kesan bertahan lama
Tiga tahun selepas projek di Mozambique tamat, pengambilan vitamin A kekal lebih tinggi di kampung intervensi, termasuk dalam kalangan kanak-kanak bawah 3 tahun yang belum lahir semasa projek berakhir. Perbezaan ini sepenuhnya disebabkan oleh pengambilan ubi keledek oren [7].
Bukti 3: Uganda
Program intervensi 2 tahun dalam kalangan isi rumah petani di Uganda mendapati [8]:
Prevalens pengambilan vitamin A yang tidak mencukupi berkurang lebih 30 mata peratusan dalam kalangan kanak-kanak 6 hingga 35 bulan dan lebih 25 mata peratusan dalam kalangan wanita.
Prevalens retinol serum rendah berkurang 9.5 mata peratusan dalam kalangan kanak-kanak dengan data lengkap.
Bukti 4: Ibu Selepas Bersalin di Kenya
Program Mama SASHA di Kenya Barat mempromosikan ubi keledek oren kepada ibu mengandung dan menyusu melalui perkhidmatan kesihatan. Menjelang 9 bulan selepas bersalin [9]:
Pengambilan vitamin A wanita intervensi lebih tinggi sebanyak 297 RAE.
Kemungkinan protein pengikat retinol yang rendah berkurang 45%.
Kesan Cara Memasak
Kajian varieti ubi keledek oren baharu mendapati beta-karotena lebih banyak dikekalkan apabila direbus (78.97% hingga 80.44%) berbanding digoreng (62.88% hingga 67.83%) [10].
Had dan Pertimbangan
1. Ubi keledek oren sahaja tidak mencukupi. Kajian di Uganda mendapati walaupun ia menyumbang 68% pengambilan vitamin A isi rumah, ia tidak mencukupi untuk memenuhi keperluan semua ahli keluarga [11].
2. Faktor lain penting, seperti status kesihatan, akses kepada perkhidmatan kesihatan, sanitasi dan amalan pemakanan [11].
3. Pendekatan bersepadu diperlukan. Program yang berjaya menggabungkan pertanian, pendidikan pemakanan dan pemasaran [6][5].
Kejayaan Berskala Besar
Sejak tahun 1995, penyelidik telah membiakkan 42 varieti ubi keledek oren yang disesuaikan dengan keperluan petani dan pilihan pengguna di Afrika. Inisiatif pelbagai rakan kongsi yang dilancarkan pada tahun 2009 telah mencapai 2.8 juta isi rumah [3].
Relevansi untuk Malaysia
Walaupun kebanyakan kajian dijalankan di Afrika, pengajarannya relevan untuk keluarga Malaysia:
1. Ubi keledek oren mudah didapati di Malaysia, termasuk di Terengganu [12].
2. Sesuai untuk makanan bayi dan kanak-kanak dalam bentuk lenyek atau bubur.
3. Rebus untuk mengekalkan beta-karotena [10].
Hasil Tanaman Tidak Terjejas
Satu kebimbangan awal ialah varieti oren mungkin kurang produktif. Namun, kajian di Afrika mendapati hasil varieti berisi oren adalah sekurang-kurangnya dua kali ganda hasil varieti berisi putih yang dibandingkan [4]. Gabungan hasil yang tinggi dan kandungan provitamin A menjadikan ubi keledek oren pilihan menarik untuk petani kecil.
Kesimpulan
Ubi keledek oren mempunyai bukti klinikal yang kukuh sebagai sumber vitamin A. Ujian rawak di Afrika Selatan menunjukkan ia meningkatkan simpanan vitamin A di hati kanak-kanak, manakala program berskala besar di Mozambique, Uganda dan Kenya meningkatkan pengambilan vitamin A dan memperbaiki status vitamin A. Merebus ubi keledek oren membantu mengekalkan beta-karotena. Ia merupakan pilihan makanan tempatan yang murah dan berkhasiat untuk keluarga.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Kanak-kanak yang mengalami rabun malam atau mata kering perlu diperiksa oleh doktor.
Rujukan
[1] F. Gurmu et al. (2014). The potential of orange-fleshed sweet potato to prevent vitamin A deficiency in Africa. International journal for vitamin and nutrition research. Internationale Zeitschrift fur Vitamin- und Ernahrungsforschung. Journal international de vitaminologie et de nutrition. DOI: 10.1024/0300-9831/a000194.
[2] P. V. van Jaarsveld et al. (2005). Beta-carotene-rich orange-fleshed sweet potato improves the vitamin A status of primary school children assessed with the modified-relative-dose-response test. The American journal of clinical nutrition. DOI: 10.1093/ajcn/81.5.1080.
[3] J. Low et al. (2017). Tackling vitamin A deficiency with biofortified sweetpotato in sub-Saharan Africa. Global Food Security. DOI: 10.1016/j.gfs.2017.01.004.
[4] V. Hagenimana et al. (2001). Enhancing Vitamin A Intake in Young Children in Western Kenya: Orange-Fleshed Sweet Potatoes and Women Farmers Can Serve as Key Entry Points. Food and Nutrition Bulletin. DOI: 10.1177/156482650102200407.
[5] J. Low et al. (2007). A food-based approach introducing orange-fleshed sweet potatoes increased vitamin A intake and serum retinol concentrations in young children in rural Mozambique. The Journal of nutrition. DOI: 10.1093/jn/137.5.1320.
[6] C. Hotz et al. (2011). A large-scale intervention to introduce orange sweet potato in rural Mozambique increases vitamin A intakes among children and women. British Journal of Nutrition. DOI: 10.1017/s0007114511005174.
[7] A. de Brauw et al. (2019). Vitamin A intakes remain higher among intervention participants 3 years after a biofortification intervention in Mozambique. British Journal of Nutrition. DOI: 10.1017/s0007114519002162.
[8] C. Hotz et al. (2012). Introduction of ?-carotene-rich orange sweet potato in rural Uganda resulted in increased vitamin A intakes among children and women and improved vitamin A status among children. The Journal of nutrition. DOI: 10.3945/jn.111.151829.
[9] A. Girard et al. (2017). Promotion of Orange-Fleshed Sweet Potato Increased Vitamin A Intakes and Reduced the Odds of Low Retinol-Binding Protein among Postpartum Kenyan Women123. The Journal of Nutrition. DOI: 10.3945/jn.116.236406.
[10] Ba-Di M. Bao et al. (2020). Evaluation of the Potential of Freshly Bred Orange-Fleshed Sweet Potato Varieties in Combating Vitamin A Deficiency. Tanzania Journal of Science. DOI: 10.4314/tjs.v46i1.
[11] Alfred Komakech et al. (2019). The Contributions of Orange Fleshed Sweet Potato to Household Vitamin A Intake. Journal of Food and Nutrition Sciences. DOI: 10.11648/j.jfns.20190705.11.
[12] Mohammad Zarith Zol et al. Distribution of Cylas formicarius (Coleoptera: Brentidae) and assessment of knowledge, attitudes and practices of community towards pests in Terengganu, Malaysia.
