Cendawan perubatan telah diiktiraf sejak lama sebagai sumber bioaktif yang bernilai tinggi dalam perubatan tradisional dan moden. Artikel ini meninjau kajian-kajian saintifik berkaitan jenis cendawan, nilai nutrisi, dan khasiatnya, dengan penekanan khusus terhadap kajian yang dijalankan di Malaysia. Dari sudut pemakanan, cendawan merupakan makanan rendah kalori namun kaya dengan protein, serat diet, vitamin B kompleks, vitamin D, dan mineral penting seperti kalium, fosforus, dan selenium. Dari sudut farmakologi, cendawan seperti Lignosus rhinocerotis (cendawan susu rimau), Ganoderma neo-japonicum, dan beberapa spesies tempatan lain terbukti mengandungi sebatian bioaktif penting termasuk polisakarida, triterpenoid, beta-glukan, dan protein imunomodulatori. Kajian tempatan mengesahkan sifat antiradang, antioksidan, antikanser, neuroprotektif, dan anti-asma bagi cendawan ini. Artikel ini menyimpulkan bahawa Malaysia, sebagai negara megabiodiversiti, mempunyai potensi besar untuk membangunkan industri cendawan perubatan berasaskan sumber endemik.

1. PENDAHULUAN

Cendawan telah digunakan oleh pelbagai tamadun selama ribuan tahun, bukan sahaja sebagai makanan tetapi juga sebagai ubat dalam sistem perubatan tradisional di Asia, Eropah Timur, dan kawasan lain di dunia (Venturella et al., 2021). Tamadun Yunani percaya bahawa cendawan memberikan kekuatan kepada para pahlawan dalam pertempuran, manakala bangsa Rom memandang cendawan sebagai ‘Makanan Para Dewa’. Dalam dunia Melayu pula, cendawan dikenali sebagai bahan ubatan dan makanan sejak zaman berzaman, dengan pengetahuan diwariskan dalam kalangan masyarakat Orang Asli di Semenanjung Malaysia (Valverde et al., 2015).

Dalam konteks saintifik moden, kajian terhadap cendawan perubatan berkembang pesat sejak dekad 1990-an. Cendawan mengandungi pelbagai sebatian bioaktif penting seperti polisakarida, triterpenoid, peptida, fenolik, dan protein imunomodulatori yang mempunyai aktiviti farmakologi luas. Selain itu, dari aspek pemakanan, cendawan merupakan makanan unik yang rendah lemak dan kalori, namun tinggi protein, serat, vitamin, dan mineral. Sifat dwifungsi ini — sebagai makanan berkhasiat sekaligus agen terapeutik — menjadikan cendawan amat bernilai dalam konteks makanan berfungsi (functional food).

Malaysia, sebagai negara megabiodiversiti di kawasan tropika lembap, merupakan kawasan kaya dengan kepelbagaian fungal. Artikel ini bertujuan meninjau secara sistematik kajian-kajian saintifik berkaitan jenis cendawan, nilai nutrisi, dan khasiatnya, dengan keutamaan kepada hasil penyelidikan di Malaysia.

2. KAEDAH KAJIAN

Artikel ini merupakan kajian semula naratif yang menggunakan pendekatan carian sastera bersistematik melalui pangkalan data Scite.ai, Consensus, PubMed, Google Scholar, dan Scopus. Kata kunci yang digunakan merangkumi: “medicinal mushrooms Malaysia”, “mushroom nutritional value”, “mushroom protein fiber vitamins”, “Lignosus rhinocerotis”, “Ganoderma Malaysia”, serta kombinasi nama spesifik cendawan dengan istilah farmakologi dan pemakanan. Kriteria inklusif merangkumi artikel jurnal antarabangsa bertaraf tinggi, kajian melibatkan penyelidik institusi Malaysia, dan kajian yang diterbitkan antara 2010–2025 kecuali rujukan asas yang diterbitkan lebih awal.

3. JENIS-JENIS CENDAWAN PERUBATAN

Cendawan perubatan terbahagi kepada dua kumpulan utama: spesies yang diiktiraf secara global dan dikaji meluas, serta spesies endemik atau separuh-endemik di rantau tertentu termasuk Asia Tenggara dan Malaysia. Jadual 1 meringkaskan lapan spesies cendawan terpenting beserta sebatian bioaktif dan khasiat utama masing-masing.

