Jambu air ialah buah yang sangat sinonim dengan Malaysia. Buahnya yang berbentuk loceng, berkulit merah, merah jambu, hijau atau putih, serta isinya yang rangup dan berair menjadikannya buah kegemaran ramai, terutamanya pada cuaca panas. Menariknya, jambu air turut menjadi subjek banyak penyelidikan di Malaysia, khususnya tentang cara meningkatkan hasil dan kualiti buah. Artikel ini memperkenalkan jambu air dan merumuskan apa yang diketahui daripada kajian saintifik.
Spesies Jambu Air
Istilah “jambu air” biasanya merujuk kepada dua spesies dalam genus Syzygium, keluarga Myrtaceae:
| Spesies | Nama Inggeris |
|---|---|
| Syzygium samarangense | Wax apple, Java apple [1][2] |
| Syzygium aqueum | Water apple [1][3] |
S. samarangense juga dikenali sebagai jambu semarang dan ditanam secara meluas di Asia dan rantau Pasifik [4]. S. aqueum pula digunakan sebagai ubat rakyat, terutamanya di Indonesia dan Malaysia [5].
Genus Syzygium sangat besar, dengan 1,200 hingga 1,800 spesies [6]. Ia turut merangkumi cengkih (S. aromaticum) dan jambu kelinci atau jamun (S. cumini) [7].
Ciri Buah
Jambu air ialah buah tidak klimakterik, iaitu buah yang tidak terus masak dengan ketara selepas dipetik [8]. Ini bermakna buah perlu dituai pada tahap kematangan yang sesuai. Jambu air juga mempunyai kepelbagaian kultivar dan kandungan metabolit yang tinggi [8].
Ulasan saintifik menyatakan jambu air ialah pokok buah yang ditanam secara meluas di Asia Tenggara [9]. Di Malaysia, varieti seperti Jambu Air Madu (merah) dan Giant Green (hijau) telah dikaji oleh penyelidik tempatan [10][11].
Penyelidikan Agronomi di Malaysia
Malaysia ialah antara negara paling aktif menyelidik agronomi jambu air. Satu siri kajian antara 2008 hingga 2011 dijalankan di MARDI Jalan Kebun, Klang dan sebuah ladang di Banting, Selangor, pada varieti Jambu Air Madu [10]. Kajian ini menguji pengawal atur tumbesaran, teknik pengikatan batang (girdling) dan hidrogen peroksida.
Penyelidik menyimpulkan bahawa semburan 50 mg/L GA3, 10 mg/L NAA atau 2,4-D, 20 mM hidrogen peroksida dan pengikatan berbentuk C menghasilkan hasil dan kualiti buah yang lebih baik dalam keadaan ladang [10].
Kajian lain di ladang komersial di Banting antara 2010 hingga 2012 menguji penjarangan buah, teduhan dan pengawal atur tumbesaran [12]. Dapatan penting ialah teduhan memberi kesan negatif kepada perkembangan dan kualiti buah, jadi pendedahan cahaya matahari yang baik adalah penting [12].
Masalah Utama Penanaman
Ulasan dari Malaysia mengenal pasti beberapa cabaran utama [9][13]:
1. Pertumbuhan buah yang rendah pada peringkat awal akibat bekalan hasil fotosintesis yang kurang.
2. Gugur putik dan buah pramatang yang serius.
3. Keadaan pertumbuhan yang tidak sesuai.
Ulasan lain turut menyebut tekanan persekitaran sebagai cabaran dalam penanaman jambu air [8].
Penyelidikan Genetik
Kajian genetik moden turut dijalankan. Genom jambu air diploid telah dijujukan dan mengenal pasti gen NAC yang mengawal perkembangan buah [14]. Kajian pan-genom pertama pada 2026 menggunakan 27 aksesi mengenal pasti gen yang berkaitan dengan saiz buah dan ketahanan sejuk, dan mendapati jambu air mempunyai sejarah domestikasi pelbagai keturunan [15].
Kegunaan
Selain dimakan segar, jambu air juga diproses menjadi wain, jem, nata, cuka dan jeli [4]. Jambu air juga telah dibangunkan sebagai salap, krim antijerawat dan nata de guava [8]. Daunnya digunakan sebagai teh dan dicadangkan sebagai suplemen yang mungkin untuk pesakit diabetes jenis 2 [9].
Potensi Kesihatan
Ulasan saintifik menyenaraikan pelbagai aktiviti biologi jambu air dalam kajian makmal dan haiwan, termasuk antioksidan, antibakteria, antiradang dan antihiperglisemik [8][4]. Namun, penyelidik menyatakan kajian standardisasi dan klinikal masih sangat diperlukan [4].
Panduan untuk Penanam
1. Pilih varieti yang sesuai dengan pasaran, seperti Jambu Air Madu atau Giant Green.
2. Tanam di kawasan yang mendapat cahaya matahari penuh [12].
3. Rujuk kajian MARDI tentang teknik pengikatan dan pengawal atur tumbesaran [10].
4. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
5. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang amalan agronomi yang sesuai.
