Kelor (Moringa oleifera) dikenali di seluruh dunia kerana pelbagai kegunaannya. Satu ulasan oleh Banasthali University, University of the West Indies dan rakan kongsi menyatakan Moringa oleifera dikenali sebagai “tree of life” atau “miracle tree“, dan diklasifikasikan sebagai tumbuhan herba penting kerana manfaat perubatan dan bukan perubatannya yang besar [1].
Artikel ini meneliti apa yang dinyatakan oleh kajian tentang asal-usul, kandungan, kegunaan tradisional dan sifat yang dilaporkan bagi kelor, serta jurang antara kajian makmal dan klinikal.
Asal-Usul dan Ketahanan
Satu ulasan oleh PES University dan Indian Institute of Technology Hyderabad menyatakan [2]:
-
Moringa oleifera berasal dari India dan tumbuh di kawasan tropika dan subtropika dunia.
-
Ia biasanya dikenali sebagai “drumstick tree” atau “horseradish tree“.
-
Kelor tahan kemarau teruk dan fros ringan, jadi ia ditanam secara meluas di seluruh dunia.
-
Setiap bahagian pokok sesuai untuk tujuan pemakanan atau komersial.
Ulasan PES University turut membincangkan penanaman, pemakanan dan kegunaan komersial kelor, serta penggunaannya dalam produk komersial yang difortifikasi [2].
Satu ulasan oleh Central South University dan Xiangya Hospital menyatakan kelor ialah tumbuhan saka daripada famili Moringaceae yang digunakan secara meluas di Asia Selatan dan Afrika sebagai ubat rakyat tradisional untuk merawat lumpuh, cacing, luka dan jangkitan kulit [3].
Bahagian yang Digunakan
Satu ulasan oleh Performance Santé, Métrologie, Société menyatakan daun, biji, kulit kayu, akar, getah dan bunga kelor digunakan secara meluas dalam perubatan tradisional, manakala daun dan lenggai biji muda digunakan sebagai makanan [4].
Ulasan PES University menyatakan [2]:
-
Daun kaya dengan mineral, vitamin dan fitokimia penting.
-
Ekstrak daun digunakan untuk merawat kekurangan zat makanan dan meningkatkan susu ibu.
-
Biji kelor ialah agen penggumpal semula jadi yang digunakan secara meluas dalam rawatan air.
Kandungan Kimia
Ulasan Banasthali University mendapatkan maklumat daripada Scopus, PubMed, Science Direct, BMC dan Google Scholar [1]. Ulasan ini menyatakan [1]:
-
Sebatian bioaktif terdapat dalam setiap bahagian tumbuhan.
-
Lebih 100 sebatian telah dicirikan, termasuk alkaloid, flavonoid, antrakuinon, vitamin, glikosida dan terpena.
-
Sebatian baharu seperti muramosida A dan B serta niazimin A dan B telah dikenal pasti.
Ulasan Central South University merumuskan 163 komponen kimia termasuk flavonoid, karbamat, glukosinolat dan fenol [3]. Ulasan Performance Santé menyatakan pelbagai polifenol, asid fenolik, flavonoid, glukosinolat dan mungkin alkaloid dipercayai bertanggungjawab terhadap kesan yang diperhatikan [4].
Sifat yang Dilaporkan
Satu ulasan sistematik oleh Covenant University mencari lima pangkalan data utama bagi tempoh 1990 hingga 2019 dan mengekalkan 63 kajian [5]. Aktiviti farmakologi yang direkodkan termasuk [5]:
-
Perlindungan saraf dan antimikrob.
-
Antiasma dan antimalaria.
-
Perlindungan jantung dan antidiabetes.
-
Antiobesiti dan perlindungan hati.
Ulasan Performance Santé menyatakan ekstrak daun menunjukkan aktiviti antioksidan tertinggi berbanding bahagian lain [4]. Ulasan ini menyatakan lima kajian manusia yang menggunakan serbuk daun penuh telah diterbitkan, dan kajian ini menunjukkan aktiviti antihiperglisemia dan anti-dislipidemia [4]. Ekstrak akueus, hidroalkohol atau alkohol daun turut dilaporkan mempunyai aktiviti antioksidan, perlindungan tisu (hati, buah pinggang, jantung, testis dan paru-paru), analgesik, antiulser, antihipertensi, perlindungan radiasi dan pengawalan imun [4].
