Pengeluaran jagung manis organik mempunyai potensi yang besar, tetapi salah satu cabaran utamanya ialah serangan perosak. Dalam sistem organik, penggunaan racun perosak sintetik perlu diminimumkan, justeru penggunaan varieti yang lebih tahan terhadap serangan perosak menjadi salah satu pendekatan penting dalam pengurusan perosak bersepadu.
Kajian oleh Ginting et al. (2026) menilai 17 varieti hibrid jagung manis di kawasan tanah rendah bagi menentukan tahap serangan tiga perosak utama, iaitu Ostrinia furnacalis, Helicoverpa armigera dan Spodoptera frugiperda, serta melihat hubungannya dengan hasil tanaman.
Kajian ini memberikan gambaran menarik bahawa tahap ketahanan sesuatu varieti tidak sama terhadap setiap perosak, dan varieti yang paling mudah diserang juga cenderung menghasilkan hasil yang lebih rendah.
Mengapa perosak menjadi isu penting dalam jagung manis organik?
Jagung manis ialah tanaman bernilai tinggi yang ditanam kerana bijinya yang lembut dan digunakan sebagai sayuran. Ia mempunyai permintaan pengguna yang tinggi dan boleh ditanam dalam pelbagai keadaan agroiklim. Namun, serangan perosak merupakan antara masalah utama dalam pengeluaran secara organik.
Antara perosak penting jagung yang dinyatakan dalam kajian ialah:
- Ostrinia furnacalis – pengorek batang/tongkol jagung,
- Helicoverpa armigera – pengorek tongkol,
- Spodoptera frugiperda – ulat tentera gugur atau fall armyworm,
- Spodoptera litura,
- Rhopalosiphum maidis, dan
- Atherigona exigua.
Daripada kumpulan tersebut, kajian ini memberi tumpuan kepada tiga spesies utama iaitu O. furnacalis, H. armigera dan S. frugiperda.
Bagaimana kajian dijalankan?
Kajian dilaksanakan dari Ogos hingga November 2024 di stesen eksperimen Fakulti Pertanian, Universiti Bengkulu, Indonesia, pada ketinggian sekitar 14.4 meter dari aras laut.
Sebanyak 15 hibrid eksperimen diuji bersama dua varieti komersial, Paragon dan Bonanza, sebagai pembanding. Percubaan menggunakan reka bentuk blok lengkap rawak dengan tiga ulangan.
Setiap petak berukuran 3 m × 3 m. Jarak tanaman ialah 75 cm × 25 cm, dengan 48 pokok bagi setiap hibrid dalam satu unit percubaan. Baja tahi lembu digunakan pada kadar 5 tan/ha, manakala baja organik bergranul diberikan sebanyak 7.5 g/pokok.
Baja organik cecair NASA pula disembur melalui daun pada kepekatan 2% pada minggu ke-2, 4, 6 dan 8 selepas penanaman.
Bagaimana tahap serangan dinilai?
Bagi O. furnacalis dan H. armigera, tahap serangan dikira berdasarkan peratusan pokok yang diserang.
Pengelasan ketahanan adalah seperti berikut:
| Peratus serangan | Kategori |
|---|---|
| 0–10% | Tahan |
| 11–20% | Sederhana tahan |
| 21–40% | Rentan |
| 41–60% | Sederhana rentan |
| 61–100% | Sangat rentan |
Bagi S. frugiperda, kerosakan daun dinilai menggunakan sistem skor 1–9 berdasarkan skala Davis dan Williams.
Serangan Ostrinia furnacalis
Gejala serangan O. furnacalis mula dilihat sekitar 50–55 hari selepas penanaman. Antara simptom yang diperhatikan ialah lubang pengorek pada batang, kerosakan pada bunga jantan dan kehadiran najis larva pada lubang pengorekan.
Daripada 17 hibrid yang dinilai:
- 7 varieti dikategorikan tahan,
- 7 varieti sederhana tahan,
- 3 varieti rentan.
Serangan tertinggi direkodkan pada Caps15 × Caps22, iaitu 33%.
Sebaliknya, beberapa hibrid mencatatkan 0% serangan, antaranya Caps2 × Caps5, Caps2 × Caps22, Caps3 × Caps17A, Caps3 × Caps23, Caps5 × Caps17B dan Caps5 × Caps22.