Jadual 1: Jenis Cendawan Perubatan, Sebatian Bioaktif dan Khasiat Utama

Nama Cendawan	Nama Saintifik	Sebatian Utama	Khasiat Utama
Cendawan Susu Rimau	Lignosus rhinocerotis	Beta-glukan, sesquiterpenoid, FIP	Anti-radang, antikanser, anti-asma, neuroprotektif
Lingzhi Ungu	Ganoderma neo-japonicum	Polisakarida, triterpenoid, sterol	Antikanser, antidiabetik, hepatoprotektif, antioksidan
Reishi / Lingzhi	Ganoderma lucidum	Polisakarida, asid ganoderic, peptida	Imunomodulasi, antikanser, antimikrob, antioksidan
Lion’s Mane	Hericium erinaceus	Erinacin, hericenone, polisakarida	Neuroprotektif, antikanser, peningkatan kognitif
Cendawan Tiram	Pleurotus ostreatus	Beta-glukan, lovastatin, fenolik	Antikolesterol, antioksidan, immunostimulan
Shiitake	Lentinus edodes	Lentinan, eritadenin, beta-glukan	Imunomodulasi, antivirus, antikolesterol
Maitake	Grifola frondosa	D-Fraksi (beta-glukan), protein	Antitumor, imunomodulasi, antidiabetik
Chaga	Inonotus obliquus	Polifenol, triterpenoid, beta-glukan	Antioksidan, antikanser, antivirus

Sumber: Disesuaikan daripada Venturella et al. (2021); ?ysakowska et al. (2023); Friedman (2015); Wu et al. (2021)

3.1 Polisakarida dan Beta-Glukan

Polisakarida, khususnya beta-D-glukan (beta-1,3 dan beta-1,6-D-glukan), merupakan sebatian bioaktif paling penting dalam cendawan perubatan. Beta-glukan bertindak sebagai pengimunomodulasi biologikal dengan menggiatkan makrofaj, sel NK, dan limfosit T. Zhao et al. (2020) mengesahkan bahawa terpena, lektin, FIP, dan polisakarida merupakan sebatian imunoregulatori utama, dengan kekuatan imunomodulasi berbeza mengikut struktur kimia spesies masing-masing.

3.2 Triterpenoid

Triterpenoid merupakan kelas sebatian bioaktif kedua terpenting, khususnya pada genus Ganoderma. Lebih 400 sebatian bioaktif telah diasingkan daripada Ganoderma lucidum, dengan triterpenoid jenis lanostana menjadi kumpulan paling aktif. Ahmad et al. (2024) mendapati metabolit sekunder G. lucidum berpotensi sebagai agen imunomodulasi, antikanser, antimikrob, antioksidan, antiradang, dan antidiabetik.

3.3 Sebatian Fenolik

Sebatian fenolik termasuk asid fenolik, flavonoid, dan tannin merupakan kelas antioksidan utama dalam cendawan. Zhou et al. (2023) mendapati polifenol cendawan mempunyai aktiviti antioksidan, antiradang, antikanser, anti-tirosin, dan antihiperglikemik yang signifikan.

4. NILAI NUTRISI CENDAWAN

Selain khasiat farmakologi, cendawan merupakan makanan yang amat bernilai dari sudut pemakanan. Kajian oleh Valverde et al. (2015) yang mendapat lebih 965 petikan saintifik mengesahkan bahawa cendawan mempunyai kandungan protein yang tinggi, serat diet yang baik, vitamin dan mineral yang penting, serta paras lemak dan kalori yang rendah. Sifat-sifat ini menjadikan cendawan sangat sesuai sebagai komponen utama diet sihat, termasuk diet vegetarian dan vegan.

Profil nutrisi cendawan dipengaruhi oleh beberapa faktor termasuk spesies, substrat pertumbuhan, kaedah penanaman, peringkat kematangan badan buah, kaedah memasak, dan kaedah penyimpanan (Kala?, 2012). Walaupun terdapat variasi antara spesies, beberapa ciri am dapat dirumuskan bagi cendawan boleh makan secara keseluruhannya.

