Pengenalan
Limau nipis (Citrus aurantifolia) hampir tidak dapat dipisahkan daripada dapur Melayu. Jusnya digunakan dalam sambal belacan, kerabu, air limau dan perapan ikan atau ayam, serta dipercayai mengurangkan bau hanyir (pengetahuan am). Rasa masamnya datang terutamanya daripada asid sitrik, manakala buah sitrus juga dikenali sebagai sumber vitamin C (asid askorbik).
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “HPLC organic acid analysis in different citrus juices under reversed phase conditions” (Nour et al., 2010). Objektifnya ialah membangunkan kaedah HPLC fasa terbalik untuk memisah dan mengukur asid organik dalam jus buah, dan menentukan profil asid organik sepuluh spesies sitrus termasuk limau nipis. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Kajian sokongan merangkumi kandungan vitamin C limau nipis di Nepal (Shrestha et al., 2012) dan Nigeria (Nangbes et al., 2014), meta-analisis aditif sitrus ke atas daging ayam (Budiarto et al., 2024), kajian jus limau nipis ke atas dada ayam (Sujiwo et al., 2026) dan kajian perasan limau nipis sebagai pengawet ikan layang (Nendissa, 2023).
Sorotan Kajian Lepas
Kajian terdahulu menunjukkan komposisi jus sitrus berbeza mengikut spesies dan varieti. Karadeniz (2004) mendapati, dalam jus sitrus tulen di Turki, asid sitrik merupakan asid organik paling banyak (6.05 hingga 60.32 g/L, kecuali satu varieti tangerin), diikuti asid malik dan asid fumarik.
Xu et al. (2008) mengkaji parameter kualiti, karotenoid keseluruhan, sebatian fenolik (termasuk glikosida flavanon dan asid fenolik) serta kapasiti antioksidan (ujian FRAP dan DPPH) pelbagai varieti sitrus yang ditanam di China. Abeysinghe et al. (2007) pula membandingkan sebatian bioaktif dan kapasiti antioksidan dalam tisu boleh makan yang berbeza bagi empat spesies sitrus, dan mengesyorkan buah sitrus dimakan bersama semua tisu boleh makan berbanding jus sahaja.
Kajian dari Universiti Putra Malaysia oleh Mohammed Fadlinizal et al. (2010) menyiasat sifat antioksidan empat spesies sitrus, iaitu C. hystrix (limau purut), C. aurantifolia (limau nipis), C. microcarpa (limau kasturi) dan C. sinensis (oren), termasuk kandungan flavonoid, hesperidin dan fenolik keseluruhan.
Dapatan Utama
Kaedah HPLC. Nour et al. (2010) memisahkan asid oksalik, sitrik, tartarik, malik, askorbik dan laktik menggunakan penimbal fosfat (pH 2.8) dan pengesan susunan diod.
Asid sitrik dominan. Spesies mempengaruhi taburan asid organik secara signifikan. Dalam semua jus sitrus, asid sitrik ialah asid organik paling banyak, dalam julat 6.88 hingga 73.93 g/L. Abstrak tidak melaporkan nilai khusus bagi limau nipis.
Vitamin C dalam jus sitrus. Jus sitrus merupakan sumber asid askorbik yang baik (0.215–0.718 g/L). Purata tertinggi dicatatkan dalam jus lemon, diikuti oren manis, sweetie dan limau gedang putih.
Vitamin C limau nipis di Nepal. Shrestha et al. (2012) mengambil sampel daripada 15 pokok (5 pokok setiap tapak). Di zon bukit tinggi dan bukit tengah, asid askorbik tertinggi ialah 79.6 mg dan 69.9 mg pada buah sebelah selatan, dan terendah 62.8 mg dan 55.1 mg pada buah di bahagian tengah pokok. Di terai, tertinggi 58.7 mg (sebelah utara) dan terendah 41.8 mg (tengah). Di bukit tinggi, jus tertinggi 43.9% (selatan) dan terendah 36.6% (tengah).