Mengapa ada varieti lebih tahan?
Perbezaan ketahanan dipercayai berkait dengan faktor fizikal dan biokimia tanaman.
Kajian membincangkan beberapa kemungkinan seperti:
- kekerasan tisu,
- ketumpatan berkas vaskular,
- saiz sel bulliform,
- kandungan sebatian pertahanan semula jadi seperti DIMBOA.
Tanaman yang mempunyai tisu lebih keras atau struktur vaskular yang lebih padat boleh menjadi penghalang fizikal kepada larva pengorek.
Selain itu, sebatian pertahanan seperti DIMBOA turut dikaitkan dengan ketahanan jagung terhadap serangga pengorek.
Serangan Helicoverpa armigera
H. armigera menyerang tongkol jagung.
Serangan bermula apabila serangga betina meletakkan telur pada rambut jagung atau silk. Selepas telur menetas, larva memasuki tongkol dan memakan biji yang sedang berkembang. Gejala yang ketara ialah lubang atau kesan pengorekan di hujung tongkol serta biji yang telah dimakan.
Daripada 17 varieti yang dinilai:
- 4 varieti sederhana tahan,
- 13 varieti rentan.
Caps15 × Caps22 sekali lagi mencatatkan serangan tertinggi, iaitu 31%.
Namun, secara statistik kadar ini tidak berbeza secara signifikan daripada varieti komersial Paragon dan Bonanza.
Hibrid yang lebih tahan terhadap H. armigera
Antara hibrid yang dikategorikan sederhana tahan ialah:
| Hibrid | Serangan |
|---|---|
| Caps2 × Caps22 | 16% |
| Caps5 × Caps17B | 20% |
| Caps15 × Caps23 | 15% |
| Caps17B × Caps23 | 15% |
Caps15 × Caps23 menjadi menarik kerana bukan sahaja menunjukkan serangan H. armigera yang rendah, tetapi juga menghasilkan hasil yang tinggi.
Peranan kulit tongkol
Kajian menerangkan bahawa kerosakan akibat H. armigera tidak terlalu serius, antara lain kerana kulit tongkol yang menutup rapat boleh menghalang kemasukan larva ke dalam tongkol.
Ini menunjukkan bahawa ciri morfologi tanaman sendiri boleh berfungsi sebagai mekanisme pertahanan.
Larva H. armigera juga mempunyai sifat kanibalisme. Disebabkan itu, lazimnya hanya satu larva ditemui dalam satu tongkol. Tingkah laku ini boleh mengehadkan perkembangan populasi perosak.
Serangan Spodoptera frugiperda
Spodoptera frugiperda atau ulat tentera gugur merupakan salah satu perosak jagung yang sangat penting.
Dalam kajian ini, tahap serangan berbeza antara hibrid. Caps15 × Caps22 mencatatkan skor 8 dan dikategorikan sebagai sangat rentan. Caps3 × Caps17A dan Caps17B × Caps22 mempunyai skor 6, manakala Caps22 × Caps23 mencatatkan skor 7.
Sebahagian besar hibrid lain menunjukkan tahap ketahanan separa dengan skor sekitar 5.
Bila S. frugiperda mula bertelur?
Telur S. frugiperda mula diperhatikan pada minggu kelima selepas penanaman.
Jumlah kelompok telur tertinggi direkodkan pada minggu keenam:
- Minggu 5: 3 kelompok
- Minggu 6: 21 kelompok
- Minggu 7: 15 kelompok
- Minggu 8: 1 kelompok
Ini menunjukkan bahawa minggu ke-6 merupakan tempoh aktiviti oviposisi paling tinggi dalam keadaan kajian tersebut.
Mengapa ulat tentera gugur sangat merosakkan?
Telur S. frugiperda biasanya diletakkan pada permukaan atas daun. Satu kelompok boleh mengandungi sekitar 100–200 biji telur.
Larva instar akhir pula boleh menyebabkan lebih daripada 70% daripada keseluruhan kerosakan daun, dan satu larva mampu memakan kira-kira 140 cm² kawasan daun jagung sepanjang perkembangan larvanya.
Kerosakan tersebut boleh mengurangkan kawasan fotosintesis tanaman sekiranya serangan berlaku pada tahap tinggi.