Jadual 2: Profil Nilai Nutrisi Cendawan Boleh Makan (Per 100g Berat Kering — BK)

Nutrien / Komponen	Kandungan Tipikal	Nota / Kepentingan
Protein	15 – 35 g / 100g BK	Lebih tinggi daripada kebanyakan sayur-sayuran; mengandungi semua asid amino esensial untuk keperluan dewasa
Karbohidrat	50 – 65 g / 100g BK	Didominasi chitin, glikogen, trehalosa, dan mannitol; sumber utama serat diet
Serat Diet	10 – 33 g / 100g BK	Tinggi dalam serat larut (beta-glukan) dan tidak larut (chitin); menyumbang sehingga 25% keperluan harian
Lemak	2 – 8 g / 100g BK	Rendah; asid lemak dominan ialah asid linoleik (omega-6) dan asid oleik — lemak tidak tepu yang sihat
Tenaga	350 – 400 kcal / kg BK	Makanan rendah kalori; sesuai sebagai komponen diet kawalan berat badan
Kalium (K)	300 – 2,000 mg / 100g BK	Mineral paling tinggi dalam cendawan; penting untuk fungsi jantung dan kawalan tekanan darah
Fosforus (P)	Tinggi	Penting untuk kesihatan tulang dan metabolisme tenaga
Selenium (Se)	Jumlah ketara	Antioksidan penting; jarang ditemui dalam sumber tumbuhan lain
Vitamin D (D?)	Sumber unik (tumbuhan)	Satu-satunya makanan bukan haiwan yang mengandungi Vitamin D secara semula jadi; meningkat dengan pendedahan UV
Vitamin B Kompleks	B1, B2, B3, B9, B12	Tinggi dalam riboflavin (B2) dan niacin (B3); kandungan B12 setanding daging
Ergosterol	Ketara	Provitamin D?; diubah kepada Vitamin D? dengan pendedahan cahaya matahari atau UV
Fenolik / Antioksidan	Pelbagai	Termasuk asid fenolik, flavonoid, dan ergothioneine — antioksidan unik yang tidak ditemui dalam tumbuhan lain

Sumber: Disesuaikan daripada Kala? (2012); Valverde et al. (2015); Sharifi-Rad et al. (2020); Raman et al. (2020); Kumar et al. (2021)

4.1 Protein dan Asid Amino

Cendawan mengandungi antara 15 hingga 35 g protein per 100g berat kering, menjadikannya sumber protein yang signifikan berbanding kebanyakan sayur-sayuran. Menurut Valverde et al. (2015), cendawan boleh makan mengandungi semua asid amino esensial yang diperlukan oleh orang dewasa, termasuk lisin dan leusin yang tinggi kepentingannya dalam sintesis protein badan. Raman et al. (2020) dalam kajian mereka ke atas spesies Pleurotus mendapati bahawa kandungan protein cendawan lebih tinggi berbanding sayuran, walaupun masih lebih rendah berbanding daging dan susu.

Walau bagaimanapun, penilaian sumbangan nutrisi protein cendawan perlu dibuat dengan berhati-hati. Kala? (2012) mengingatkan bahawa data awal mungkin melebih-lebihkan nilai pemakanan protein cendawan kerana sebahagian nitrogen dalam cendawan hadir dalam bentuk sebatian bukan protein seperti kitin, asid nukleik, dan sebatian nitrogen bebas yang tidak diserap oleh badan.

4.2 Serat Diet dan Karbohidrat

Serat diet dalam cendawan hadir dalam pelbagai bentuk termasuk beta-glukan (larut), kitin, hemiselulosa, manan, dan xylan (tidak larut). Sharifi-Rad et al. (2020) mendapati bahawa pengambilan cendawan boleh menyumbang sehingga 25% keperluan harian serat diet. Serat larut beta-glukan bukan sahaja berfungsi sebagai serat pemakanan biasa, malah ia juga adalah agen imunomodulasi aktif yang membantu mengawal paras gula dalam darah dan kolesterol.

Karbohidrat dominan dalam cendawan ialah kitin, glikogen, trehalosa, dan mannitol. Kitin, sebagai komponen dinding sel utama, tidak boleh dihadam oleh manusia dan berfungsi sebagai serat tidak larut. Glikogen dalam cendawan berfungsi serupa dengan kanji dalam tumbuhan, manakala trehalosa memberikan rasa manis semula jadi yang unik kepada cendawan.