Vitamin C limau nipis di Nigeria. Nangbes et al. (2014) melaporkan julat asid askorbik 34.12–35.62 mg/100 mL bagi limau nipis, berbanding 50.23–56.26 mg/100 mL (oren manis) dan 51.33–53.47 mg/100 mL (lemon). Buah yang belum masak cenderung mengandungi asid askorbik lebih tinggi.
Kesan antibakteria pada daging ayam. Meta-analisis Budiarto et al. (2024) memilih 20 artikel daripada 103 kajian. Aditif sitrus, sama ada melalui salutan, pengawetan (curing) atau perapan, mengurangkan pencemaran bakteria; Citrus aurantiifolia menunjukkan keberkesanan tertinggi mengurangkan bakteria aerobik (P < 0.01).
Jus limau nipis kering beku. Sujiwo et al. (2026) mendapati jus limau nipis (LMJ) mempunyai kepekatan perencatan minimum terendah (50 mg/mL) dan kapasiti antioksidan FRAP tertinggi (EC50 0.68 mg/mL). Dada ayam yang dicemari Salmonella Enteritidis dan dirawat 1% LMJ mengekalkan nilai TBARS yang lebih rendah dalam penyimpanan selama 9 hari pada 4 °C; nitrogen bes meruap pada hari ke-7 ialah 28.28 mg/100 g.
Perapan ikan layang. Nendissa (2023) merendam ikan layang (Decapterus russelli) selama 6 jam dalam perasan limau nipis. Jumlah mikrob ialah 19×10² koloni/g (12.5%), 12×10² koloni/g (25%) dan 97×10¹ koloni/g (50%), manakala kawalan air terlalu banyak untuk dikira.
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Asid sitrik (10 spesies sitrus) | 6.88–73.93 g/L | Nour et al. (2010) |
| Asid askorbik (10 spesies sitrus) | 0.215–0.718 g/L | Nour et al. (2010) |
| Asid askorbik limau nipis, Nepal | 41.8–79.6 mg | Shrestha et al. (2012) |
| Asid askorbik limau nipis, Nigeria | 34.12–35.62 mg/100 mL | Nangbes et al. (2014) |
| MIC jus limau nipis | 50 mg/mL | Sujiwo et al. (2026) |
| Mikrob ikan, perasan 50% | 97×10¹ koloni/g | Nendissa (2023) |
Perbincangan
Asid sitrik ialah asid utama dalam jus sitrus, termasuk limau nipis, dan inilah yang memberikan rasa masam yang tajam dalam masakan Melayu. Dari segi vitamin C pula, limau nipis bukanlah sumber paling tinggi: kajian di Nigeria mendapati kandungannya kira-kira dua pertiga daripada oren manis dan lemon (34–36 berbanding 50–56 mg/100 mL). Kandungan juga berubah mengikut kedudukan buah pada pokok, zon tanaman dan tahap kematangan, seperti yang ditunjukkan di Nepal dan Nigeria. Kerana digunakan dalam kuantiti kecil, sumbangannya kepada vitamin C harian terhad (pengetahuan am).
Peranan paling menonjol limau nipis dalam masakan mungkin sebagai agen perapan dan pengawet semula jadi. Meta-analisis Budiarto et al. (2024) meletakkan C. aurantiifolia sebagai aditif sitrus paling berkesan mengurangkan bakteria aerobik pada daging ayam, dan kajian ikan layang menunjukkan pengurangan mikrob yang ketara berbanding kawalan air. Ini memberi asas saintifik kepada amalan tradisional memerap ikan dan ayam dengan limau nipis sebelum dimasak.
Namun, tiada kajian Malaysia mengenai limau nipis dalam masakan Melayu secara khusus ditemui, dan beberapa abstrak sokongan tidak lengkap. Perapan juga tidak menggantikan amalan kebersihan, penyejukan dan memasak dengan sempurna; pengurangan mikrob tidak bermakna mikrob dihapuskan sepenuhnya.
