Jambu air (Syzygium samarangense) ialah buah tropika bukan klimakterik yang sangat digemari di Malaysia dan rantau Asia Tenggara. Ia turut dikenali sebagai wax apple, rose apple atau java apple, dan biasanya mempunyai bentuk menyerupai loceng dengan warna kulit yang pelbagai seperti merah jambu, merah terang, hijau, atau kehijauan putih.
Kajian oleh Khandaker et al. (2015) dijalankan di ladang komersial di Banting, Selangor untuk menilai ciri fisiologi dan biokimia tiga kultivar utama jambu air, iaitu ‘Jambu Madu Red’, ‘Masam Manis Pink’ dan ‘Giant Green’. Kajian ini penting bagi memahami bagaimana variasi genetik mempengaruhi kualiti buah dan hasil di bawah keadaan tropika Malaysia
Ciri Fisiologi dan Pertumbuhan Buah
1. Kadar Pengaliran Stomata dan Hubungannya dengan Hasil
Kajian menunjukkan bahawa kadar pengaliran stomata memainkan peranan penting dalam proses fotosintesis dan pengumpulan bahan kering dalam tumbuhan. Antara tiga kultivar yang dikaji, ‘Jambu Madu Red’ mencatatkan kadar pengaliran stomata tertinggi sebanyak 0.039 mol H?O m?²s?¹, diikuti ‘Masam Manis Pink’ (0.036 mol H?O m?²s?¹) dan ‘Giant Green’ (0.031 mol H?O m?²s?¹)
Terdapat hubungan positif yang kuat (R² = 0.88) antara kadar pengaliran stomata dan hasil biomas buah, menunjukkan bahawa semakin tinggi aktiviti stomata, semakin besar jumlah bahan kering dan hasil buah yang dihasilkan.
2. Tempoh Pembangunan dan Kematangan Buah
Perbezaan yang ketara turut direkodkan pada tempoh kematangan buah. ‘Masam Manis Pink’ merupakan kultivar paling awal matang iaitu sekitar 38 hari selepas anthesis, diikuti ‘Jambu Madu Red’ (45 hari) dan ‘Giant Green’ yang paling lewat (50 hari).
Buah ‘Masam Manis Pink’ juga menunjukkan perkembangan warna yang cepat, di mana warna merah jambu penuh dicapai seawal 35 hari selepas bunga mekar, manakala ‘Giant Green’ hanya mencapai 14% perubahan warna pada tempoh yang sama
3. Bentuk dan Saiz Buah
Bentuk buah turut berbeza antara kultivar. ‘Jambu Madu Red’ mempunyai nisbah panjang kepada diameter tertinggi (1.78) dan bentuk bujur, sementara ‘Masam Manis Pink’ lebih bulat dengan nisbah 1.0, dan ‘Giant Green’ sederhana panjang (1.21). Ciri ini penting bagi penilaian gred buah komersial kerana bentuk dan saiz merupakan faktor utama dalam penerimaan pasaran.
4. Hasil dan Biomas Buah
Dari segi hasil, ‘Jambu Madu Red’ menunjukkan hasil tertinggi sebanyak 76.66 kg per pokok, diikuti ‘Masam Manis Pink’ (74.67 kg/pokok) dan ‘Giant Green’ (58 kg/pokok). Kajian ini membuktikan bahawa kedua-dua kultivar berwarna merah dan merah jambu mempunyai keupayaan berbuah lebih tinggi berbanding varieti hijau di bawah keadaan iklim tropika Malaysia
Ciri Biokimia Buah
1. Keasidan dan Kemanisan (TSS dan TA)
Perbandingan parameter biokimia menunjukkan bahawa ‘Jambu Madu Red’ mempunyai tahap keasidan (TA) paling rendah (0.78%) dan nisbah gula-asid tertinggi (11.61), menjadikannya kultivar paling manis. ‘Masam Manis Pink’ pula mempunyai keasidan lebih tinggi (0.90%) dan nisbah gula-asid yang sedikit lebih rendah (9.88). Nilai Total Soluble Solids (TSS) bagi ketiga-tiga kultivar berada antara 8–9°Brix, dengan ‘Jambu Madu Red’ menunjukkan sedikit kelebihan
2. Kandungan Vitamin C (Asid Askorbik)
Kandungan vitamin C dalam jambu air didapati berbeza mengikut varieti. ‘Masam Manis Pink’ mencatatkan kandungan tertinggi sebanyak 5.7 mg/100 g, diikuti ‘Jambu Madu Red’ (5.53 mg/100 g) dan ‘Giant Green’ (5.45 mg/100 g). Ini menunjukkan bahawa warna merah jambu yang lebih terang berkait rapat dengan kandungan asid askorbik yang tinggi, berkemungkinan disebabkan oleh aktiviti antioksidan semula jadi yang lebih kuat.