Mengapa sesetengah jagung lebih tahan terhadap FAW?
Ketahanan terhadap S. frugiperda juga boleh dipengaruhi oleh sifat fizikal dan kimia daun.
Kajian membincangkan beberapa ciri yang dikaitkan dengan ketahanan, termasuk:
- kandungan hemiselulosa dan selulosa,
- lipid pada kutikel daun,
- ketebalan epidermis,
- struktur kristal lilin,
- trikoma,
- ketebalan dan kekerasan daun,
- kandungan silika,
- metabolit sekunder.
Daun dengan permukaan dan struktur yang kurang sesuai boleh mengurangkan kecenderungan larva untuk makan atau bergerak pada tanaman.
Sebatian pertahanan tanaman juga penting
Kajian turut menyebut bahawa sebatian seperti flavonoid C-glycosides dan asid klorogenik mempunyai kepentingan dalam mekanisme antibiosis jagung.
Selain pertahanan secara langsung, tanaman jagung boleh menghasilkan sebatian organik meruap atau VOCs selepas mengalami kerosakan.
Sebatian ini boleh membantu menarik parasitoid dan serangga pemangsa yang seterusnya menyerang perosak.
Ini merupakan contoh menarik tentang bagaimana tanaman bukan sekadar “diam” ketika diserang, tetapi mempunyai sistem pertahanan biologi yang kompleks.
Bagaimana serangan perosak memberi kesan kepada hasil?
Dari sudut hasil, Caps15 × Caps23 merupakan hibrid eksperimen terbaik.
Hibrid tersebut menghasilkan:
- 16.05 tan/ha,
- berat tongkol sekitar 300.93 g, dan
- diameter tongkol sekitar 56.73 mm.
Sebagai perbandingan, Paragon menghasilkan 17.87 tan/ha, berat tongkol 335.06 g dan diameter 57.3 mm. Perbezaan antara Caps15 × Caps23 dan Paragon tidak signifikan secara statistik.
Hibrid paling lemah
Caps15 × Caps22 bukan sahaja menunjukkan serangan tertinggi bagi ketiga-tiga perosak, tetapi juga menghasilkan hasil paling rendah antara beberapa hibrid utama.
Hasilnya hanya sekitar 10.87 tan/ha, dengan berat tongkol sekitar 203.93 g dan diameter tongkol 48.5 mm.
Corak ini sangat menarik kerana varieti yang paling mudah diserang turut menunjukkan prestasi hasil yang rendah.
Varieti berpotensi untuk sistem organik
Berdasarkan gabungan ketahanan dan hasil, Caps15 × Caps23 kelihatan antara hibrid yang paling berpotensi.
Ia mempunyai serangan:
- O. furnacalis: 7% – tahan,
- H. armigera: 15% – sederhana tahan,
- S. frugiperda: skor 5 – tahan separa,
dan menghasilkan 16.05 tan/ha.
Ini menjadikan hibrid tersebut menarik untuk pembangunan lanjut bagi sistem pengeluaran jagung manis organik.
Adakah racun perosak diperlukan?
Salah satu penemuan penting kajian ialah tahap serangan ketiga-tiga perosak masih berada di bawah ambang ekonomi 50%.
Kajian menyatakan bahawa tahap serangan tertinggi masih hanya sekitar 33%. Oleh itu, dalam keadaan kajian tersebut, penggunaan racun perosak belum diperlukan berdasarkan ambang ekonomi yang digunakan.
Konsep ini sangat penting dalam Pengurusan Perosak Bersepadu.
Racun perosak tidak sepatutnya digunakan semata-mata kerana perosak telah dikesan. Sebaliknya, keputusan kawalan seharusnya berdasarkan tahap populasi atau kerosakan yang dijangka menyebabkan kerugian ekonomi.
Mengurangkan racun, mengurangkan kos
Penggunaan varieti tahan boleh memberikan dua kelebihan utama:
- mengurangkan pencemaran alam sekitar akibat racun perosak, dan
- mengurangkan kos penjagaan tanaman.
Dalam konteks pertanian organik, varieti tahan juga amat praktikal kerana penggunaannya tidak memerlukan teknologi rumit di peringkat petani.
Namun ketahanan varieti bukan faktor tunggal
Kajian turut mengingatkan bahawa penilaian ketahanan terhadap FAW di lapangan agak kompleks.