Asal Usul Masalah Pertumbuhan Buah
Mengapa jambu air sering menghadapi masalah pertumbuhan buah? Ulasan dari Malaysia menjelaskan bahawa pertumbuhan dan perkembangan buah kadangkala sangat rendah kerana bekalan hasil fotosintesis yang rendah pada peringkat awal pertumbuhan [9]. Dengan kata lain, buah yang sedang membesar bersaing dengan daun dan pucuk untuk mendapatkan gula yang dihasilkan oleh daun. Teknik seperti pengikatan batang dan penggunaan pengawal atur tumbesaran direka untuk mengalihkan lebih banyak bekalan ini kepada buah [9]. Kajian hormon dalaman di Indonesia turut mendapati bunga dan buah yang mudah gugur mengandungi paras auksin, giberelin dan gula yang lebih rendah berbanding yang kekal di pokok [16].
Kesimpulan
Jambu air merujuk terutamanya kepada Syzygium samarangense dan S. aqueum, buah tidak klimakterik yang ditanam secara meluas di Asia Tenggara. Malaysia aktif menyelidik agronomi jambu air, dengan kajian di MARDI Klang dan Banting menunjukkan pengawal atur tumbesaran dan teknik pengikatan dapat meningkatkan hasil dan kualiti. Masalah utama termasuk gugur buah pramatang dan pertumbuhan buah yang rendah.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian atau perubatan khusus. Rujuk Jabatan Pertanian, MARDI atau doktor mengikut keperluan.
Rujukan
[1] V. Lakshmi et al. (2021). Various Phytochemical Constituents and Their Potential Pharmacological Activities of Plants of the Genus Syzygium. Unknown Journal. DOI: 10.46624/ajptr.2021.v11.i2.006.
[2] G. G. Nair et al. (2020). Syzygium Samarangense : A Review on its Pharmacognostical, Pharmacological and Phytochemical Pro?ile. International Journal of Research in Pharmaceutical Sciences. DOI: 10.26452/ijrps.v11i4.3276.
[3] M. George et al. (2025). Anti-diabetic activity and anti-oxidant activity of Syzygium aqueum leaves. World Journal of Biology Pharmacy and Health Sciences. DOI: 10.30574/wjbphs.2025.21.3.0248.
[4] Chrisanta Tarigan et al. (2021). Syzygium Samarangense: Review of Phytochemical Compounds and Pharmacological Activities. Biointerface Research in Applied Chemistry. DOI: 10.33263/briac122.20842107.
[5] E. Aung et al. (2022). Phytochemicals Constituents in Medicinal Plant Syzygium aqueum (Burm.) Alston (Myrtaceae). Egyptian Journal of Chemistry. DOI: 10.21608/ejchem.2022.132251.5859.
[6] F. Hossain et al. (2022). Traditional uses, pharmacological activities, and phytochemical constituents of the genus Syzygium: A review. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.2797.
[7] E. Aung et al. (2020). Plant description, phytochemical constituents and bioactivities of Syzygium genus: A review. Open Chemistry. DOI: 10.1515/chem-2020-0175.
[8] Arnia Sari Mukaromah (2020). Wax Apple (Syzygium samarangense (Blume) Merr. & L.M. Perry): A Comprehensive Review in Phytochemical and Physiological Perspectives. Unknown Journal. DOI: 10.21580/ah.v3i1.6070.
[9] M. Khandaker et al. (2016). Growth, distribution and physiochemical properties of wax apple (Syzygium samarangense): A Review. Australian Journal of Crop Science. DOI: 10.21475/ajcs.2016.10.12.pne306.
[10] M. Khandaker (2012). Growth, development and quality of wax apple (Syzygium samarangense [Blume] Merrill & L. M. Perry) fruits as influenced by selected horticultural techniques / Mohammad Moneruzzaman Khandaker. Unknown Journal.
[11] Nuruljannah Suhaida Idris et al. (2023). Polyphenolic Compounds and Biological Activities of Leaves and Fruits of Syzygium samarangense cv. ‘Giant Green’ at Three Different Maturities. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae9030326.
[12] A. I. Alebidi (2014). The influences of shading, fruit thinning, plantgrowth promoter and inhibitor on Malaysian wax apple (syzygium samarangense) fruit development and quality / Abdullah Issa Alebidi. Unknown Journal.
[13] M. Khandaker et al. (2016). Causes and Prevention of Fruit Drop of Syzygium Samarangense ( Wax Apple ) : A Review. Unknown Journal.
[14] Jun-Yu Zhang et al. (2024). Diploid wax apple (Syzygium samarangense) genome identified NAC genes regulating fruit development. Horticulture Research. DOI: 10.1093/hr/uhae025.
[15] Xing Long et al. (2026). Pan-genome analysis of wax apple (Syzygium samarangense) and its association with fruit size and cold tolerance. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2026.1703197.
[16] E. W. Tini et al. (2021). Endogenous hormone causes flower and fruit drop of wax apple (Syzygium samarangense cv. Citra). Advances in horticultural science. DOI: 10.36253/ahsc-9663.