4.3 Lemak dan Asid Lemak

Kandungan lemak dalam cendawan adalah sangat rendah, biasanya antara 2 hingga 8 g per 100g berat kering. Menurut Kala? (2012), asid lemak dominan dalam cendawan ialah asid linoleik (omega-6) dan asid oleik — kedua-duanya merupakan lemak tidak tepu yang bermanfaat untuk kesihatan kardiovaskular. Asid linoleik menyumbang antara 40 hingga 80% daripada kandungan lemak cendawan. Kajian ke atas Lignosus rhinocerotis oleh Nallathamby et al. (2020) mendapati bahawa asid linoleik juga menyumbang 45.34% daripada kandungan lemak dalam fraksi aktif TE3, yang berkaitan dengan sifat anti-neuroradang cendawan tersebut.

4.4 Vitamin

Cendawan merupakan sumber vitamin yang unik dalam dunia makanan berasaskan tumbuhan. Sharifi-Rad et al. (2020) menegaskan bahawa cendawan adalah satu-satunya makanan bukan haiwan yang mengandungi Vitamin D secara semula jadi melalui ergosterol (provitamin D?). Kandungan Vitamin D meningkat dengan ketara apabila cendawan terdedah kepada sinaran UV — baik cahaya matahari semula jadi mahupun lampu UV buatan. Kajian oleh Blumfield et al. (2020) mendapati bahawa cendawan Agaricus bisporus yang terdedah kepada UV boleh meningkatkan dan mengekalkan paras serum 25(OH)D setanding dengan suplemen vitamin D biasa.

Selain Vitamin D, cendawan kaya dengan Vitamin B kompleks. Kumar et al. (2021) melaporkan bahawa cendawan mengandungi riboflavin (B2) dalam jumlah yang lebih tinggi berbanding kebanyakan sayur-sayuran, dan kandungan Vitamin B12 dalam beberapa spesies cendawan adalah setanding dengan daging, hati, dan ikan — suatu fakta yang penting bagi penganut diet vegan dan vegetarian. Vitamin B1 (tiamin) dan Vitamin C juga hadir walaupun dalam kuantiti yang lebih kecil.

4.5 Mineral

Kalium (K) merupakan mineral paling dominan dalam cendawan, dengan kepekatan yang boleh mencapai 2,000 mg per 100g berat kering. Mineral ini penting untuk fungsi jantung yang sihat dan kawalan tekanan darah. Selain kalium, cendawan juga kaya dengan fosforus (P), magnesium (Mg), kalsium (Ca), zink (Zn), kuprum (Cu), iodin, dan selenium (Se).

Selenium merupakan mineral yang istimewa kerana ia jarang ditemui dalam sumber tumbuhan lain. Ia bertindak sebagai antioksidan dan komponen penting enzim glutation peroksidase yang melindungi sel daripada kerosakan oksidatif. Raman et al. (2020) menegaskan kehadiran zink, kuprum, iodin, dan selenium dalam spesies Pleurotus, menjadikannya alternatif kepada sumber mineral dari daging dan ikan.

Perlu diambil perhatian bahawa sesetengah spesies cendawan yang tumbuh di tanah tercemar boleh mengakumulasi elemen surih berbahaya seperti kadmium dan merkuri pada paras yang tinggi (Kala?, 2012). Oleh itu, sumber cendawan perlu dikenalpasti dengan teliti, terutamanya bagi cendawan liar yang dikutip dari kawasan tanpa kawalan.

4.6 Ergosterol dan Ergothioneine — Sebatian Nutrisi Unik

Ergosterol adalah sterol utama dalam cendawan yang berfungsi sebagai provitamin D?. Apabila terdedah kepada cahaya UV, ergosterol ditukar kepada ergokalsiferol (Vitamin D?) dalam proses yang serupa dengan pembentukan Vitamin D? dalam kulit manusia. Blumfield et al. (2020) mengesahkan bahawa ini menjadikan cendawan sumber Vitamin D yang unik dan praktikal, terutamanya bagi individu yang kurang terdedah kepada cahaya matahari.

Ergothioneine pula merupakan antioksidan unik yang hanya dihasilkan oleh kulat dan beberapa bakteria — ia tidak ditemui dalam tumbuhan lain. Sebatian ini mempunyai sifat antioksidan yang kuat dan dipercayai memainkan peranan dalam melindungi sel daripada tekanan oksidatif dan penyakit neurodegeneratif. Kepentingan ergothioneine semakin diiktiraf dalam komuniti saintifik, dengan kajian terkini mencadangkan peranannya dalam pencegahan penyakit kronik.