Implikasi kepada Pengguna dan Pengusaha Makanan
1. Gunakan limau nipis segar sebagai bahan perapan ikan dan ayam kerana kajian menunjukkan ia boleh mengurangkan bakteria, tetapi tetap simpan dalam peti sejuk dan masak sehingga sempurna.
2. Perah jus sejurus sebelum digunakan kerana vitamin C mudah terurai (pengetahuan am).
3. Untuk keperluan vitamin C, jangan bergantung kepada limau nipis semata-mata; makan juga oren dan buah tempatan lain.
4. Pengusaha makanan boleh meneroka jus limau nipis sebagai pengawet semula jadi, dengan ujian mikrob dan sensori sebelum dikomersialkan.
5. Individu yang mengalami masalah gastrik atau refluks asid wajar berbincang dengan doktor tentang pengambilan makanan masam (pengetahuan am).
Kesimpulan
Asid sitrik ialah asid organik paling banyak dalam jus sitrus, termasuk limau nipis, manakala kandungan vitamin C limau nipis sederhana dan berbeza-beza mengikut lokasi, kedudukan buah dan kematangan. Kekuatan sebenar limau nipis dalam masakan Melayu terletak pada rasa masam dan kesan antibakterianya ketika memerap ikan dan ayam, yang disokong oleh meta-analisis dan kajian eksperimen.
Rujukan
1. Nour, V., Trandafir, I., & Ionica, M. E. (2010). HPLC organic acid analysis in different citrus juices under reversed phase conditions. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-Napoca. https://doi.org/10.15835/NBHA3814569
2. Shrestha, R. L., Dhakal, D. D., Gautum, D. M., et al. (2012). Variation of physiochemical components of acid lime (Citrus aurantifolia Swingle) fruits at different sides of the tree in Nepal. American Journal of Plant Sciences. https://doi.org/10.4236/AJPS.2012.312206
3. Budiarto, R., Ujilestari, T., Rumhayati, B., et al. (2024). Meta-analysis of citrus-derived additives on chicken meat quality and safety: A comprehensive evaluation of acceptability, physicochemical properties, and microbial contamination. Poultry Science. https://doi.org/10.1016/j.psj.2024.103556
4. Sujiwo, J., Kim, H.-J., Kim, H.-J., et al. (2026). Effect of the chives, pomegranate, and lime juices on the meat quality and microbial reduction of chicken breast inoculated with Salmonella Enteritidis. Food Science of Animal Resources. https://doi.org/10.1007/s44463-025-00019-8
5. Nendissa, S. J. (2023). Pemanfaatan perasan jeruk nipis (Citrus aurantifolia) sebagai pengawet alami pada ikan layang segar (Decapterus russelli). https://doi.org/10.58300/planet.v1i01.475
6. Nangbes, J. G., Lawam, D. T., Nvau, J. B., et al. (2014). Titrimetric determination of ascorbic acid levels in some citrus fruits of Kurgwi, Plateau State Nigeria. IOSR Journal of Applied Chemistry. https://doi.org/10.9790/5736-7910103
7. Karadeniz, F. (2004). Main organic acid distribution of authentic citrus juices in Turkey. Turkish Journal of Agriculture and Forestry.
8. Xu, G., Liu, D., Chen, J., Ye, X., Ma, Y., Shi, J., et al. (2008). Juice components and antioxidant capacity of citrus varieties cultivated in China. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/J.FOODCHEM.2007.06.046
9. Abeysinghe, D. C., Li, X., Sun, C., Zhang, W., Zhou, C., Chen, K., et al. (2007). Bioactive compounds and antioxidant capacities in different edible tissues of citrus fruit of four species. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/J.FOODCHEM.2007.01.047
10. Mohammed Fadlinizal, Abd Ghafar, Prasad, K. N., Kong Kin Weng, Ismail, A., et al. (2010). Flavonoid, hesperidine, total phenolic contents and antioxidant activities from Citrus species. African Journal of Biotechnology. https://doi.org/10.5897/AJB09.1229
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: limau nipis, Citrus aurantifolia, asid sitrik, vitamin C, asid askorbik, perapan, pengawet semula jadi, masakan Melayu