Tahap serangan boleh dipengaruhi oleh:
- lokasi,
- jenis tanah,
- saiz petak,
- keadaan agroekologi,
- kekerapan merumput,
- tanaman pagar,
- tanaman campuran,
- penggunaan baja organik,
- nitrogen, dan
- kehadiran pemangsa semula jadi.
Oleh itu, prestasi sesuatu varieti di satu lokasi tidak semestinya sama apabila ditanam di tempat lain.
Cabaran masa depan varieti jagung manis organik
Kajian menegaskan bahawa pengeluaran jagung manis secara organik masih memerlukan varieti yang benar-benar sesuai dengan sistem tersebut.
Varieti yang ideal perlu mempunyai beberapa ciri serentak, antaranya:
- hasil tinggi,
- kestabilan prestasi,
- toleransi kepada keadaan persekitaran kurang optimum,
- ketahanan terhadap perosak dan penyakit,
- matang awal,
- kandungan nutrisi yang baik, dan
- kualiti hasil yang tinggi.
Ini menunjukkan bahawa program pembiakbakaan untuk pertanian organik tidak boleh hanya mengejar hasil, tetapi juga perlu memberi perhatian kepada ketahanan semula jadi tanaman.
Kesimpulan
Kajian ini menunjukkan bahawa tiga perosak utama — Ostrinia furnacalis, Helicoverpa armigera dan Spodoptera frugiperda — memberikan tahap serangan yang berbeza terhadap 17 hibrid jagung manis organik yang diuji di kawasan tanah rendah.
Hibrid Caps15 × Caps22 merupakan yang paling rentan. Serangan O. furnacalis mencapai 33%, H. armigera 31%, dan skor kerosakan S. frugiperda ialah 8, iaitu kategori sangat rentan. Hibrid ini turut memberikan hasil rendah sekitar 10.87 tan/ha.
Sebaliknya, Caps15 × Caps23 menunjukkan prestasi yang jauh lebih baik, dengan hasil 16.05 tan/ha, berat tongkol sekitar 300.93 g dan diameter sekitar 56.73 mm. Prestasinya tidak berbeza secara signifikan daripada Paragon yang menghasilkan 17.87 tan/ha.
Kajian juga mendapati bahawa tahap serangan semua perosak masih berada di bawah ambang ekonomi 50%. Oleh itu, racun perosak belum diperlukan berdasarkan tahap kerosakan tersebut.
Secara keseluruhannya, penyelidikan ini memperlihatkan bahawa pemilihan varieti tahan merupakan salah satu strategi paling praktikal dalam Pengurusan Perosak Bersepadu untuk jagung manis organik. Varieti yang mempunyai ketahanan semula jadi boleh membantu mengekalkan hasil, mengurangkan kebergantungan kepada racun perosak serta menyokong pengeluaran pertanian yang lebih lestari.
Sumber Rujukan Utama
Ginting, S., Sariasih, Y., Chozin, M., Sudjatmiko, S., & Fahrurrozi. (2026). Infestation of pest attacks and its impact on the yield of organic sweet corn in lowland. International Journal of Agricultural Technology, 22(4), 1761–1778.
Antara sumber lain yang dirujuk dalam artikel asal termasuk Abadassi (2015), Baudron et al. (2019), Bergvinson et al. (1994), Chapman et al. (2000), Chozin dan Sudjatmiko (2018), Davis dan Williams (1992), Ginting et al. (2020, 2023), Hedin et al. (1996), Ni et al. (2014), Prasanna et al. (2018), Roque-Romero et al. (2020), Sodiq (2009), Viana et al. (2014) dan Yang et al. (1993). Senarai rujukan penuh disediakan dalam artikel asal.
Keyword: jagung manis, jagung manis organik, Zea mays saccharata, perosak jagung, Ostrinia furnacalis, Helicoverpa armigera, Spodoptera frugiperda, fall armyworm, ulat tentera gugur, pengorek tongkol, pengorek batang jagung, varieti tahan perosak, ketahanan varieti, hibrid jagung, Caps15 x Caps23, Caps15 x Caps22, hasil jagung manis, pertanian organik, pengurusan perosak bersepadu, IPM, ambang ekonomi, racun perosak, pembiakbakaan jagung, pertanian lestari