4.7 Cendawan sebagai Makanan Berfungsi dan Alternatif Daging

Gabungan profil nutrisi yang baik dengan kandungan sebatian bioaktif yang tinggi menjadikan cendawan layak dikategorikan sebagai makanan berfungsi (functional food). ?ysakowska et al. (2023) mengklasifikasikan cendawan seperti Lion’s Mane, Reishi, Chaga, Cordyceps, Shiitake, dan Turkey Tail sebagai ‘makanan generasi baharu’ yang diminati konsumen moden kerana faedah kesihatan yang menyeluruh.

Dari perspektif kemampanan makanan (food sustainability), cendawan menawarkan beberapa kelebihan. Kandungan protein yang tinggi menjadikannya alternatif sumber protein yang berpotensi bagi mengurangkan pergantungan kepada protein haiwan. Selain itu, cendawan boleh ditanam pada pelbagai substrat sisa pertanian seperti jerami padi, serbuk kayu, dan hampas kopi, menjadikan pengeluaran cendawan lebih mesra alam dan menyumbang kepada ekonomi bulatan (circular economy).

5. KAJIAN DI MALAYSIA: TUMPUAN KEPADA SPESIES ENDEMIK

Malaysia kekal sebagai takungan semula jadi makrofungi dengan pelbagai manfaat kesihatan. Penyelidikan tempatan oleh institusi seperti Universiti Malaya (UM) telah memberikan sumbangan yang amat bererti dalam memvalidasi secara saintifik kegunaan cendawan perubatan tradisional.

5.1 Lignosus rhinocerotis — Cendawan Susu Rimau

Lignosus rhinocerotis (Cooke) Ryvarden, dikenali sebagai ‘cendawan susu rimau’ atau ‘cendawan susu harimau’, merupakan cendawan perubatan paling terkenal dalam kalangan komuniti Orang Asli di Semenanjung Malaysia. Ia tergolong dalam keluarga Polyporaceae. Menurut Nallathamby et al. (2018), sklerotium (ubi bawah tanah) adalah bahagian yang mempunyai nilai perubatan dan digunakan oleh komuniti Semai, Temuan, dan Malay untuk mengubati batuk, asma, demam, keracunan makanan, dan sebagai tonik am.

Kajayaan pengkulturan komersial L. rhinocerotis dalam persekitaran terkawal oleh syarikat Ligno Biotech Sdn. Bhd. di Selangor sejak awal tahun 2000-an telah membolehkan kajian yang lebih sistematik dijalankan. Beberapa pencapaian utama penyelidikan tempatan termasuk:

Anti-radang: Lee et al. (2014) mendapati protein HMW dalam ekstrak air sejuk sklerotium TM02 kuat menghalang pengeluaran TNF-alpha dengan IC50 = 0.76 ?g/mL dalam sel makrofaj RAW 264.7.

Anti-asma: Muhamad et al. (2019) membuktikan LRE menekan radang saluran pernafasan, mengurangkan sitokin Th2, dan menurunkan paras IgE serum dalam model tikus asma.

Protein imunomodulatori FIP-Lrh: Pushparajah et al. (2016) mencirikan protein baharu FIP-Lrh yang menunjukkan sitotoksisiti terhadap MCF-7, HeLa, dan A549 dengan IC50 antara 0.34–0.60 ?M.

Sesquiterpenoid antikanser: Yap et al. (2017) mengasingkan alpha-cadinol yang menunjukkan IC50 = 3.5 ?g/mL terhadap sel kanser payu dara MCF7.

5.2 Ganoderma neo-japonicum — Lingzhi Ungu

Ganoderma neo-japonicum Imazeki merupakan spesies Ganoderma yang semakin mendapat perhatian di Malaysia. Lau et al. (2024) mendapati spesies ini mengandungi polisakarida (alpha/beta-D-glukan), triterpenoid, dan sterol/ergosterol, dengan pelbagai sifat antikanser, antidiabetik, antioksidan, genoprotektif, hepatoprotektif, dan neuroprotektif. Kajian Lau et al. (2020) terhadap aktiviti antikanser spesies ini ke atas sel karsinoma kolon mendapati stellasterol dan 1,25-dihidroksivitamin D3 glikoside mempunyai afiniti tinggi terhadap protein antiapoptotik Bcl-2.

