Industri ternakan itik tempatan semakin berkembang seiring dengan peningkatan permintaan terhadap sumber protein haiwan. Walau bagaimanapun, kos makanan ternakan masih menjadi faktor utama yang membataskan produktiviti. Sumber protein utama seperti soybean meal sering diimport dengan harga yang tinggi, menyebabkan pengusaha kecil menghadapi cabaran untuk mengekalkan keuntungan.
Dalam konteks ini, Azolla pinnata, sejenis tumbuhan air daripada keluarga paku-pakis kecil yang hidup terapung di permukaan air, dilihat mempunyai potensi besar sebagai sumber protein alternatif. Kajian ini menilai kesan penggantian sebahagian soybean meal dengan Azolla yang diperam (fermented) dan diperkaya dengan campuran bahan biologi (mixture) terhadap prestasi pengeluaran dan kecekapan pemakanan itik tempatan .
Ciri dan Nilai Pemakanan Azolla
Azolla terkenal dengan kandungan protein mentah yang tinggi, antara 20% hingga 30%, serta kaya dengan asid amino penting, vitamin, dan mineral seperti kalsium, zat besi dan magnesium. Ia juga mempunyai hubungan simbiotik dengan alga biru-hijau Anabaena azollae yang mampu mengikat nitrogen daripada udara, menjadikannya sumber protein semula jadi yang lestari.
Dalam kajian ini, Azolla digunakan untuk menggantikan sebahagian soybean meal dalam makanan itik. Proses rawatan dijalankan melalui dua kaedah utama:
- Fermentasi menggunakan mikrob bermanfaat seperti Lactobacillus, Saccharomyces, dan Aspergillus bagi meningkatkan kecernaan dan nilai nutrien.
- Penambahan campuran (mixture fortification) yang mengandungi probiotik, prebiotik dan enzim untuk menambah baik keseimbangan mikroflora usus dan penyerapan nutrien .
Rawatan ini bertujuan menurunkan serat kasar dan meningkatkan bioavailabiliti protein dalam Azolla agar lebih mudah dihadam oleh itik.
Reka Bentuk Kajian dan Rawatan
Kajian ini menggunakan 60 ekor itik tempatan berumur 4 minggu, yang dibahagikan secara rawak kepada beberapa kumpulan rawatan. Semua kumpulan diberi ransum berasaskan soybean meal, namun dengan kadar penggantian Azolla yang berbeza-beza bergantung kepada jenis rawatan.
Rawatan utama ialah:
- T0: 100% soybean meal tanpa Azolla
- T1: Soybean meal digantikan dengan Azolla tanpa rawatan
- T2: Soybean meal digantikan dengan Azolla diperkaya campuran (mixture)
- T3: Soybean meal digantikan dengan Azolla diperam (fermented)
- T4: Soybean meal digantikan dengan Azolla diperam dan diperkaya (fermented + mixture)
Setiap kumpulan diberikan makanan secara ad libitum selama 5 minggu dengan pemantauan terhadap pengambilan makanan, pertambahan berat badan, dan kecekapan penukaran makanan (FCR) .
Dapatan dan Pemerhatian
Hasil kajian menunjukkan bahawa penggunaan Azolla yang diperam dan diperkaya memberi kesan positif terhadap prestasi itik.
- Pertambahan berat badan harian (ADG) itik dalam kumpulan T4 adalah yang tertinggi, mencapai purata 28.65 g/hari, berbanding 25.11 g/hari bagi kumpulan kawalan (T0).
- Kecekapan penukaran makanan (FCR) juga bertambah baik, dengan nilai 3.16 bagi T4 berbanding 3.43 untuk kawalan, menunjukkan penjimatan makanan sebanyak hampir 8%.
- Penggunaan Azolla tanpa rawatan (T1) tidak menunjukkan peningkatan ketara, malah sedikit menurun disebabkan oleh kandungan serat yang tinggi dan kecernaan rendah.
Kajian turut mendapati bahawa fermentasi dan penambahan mixture secara bersama menghasilkan sinergi positif, di mana proses fermentasi menguraikan dinding sel lignoselulosa manakala mixture membantu meningkatkan keseimbangan bakteria usus dan enzim pencernaan .
Perbincangan
Peningkatan prestasi pertumbuhan itik yang diberi Azolla terfermentasi dan diperkaya menunjukkan bahawa kualiti protein Azolla dapat ditingkatkan melalui bioteknologi mudah seperti fermentasi dan fortifikasi.
Selain menambah baik pertumbuhan, penggunaan Azolla juga membantu mengurangkan kebergantungan terhadap soybean meal import, sekali gus menurunkan kos pengeluaran makanan ternakan. Proses fermentasi turut mengurangkan antinutrien seperti fitat dan tanin yang biasanya terdapat dalam tumbuhan hijau, menjadikan Azolla lebih mudah diserap oleh sistem pencernaan unggas.
Selain itu, kajian menunjukkan bahawa tiada kesan negatif terhadap kesihatan itik, malah bulu, selera makan dan aktiviti harian haiwan tersebut kekal normal sepanjang tempoh kajian. Ini menandakan bahawa Azolla yang diproses dengan betul selamat dan berpotensi digunakan secara meluas dalam formulasi makanan ternakan unggas .
Kesimpulan
Kajian ini membuktikan bahawa Azolla pinnata mempunyai potensi besar sebagai sumber protein alternatif yang ekonomik dan mesra alam bagi industri ternakan itik tempatan.
Penggunaan Azolla yang difermentasi dan diperkaya (fermented + mixture) terbukti meningkatkan kadar pertumbuhan, penukaran makanan dan prestasi pengeluaran secara keseluruhan tanpa menjejaskan kesihatan itik.
Langkah ini bukan sahaja menyokong pembangunan sistem makanan ternakan yang lestari, tetapi juga membuka ruang untuk penggunaan sumber semula jadi tempatan bagi mengurangkan kos pengeluaran dalam industri penternakan masa hadapan.
Rujukan
Rohmah, F. A., Tri, R. M., Sulistiyanto, B., & Sutrisno, A. (2021). The Effect of Treatment Soybean Meal with Azolla (Azolla pinnata var.) Fortified with Mixture and Fermentation on the Productive Characteristics of Local Duck. Jurnal Peternakan Indonesia, 23(4), 561–569.
