Pokok durian belanda mudah tumbuh di iklim Malaysia, tetapi ramai penanam kecewa kerana pokok berbunga banyak tetapi berbuah sedikit, atau buahnya herot dan tidak sempurna. Masalah ini berkait rapat dengan biologi bunga durian belanda. Selain itu, pokok yang ditanam daripada biji sering berbeza-beza kualitinya. Artikel ini merumuskan kajian tentang pendebungaan dan pembiakan durian belanda.
Mengapa Pokok Berbunga tetapi Kurang Berbuah?
Biologi bunga
Kajian klasik di Colombia menerangkan biologi bunga durian belanda [1]:
Bunga kelihatan disesuaikan untuk pendebungaan silang walaupun mempunyai organ jantan dan betina.
Bunga berfungsi sebagai protogini, iaitu bahagian betina bersedia sebelum bahagian jantan.
Susunan stamen yang berkelompok menyebabkan debunga subur tidak mudah didapati.
Tiada genus serangga yang didapati mempengaruhi pendebungaan dalam kajian tersebut.
Pendebungaan semula jadi berlaku secara sporadik, dan banyak bunga gugur kerana tidak disenyawakan.
Akibat kepada buah
Kajian yang sama mendapati saiz dan kadar pertumbuhan buah berkait dengan bilangan putik yang disenyawakan [1]. Ini menjelaskan mengapa buah yang tidak didebungakan dengan sempurna menjadi herot atau kecil di sesetengah bahagian.
Pendebungaan Tangan
Kajian di Colombia mendapati pendebungaan tangan merupakan cara berkesan untuk meningkatkan pengeluaran [1]. Kajian di Nayarit, Mexico pula menyatakan pengeluaran durian belanda sangat terjejas oleh pendebungaan yang lemah dan serangan kulat semasa pembungaan, dan pendebungaan tangan muncul sebagai alternatif untuk meningkatkan set buah [2].
Pengajaran daripada spesies Annona lain
Kajian pada spesies Annona lain memberikan panduan tambahan:
Pada cherimoya dalam iklim lembap, hanya sehingga 5% bunga menjadi buah secara semula jadi, berbanding 84% hingga 96% dengan pendebungaan tangan menggunakan debunga daripada kultivar yang sama [3].
Pendebungaan pada waktu petang, sejurus selepas debunga dikumpul, lebih berkesan berbanding menyimpan debunga semalaman [3].
Penyelidik mencadangkan kebolehhidupan debunga, bukan kesediaan stigma, merupakan had terbesar dalam iklim lembap [3].
Dapatan ini relevan untuk Malaysia yang beriklim lembap.
Pembiakan
Masalah pokok daripada biji
Durian belanda biasanya dibiakkan menggunakan biji. Kajian di Mexico menyatakan pokok daripada biji menghasilkan kepelbagaian, seperti pokok yang lebih tinggi, hasil yang tidak menentu, kualiti buah yang berbeza serta kerentanan perosak dan penyakit yang berbeza. Pelaburan juga mengambil masa lebih lama untuk pulang [4]. Kajian di Sri Lanka turut menyatakan penggunaan anak benih menyebabkan pertumbuhan vegetatif yang lama, produktiviti rendah dan kualiti buah yang tidak konsisten [5].
Cantuman
| Kajian | Kaedah | Kejayaan |
|---|---|---|
| Gonzalez 2005, Mexico | Cantuman sisi sambung | 67% selepas 60 hari [4] |
| Gonzalez 2005, Mexico | Cantuman baji dan tunas | 0% [4] |
| Kitamura 2004, Brazil | Cantuman tunas jalur hijau dalam beg polietilena | 95% hingga 100% [6] |
Kajian di Nigeria mendapati sion sepanjang 10 hingga 15 cm yang dicantum pada bahagian atas pokok penanti (15 cm) memberikan kemandirian dan pertumbuhan terbaik [7]. Kajian di Sri Lanka pula mendapati durian belanda berjaya dicantum pada pokok penanti cherimoya (73.3%), tetapi kurang berjaya pada kombinasi lain [5].
Keratan batang
Kajian 2026 mendapati keratan batang lembut dengan hujung pucuk yang dirawat dengan 2,000 ppm IBA semasa musim hujan memberikan kadar kejayaan tertinggi, iaitu 57.4%. Kepekatan IBA melebihi 2,500 ppm mengurangkan kemandirian [8]. Ulasan saintifik menyatakan keratan ialah pilihan lain untuk kumpulan tumbuhan yang dianggap sukar berakar [9].