5.3 Spesies Lain di Malaysia

Sabaratnam et al. (2013) dari Universiti Malaya menyenaraikan Pleurotus giganteus sebagai calon neuroprotektif tempatan yang menjanjikan selain L. rhinocerotis dan G. neo-japonicum. Di peringkat komersial, cendawan tiram (Pleurotus ostreatus), shiitake (Lentinus edodes), dan cendawan jerami (Volvariella volvacea) adalah yang paling banyak diusahakan. Kamal et al. (2023) turut menyenaraikan Lentinus squarrosulus dan Schizophyllum commune sebagai spesies liar yang kaya nilai pemakanan dan perubatan.

Jadual 3: Ringkasan Kajian Saintifik Berkaitan Cendawan Perubatan di Malaysia

Penyelidik / Tahun	Spesies	Fokus Kajian	Dapatan Utama
Nallathamby et al. (2018)	L. rhinocerotis	Kajian semula bioaktiviti	Mengesahkan sifat antikanser, anti-asma, imunomodulasi, neuroprotektif & antioksidan
Lee et al. (2014)	L. rhinocerotis	Anti-radang in vivo & in vitro	Protein HMW kuat menghalang TNF-alpha; IC50 = 0.76 ?g/mL
Muhamad et al. (2019)	L. rhinocerotis	Anti-asma dalam model tikus	LRE menekan radang saluran pernafasan dan mengurangkan IgE serum
Pushparajah et al. (2016)	L. rhinocerotis	Protein imunomodulatori FIP-Lrh	Sitotoksik terhadap MCF-7, HeLa, A549; IC50 0.34–0.60 ?M
Yap et al. (2017)	L. rhinocerotis	Sesquiterpenoid sitotoksik	Alpha-cadinol: IC50 = 3.5 ?g/mL terhadap sel kanser payu dara MCF7
Lau et al. (2024)	G. neo-japonicum	Kajian bibliometrik & perubatan	Spesies Ganoderma bernilai di Asia Tenggara; Malaysia sebagai hab utama
Lau et al. (2020)	G. neo-japonicum	Antikanser kolon in vitro & in silico	Stellasterol & vitamin D3 glikoside berafiniti tinggi terhadap Bcl-2
Sabaratnam et al. (2013)	Pelbagai spesies (UM)	Kesihatan neuronal	L. rhinocerotis dan G. neo-japonicum disaring sebagai calon neuroprotektif

Sumber: Kompilasi kajian daripada Nallathamby et al. (2018); Lee et al. (2014); Muhamad et al. (2019); Pushparajah et al. (2016); Yap et al. (2017); Lau et al. (2024, 2020); Sabaratnam et al. (2013)

6. PERBINCANGAN

6.1 Hubungan antara Nilai Nutrisi dan Khasiat Farmakologi

Satu aspek yang menarik ialah bahawa banyak sebatian yang memberikan khasiat farmakologi kepada cendawan juga menyumbang kepada nilai nutrisinya. Beta-glukan, contohnya, bukan sahaja merupakan serat diet yang baik untuk kesihatan usus, malah ia juga agen imunomodulasi yang kuat. Begitu juga ergosterol yang merupakan provitamin D? sekaligus sebatian antioksidan. Ergothioneine pula ialah antioksidan unik yang memberi nilai tambah kepada cendawan sebagai makanan berfungsi.

Fenomena ‘dwifungsi’ ini bermakna pengambilan cendawan secara rutin dalam diet boleh memberikan manfaat kesihatan yang komprehensif — bukan sahaja sebagai sumber tenaga dan nutrien asas, malah sebagai penyumbang kepada sistem pertahanan badan, kawalan penyakit kronik, dan keseimbangan metabolik secara keseluruhan.

6.2 Potensi Malaysia sebagai Hub Bioprospeksi Kulat

Malaysia mempunyai landasan yang kukuh untuk membangunkan industri cendawan perubatan berasaskan sumber endemik. Pencapaian penyelidik tempatan dalam mencirikan FIP-Lrh, sesquiterpenoid sitotoksik alpha-cadinol, dan memvalidasi model haiwan anti-asma membuktikan keupayaan saintifik tempatan yang signifikan. Dengan kekayaan biodiversiti fungal di hutan hujan tropika Malaysia yang meliputi lebih 14,500 spesies kulat makro yang dianggarkan, peluang untuk penemuan baharu adalah amat besar.