3. Klorofil, Karotena dan Antosianin
Kandungan pigmen semula jadi memainkan peranan penting dalam menentukan warna dan kualiti buah. Kajian menunjukkan bahawa ‘Giant Green’ mempunyai kandungan klorofil tertinggi (3.43 mg/L) kerana warna hijau daun yang masih dominan walaupun pada tahap matang. Sebaliknya, ‘Jambu Madu Red’ dan ‘Masam Manis Pink’ menunjukkan penurunan klorofil yang ketara kerana proses degradasi klorofil digantikan dengan penghasilan antosianin dan karotenoid semasa pematangan.
- Kandungan karotena tertinggi diperoleh pada ‘Jambu Madu Red’ (6.23 µg/g), diikuti ‘Masam Manis Pink’ (5.16 µg/g) dan ‘Giant Green’ (3.83 µg/g).
- Bagi antosianin, ‘Masam Manis Pink’ mencatat nilai tertinggi (3.05 mg/L), sedikit melebihi ‘Jambu Madu Red’ (2.78 mg/L), manakala ‘Giant Green’ paling rendah (0.95 mg/L)
Kehadiran antosianin ini bukan sahaja memberikan warna merah dan merah jambu yang menarik, tetapi juga menyumbang kepada aktiviti antioksidan yang memberi manfaat kesihatan.
Perbincangan
Hasil kajian menunjukkan bahawa variasi fisiologi dan biokimia antara ketiga-tiga kultivar jambu air dipengaruhi oleh faktor genetik dan bukan persekitaran semata-mata. ‘Jambu Madu Red’ dan ‘Masam Manis Pink’ menonjol dengan ciri hasil tinggi, kandungan gula dan pigmen semula jadi yang kaya, menjadikannya kultivar paling sesuai untuk pasaran segar dan eksport.
Sebaliknya, ‘Giant Green’ mempunyai kelebihan dari segi kandungan klorofil dan tempoh penyimpanan lebih lama, menjadikannya pilihan yang baik untuk pasaran domestik yang mengutamakan kesegaran dan ketahanan.
Kajian ini juga menegaskan bahawa pengurusan agronomi yang seimbang serta pemilihan kultivar yang sesuai boleh meningkatkan kualiti buah jambu air secara signifikan di bawah keadaan tropika Malaysia.
Kesimpulan
Kajian oleh Khandaker et al. (2015) membuktikan bahawa ketiga-tiga kultivar jambu air mempunyai keunikan fisiologi dan biokimia tersendiri.
- ‘Jambu Madu Red’ unggul dari segi kemanisan, hasil dan kandungan karotena tinggi.
- ‘Masam Manis Pink’ lebih cepat matang, berwarna menarik dan kaya dengan vitamin C serta antosianin.
- ‘Giant Green’ pula menunjukkan kandungan klorofil tertinggi dan tempoh kematangan lebih panjang.
Oleh itu, pemilihan varieti bergantung kepada objektif penanaman — sama ada untuk pasaran eksport, tempatan, atau pemprosesan nilai tambah. Ketiga-tiganya membuktikan bahawa jambu air merupakan buah tropika yang bukan sahaja menarik dari segi rupa dan rasa, tetapi juga kaya dengan nilai saintifik dan nutrisi.
Rujukan
Khandaker, M. M., Alebidi, A. I., Hossain, A. B. M. S., Nashriyah, M., & Boyce, A. N. (2015). Physiological and Biochemical Properties of Three Cultivars of Wax Apple (Syzygium samarangense [Blume] Merrill & L.M. Perry) Fruits. Journal of Sustainability Science and Management, 10(1), 66–75.