Ulasan Banasthali University menyatakan kajian farmakologi mengesahkan potensi perlindungan hati, perlindungan jantung dan antiradang daripada ekstrak pelbagai bahagian tumbuhan [1]. Ulasan Covenant University menyatakan kepentingan tumbuhan ini dalam pencarian sebatian bioaktif baharu untuk penemuan dan pembangunan ubat [5].
Jurang Bukti Klinikal
Beberapa ulasan menekankan kekurangan bukti manusia:
-
Central South University. Kajian farmakologi yang dijalankan setakat ini tidak mencukupi untuk penggunaan dalam perubatan berasaskan bukti, dan sedikit data daripada ujian klinikal telah dilaporkan [3]. Kebanyakan kajian tentang juzuknya seperti karbamat dan glukosinolat hanya dijalankan secara in vitro [3].
-
Banasthali University. Beberapa kegunaan tradisional masih belum diterokai secara saintifik [1].
-
Performance Santé. Piawaian produk ialah satu isu, dan kajian manusia tambahan dengan ekstrak piawai sangat diperlukan [4].
Satu ulasan naratif oleh Atma Jaya Catholic University of Indonesia dan Padjadjaran University menilai 22 ujian klinikal dan sembilan laporan kes dari 2015 hingga 2025 [6]. Ulasan ini melaporkan penambahbaikan dalam fungsi imun, kawalan glisemik dan status antioksidan, terutamanya dalam kalangan individu dengan jangkitan HIV, prediabetes dan kekurangan zat makanan [6]. Namun, kes hipersensitiviti dan kejadian trombosis yang jarang berlaku turut dilaporkan [6].
Ketoksikan pada Dos Tertentu
Ulasan Central South University menyatakan kelor toksik pada dos tertentu, dan penggunaan berlebihan boleh menyebabkan genotoksik [3]. Isu keselamatan dibincangkan dengan lebih terperinci dalam artikel lain siri ini.
Bagi Penanam Kelor
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang bahan tanaman dan penanaman kelor.
Kesimpulan
Kelor berasal dari India, tahan kemarau, dan setiap bahagiannya digunakan untuk makanan atau perubatan. Lebih 100 hingga 163 sebatian telah dikenal pasti, dan banyak aktiviti farmakologi dilaporkan. Namun, kebanyakan bukti datang daripada kajian makmal dan haiwan, ujian klinikal masih terhad, dan dos tinggi boleh menjadi toksik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau pertanian.
Rujukan
[1] Ashutosh Pareek, Malvika Pant et al. (2023). Moringa oleifera: An Updated Comprehensive Review of Its Pharmacological Activities, Ethnomedicinal, Phytopharmaceutical Formulation, Clinical, Phytochemical, and Toxicological Aspects. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms24032098. https://consensus.app/papers/details/9b433cbb918c53099d9c5c09b4f65807/
[2] L. Gopalakrishnan, K. Doriya, and D. Kumar (2016). Moringa oleifera: A review on nutritive importance and its medicinal application. Food Science and Human Wellness. DOI: 10.1016/j.fshw.2016.04.001. https://consensus.app/papers/details/78fdddeaffdb57f39bc75f8d18091c86/
[3] Rong Liu, Jing Liu et al. (2021). Moringa oleifera: a systematic review of its botany, traditional uses, phytochemistry, pharmacology and toxicity. The Journal of pharmacy and pharmacology. DOI: 10.1093/jpp/rgab131. https://consensus.app/papers/details/237d523bc35b5426abcac714383c45b6/
[4] S. Stohs and Michael J. Hartman (2015). Review of the Safety and Efficacy of Moringa oleifera. Phytotherapy Research. DOI: 10.1002/ptr.5325. https://consensus.app/papers/details/c2703eb121d15cb08b45f84b4f9acaec/
[5] Jacob Olagbenro Popoola, Oluwadurotimi S. Aworunse et al. (2020). A systematic review of pharmacological activities and safety of Moringa oleifera. Journal of HerbMed Pharmacology. DOI: 10.34172/jhp.2020.24. https://consensus.app/papers/details/2e9c217733b7522197a4aa718044fb35/
[6] Erlia Anggrainy Sianipar, S. Sumiwi et al. (2026). Moringa oleifera Lamk. as a Promising Adjunct Therapeutic Candidate: A Narrative Review of Human Studies and Published Case Reports. Drug Design, Development and Therapy. DOI: 10.2147/dddt.s586556. https://consensus.app/papers/details/15ca431d0cf65e07ba617d3c788eb3a3/
Kata Kunci
kelor, Moringa oleifera, pokok keajaiban, nutrisi, herba