6.3 Jurang Penyelidikan

Walaupun kemajuan yang dicapai membanggakan, terdapat beberapa jurang penyelidikan yang perlu diisi. Majoriti kajian masih di peringkat praklinikal (in vitro dan in vivo). Nallathamby et al. (2018) mencatat kekurangan ujian klinikal berasaskan manusia bagi mycochemical L. rhinocerotis. Selain itu, data komposisi nutrisi spesifik bagi spesies endemik Malaysia seperti L. rhinocerotis dan G. neo-japonicum masih terhad, dan perlu dikembangkan secara lebih sistematik.

Standardisasi ekstrak cendawan juga menjadi cabaran besar. Kandungan sebatian bioaktif dan profil nutrisi berbeza mengikut kaedah pengekstrakan, bahagian cendawan yang digunakan, substrat pertumbuhan, peringkat kematangan, dan kaedah penyimpanan. Ini menyukarkan perbandingan antara kajian dan pembangunan produk yang konsisten.

7. KESIMPULAN

Artikel ini telah meninjau secara komprehensif dua dimensi penting cendawan: nilai nutrisi dan khasiat farmakologi. Dari sudut pemakanan, cendawan adalah makanan unik yang menawarkan profil nutrisi seimbang — tinggi protein dengan semua asid amino esensial, kaya serat diet (termasuk beta-glukan yang bioaktif), rendah lemak dan kalori, serta merupakan satu-satunya sumber makanan bukan haiwan yang mengandungi Vitamin D dan ergothioneine secara semula jadi.

Dari sudut khasiat, kajian-kajian saintifik mengesahkan aktiviti antioksidan, antiradang, antikanser, imunomodulasi, neuroprotektif, antidiabetik, dan antikolesterol bagi pelbagai spesies cendawan. Di Malaysia, Lignosus rhinocerotis dan Ganoderma neo-japonicum adalah antara spesies endemik yang paling banyak dikaji dan paling menjanjikan sebagai agen terapeutik semula jadi.

Malaysia berada di kedudukan strategik untuk menjadi pusat kajian dan pembangunan cendawan perubatan tropika. Dengan kekayaan biodiversiti fungal, pengetahuan etnomedisin tradisional yang kaya, dan kapasiti penyelidikan yang semakin kukuh, Malaysia berpotensi besar menghasilkan produk nutraseutikal dan farmaseutikal berasaskan cendawan endemik yang berdaya saing di peringkat global.

RUJUKAN

1. Ahmad, M.F., et al. (2024). Ganoderma lucidum: Insight into antimicrobial and antioxidant properties with development of secondary metabolites. Heliyon. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e26539

2. Blumfield, M., et al. (2020). Examining the health effects and bioactive components in Agaricus bisporus mushrooms: a scoping review. Journal of Nutritional Biochemistry. https://doi.org/10.1016/j.jnutbio.2020.108346

3. Friedman, M. (2015). Chemistry, Nutrition, and Health-Promoting Properties of Hericium erinaceus (Lion’s Mane) Mushroom. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 63(32), 7108–7123. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.5b02914

4. Kala?, P. (2012). A review of chemical composition and nutritional value of wild-growing and cultivated mushrooms. Journal of the Science of Food and Agriculture, 93(2), 209–218. https://doi.org/10.1002/jsfa.5960

5. Kamal, N., Adnan, H., & Latip, J. (2023). Phytochemical Screening and Antibacterial Activity of Lignosus rhinocerotis (Cooke) Ryvarden. Gazi University Journal of Science, 36(4), 1496–1504. https://doi.org/10.35378/gujs.995742

6. Kumar, H., Bhardwaj, K., & Sharma, R. (2021). Potential Usage of Edible Mushrooms and Their Residues to Retrieve Valuable Supplies for Industrial Applications. Journal of Fungi, 7(6), 427. https://doi.org/10.3390/jof7060427

7. Lau, M.F., Phan, C.W., & Sabaratnam, V. (2024). Bibliometric, taxonomic, and medicinal perspectives of Ganoderma neo-japonicum Imazeki: A mini review. Mycology, 15(3), 360–373. https://doi.org/10.1080/21501203.2024.2302028