Panduan Praktikal
1. Beli anak pokok cantuman daripada varieti yang diketahui kualitinya, bukan daripada biji [4].
2. Lakukan pendebungaan tangan untuk meningkatkan set buah dan bentuk buah yang sempurna [1].
3. Kumpul debunga dan lakukan pendebungaan pada waktu yang sesuai, dengan debunga segar [3].
4. Kawal penyakit kulat semasa pembungaan [2].
5. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
6. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti dan teknik pembiakan yang sesuai.
Pembiakan Melalui Kultur Tisu
Kultur tisu merupakan satu lagi pilihan untuk menghasilkan anak pokok yang seragam. Ulasan bioteknologi menyatakan maklumat genomik dan genetik tentang durian belanda masih terhad, dan alat bioteknologi perlu diintegrasikan untuk meningkatkan kepelbagaian genetik serta mereka bentuk amalan agronomi yang lebih baik [10]. Satu kajian mendapati teknik mikrocantuman satu fasa mencukupi untuk merangsang pertumbuhan bahan dewasa durian belanda di makmal, tetapi pucuk yang dihasilkan tidak membentuk sistem akar [11]. Kajian lain pula berjaya menghasilkan purata 2.87 pucuk baharu daripada nod kotiledon durian belanda menggunakan medium MS dengan BAP [12]. Teknik ini masih dalam peringkat penyelidikan dan belum digunakan secara meluas oleh penanam kecil.
Kepentingan Pemilihan Pokok Induk
Kajian cantuman di Mexico menggunakan sion daripada pokok induk berusia 10 tahun yang sihat dan dipilih kerana sifat agronomi serta hasil buah yang cemerlang [4]. Ini menekankan bahawa kejayaan pembiakan vegetatif bergantung kepada kualiti pokok induk yang dipilih.
Kesimpulan
Bunga durian belanda berfungsi sebagai protogini dan pendebungaan semula jadinya sporadik, menyebabkan banyak bunga gugur dan buah herot. Pendebungaan tangan terbukti meningkatkan pengeluaran. Pokok daripada biji menghasilkan kualiti yang tidak menentu, jadi cantuman dan keratan batang dengan IBA ialah alternatif yang lebih baik, walaupun kadar kejayaan bergantung kepada kaedah yang digunakan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Petani perlu merujuk Jabatan Pertanian dan MARDI untuk panduan penanaman yang sesuai.
Rujukan
[1] T. Escobar et al. (1986). Biología floral y polinización artificial del guanábano Annona muricata L. en condiciones del Valle del Cauca, Colombia. Acta Agronómica.
[2] Vázquez-Hernández et al. (t.t.). Hand-pollination and application of azoxystrobin in the mooring and development of soursop fruit (Annona muricata L.) on pruned trees in Las Varas, Nayarit.
[3] A. Richardson et al. (1996). Hand pollination effects on the set and development of cherimoya (Annona cherimola) fruit in a humid climate. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/0304-4238(96)00878-3.
[4] J. Gonzalez et al. (2005). 441) Evaluation of Three Grafting Methods for Propagating Soursop (Annona muricata L.) in the Dry Tropic Region of Mexico. Hortscience. DOI: 10.21273/hortsci.40.4.1082a.
[5] H. Heenkenda et al. (2009). Rootstock-scion interactions of selected Annona species. Journal of The National Science Foundation of Sri Lanka. DOI: 10.4038/jnsfsr.v37i1.460.
[6] M. C. Kitamura et al. (2004). Avaliação de tipos de enxertia e recipientes para produção de mudas de gravioleira (Annona muricata L.). Ciencia E Agrotecnologia. DOI: 10.1590/s1413-70542004000100003.
[7] F. Yakubu et al. (2022). Influence of scion length and point of attachment on rootstock on survival and growth of grafted soursop. African Crop Science Journal. DOI: 10.4314/acsj.v30i1.6.
[8] R. S. Shajini et al. (2026). Overcoming propagation challenges of Soursop (Annona muricata L.) using soft stem cuttings over seasons . Crop Research. DOI: 10.31830/2454-1761.2026.cr-1051.
[9] G. Ferreira et al. (2019). Propagation of Annonaceous plants. Revista Brasileira de Fruticultura. DOI: 10.1590/0100-29452019500.
[10] Guillermo Berumen-Varela et al. (2019). Utilization of biotechnological tools in soursop (Annona muricata L.). Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2018.10.028.
[11] Aleyda Maritza Acosta Rangel et al. (2011). Evaluación de medios de cultivo para la producción in vitro de Annona muricata mediante la técnica de microinjertación seriada. Acta Agronómica.
[12] Oumar Ba et al. (2021). In Vitro Clonal Propagation from Juvenile and Different Explant Types of Two Edible Annonaceae Species: Annona muricata L. and Annona squamosa L. Advances in Bioscience and Biotechnology. DOI: 10.4236/abb.2021.1212029.