8. Lau, M.F., Chua, K.H., & Sabaratnam, V. (2020). In vitro and in silico anticancer evaluation of Ganoderma neo-japonicum against human colonic carcinoma cells. Biotechnology and Applied Biochemistry, 68(4), 902–917. https://doi.org/10.1002/bab.2013

9. Lee, S.S., Tan, N.H., & Fung, S.Y. (2014). Anti-inflammatory effect of the sclerotium of Lignosus rhinocerotis (Cooke) Ryvarden. BMC Complementary and Alternative Medicine, 14(1), 359. https://doi.org/10.1186/1472-6882-14-359

10. ?ysakowska, P., et al. (2023). Medicinal Mushrooms: Their Bioactive Components, Nutritional Value and Application in Functional Food Production. Molecules, 28(14). https://doi.org/10.3390/molecules28145393

11. Muhamad, S., et al. (2019). Intranasal administration of Lignosus rhinocerotis extract attenuates airway inflammation in murine model of allergic asthma. Experimental and Therapeutic Medicine. https://doi.org/10.3892/etm.2019.7416

12. Nallathamby, N., Phan, C.W., Seow, S.L.S., et al. (2018). A Status Review of the Bioactive Activities of Tiger Milk Mushroom Lignosus rhinocerotis. Frontiers in Pharmacology, 8, 998. https://doi.org/10.3389/fphar.2017.00998

13. Nallathamby, N., et al. (2020). Lipid-rich fraction of L. rhinocerotis attenuates LPS-induced inflammation in BV2 cells via Nrf2 pathway. Brazilian Journal of Pharmaceutical Sciences, 56. https://doi.org/10.1590/s2175-97902020000118499

14. Pushparajah, V., et al. (2016). Characterisation of a New Fungal Immunomodulatory Protein from Tiger Milk mushroom, Lignosus rhinocerotis. Scientific Reports, 6, 30010. https://doi.org/10.1038/srep30010

15. Raman, J., et al. (2020). Cultivation and Nutritional Value of Prominent Pleurotus spp.: An Overview. Mycobiology, 49(1), 1–14. https://doi.org/10.1080/12298093.2020.1835142

16. Sabaratnam, V., Wong, K.H., Naidu, M., & David, P.R. (2013). Neuronal Health – Can Culinary and Medicinal Mushrooms Help? Journal of Traditional and Complementary Medicine, 3(1), 62–68. https://doi.org/10.4103/2225-4110.106549

17. Sharifi-Rad, J., et al. (2020). Mushrooms-Rich Preparations on Wound Healing: From Nutritional to Medicinal Attributes. Frontiers in Pharmacology, 11, 567518. https://doi.org/10.3389/fphar.2020.567518

18. Valverde, M.E., Hernández-Pérez, T., & Paredes-López, O. (2015). Edible Mushrooms: Improving Human Health and Promoting Quality Life. International Journal of Microbiology, 2015, 376387. https://doi.org/10.1155/2015/376387

19. Venturella, G., Ferraro, V., Cirlincione, F., & Gargano, M.L. (2021). Medicinal Mushrooms: Bioactive Compounds, Use, and Clinical Trials. International Journal of Molecular Sciences, 22(2), 634. https://doi.org/10.3390/ijms22020634

20. Wu, J., et al. (2021). Bioactive Ingredients and Medicinal Values of Grifola frondosa (Maitake). Foods, 10(1), 95. https://doi.org/10.3390/foods10010095

21. Yap, Y.H.Y., et al. (2017). Heterologous expression of cytotoxic sesquiterpenoids from the medicinal mushroom Lignosus rhinocerotis in yeast. Microbial Cell Factories, 16(1). https://doi.org/10.1186/s12934-017-0713-x

22. Zhao, S., et al. (2020). Immunomodulatory Effects of Edible and Medicinal Mushrooms and Their Bioactive Immunoregulatory Products. Journal of Fungi, 6(4), 269. https://doi.org/10.3390/jof6040269

23. Zhou, Y., et al. (2023). A Comprehensive Review on Phytochemical Profiling in Mushrooms. Food Reviews International, 39(5). https://doi.org/10.1080/87559129.2021.1923502