Limau Madu di Malaysia: Varieti, Penanaman dan Kualiti Buah

Pengenalan

Limau madu merupakan antara limau manis yang paling dikenali di Malaysia, dijual segar di pasar tani dan gerai tepi jalan, serta menjadi tanaman pilihan pekebun kecil di beberapa negeri (pengetahuan am). Namun, maklumat saintifik tempatan tentang varieti, amalan penanaman dan kualiti buahnya masih terhad.

Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Simple Sequence Repeat (SSR) profiling of cultivated Limau Madu (Citrus reticulata Blanco) in Malaysia” (Goh Pik Seah Elcy et al., 2012), yang dijalankan di Malaysia. Objektifnya ialah menilai kebolehubahan genetik dan hubungan genetik dalam kalangan sampel limau madu yang ditanam dan dikumpul dari pelbagai negeri di Malaysia menggunakan penanda SSR. Kajian sokongan merangkumi kajian kualiti buah limau yang dijangkiti penyakit Huanglongbing (HLB) di Terengganu, Malaysia (Hajivand Shokrollah et al., 2011), serta tiga kajian limau mandarin di Indonesia* berkaitan manipulasi pucuk (Budiarto et al., 2018), pembajaan dan pemangkasan (Septirosya et al., 2022), dan pembajaan K, Ca dan Mg (Hardiyanto dan Friyanti, 2019).

Sorotan Kajian Lepas

Goh Pik Seah Elcy et al. (2012) menerangkan bahawa limau madu (Citrus reticulata Blanco; Citrus suhuiensis Hort. ex Tanaka) ditanam secara komersial di Malaysia untuk penggunaan tempatan. Ia ialah limau mandarin berkulit longgar, berbentuk sfera, dengan kulit hijau berkilat atau hijau kekuningan. Oleh kerana limau madu dibiakkan secara vegetatif di Malaysia, ia dianggap mempunyai kebolehubahan yang minimum, andaian yang ingin diuji oleh kajian ini.

Kajian genetik sedemikian bergantung kepada kaedah dan perisian yang mantap. Doyle (1990) menerangkan kaedah pengasingan DNA tumbuhan daripada tisu segar, manakala Schuelke (2000) memperkenalkan kaedah ekonomik untuk melabel serpihan PCR secara pendarfluor.

Bagi analisis data, Tamura et al. (2007) membangunkan perisian MEGA versi 4 untuk penjajaran jujukan, anggaran jarak evolusi dan pembinaan pokok filogenetik. Peakall dan Smouse (2006) membangunkan GenAlEx, pakej mesra pengguna dalam Microsoft Excel untuk analisis genetik populasi, manakala Liu dan Muse (2005) membangunkan PowerMarker, persekitaran analisis bersepadu bagi data penanda genetik.

Dapatan Utama

Kebolehpindahan penanda SSR. Goh Pik Seah Elcy et al. (2012) menyaring tiga puluh pasang primer SSR yang dibangunkan daripada Citrus unshiu, dan 22 pasang digunakan untuk menilai 118 sampel limau madu. Kadar kebolehpindahan SSR daripada C. unshiu kepada limau madu ialah 73.33%, menunjukkan jujukan pengapit SSR terpelihara dalam kalangan spesies Citrus ini.

Kepelbagaian genetik rendah. Kebanyakan lokus SSR menunjukkan lebihan heterozigot yang besar. Kepelbagaian alel adalah rendah, dengan purata 5.227 alel setiap lokus, dan kandungan maklumat polimorfik (PIC) antara 0.048 hingga 0.674. Analisis kelompok UPGMA mengenal pasti empat kumpulan, dengan purata jarak genetik 0.170. Penulis mencadangkan kebolehubahan rendah ini mungkin disebabkan pembiakan vegetatif atau ketidakupayaan primer mengesan perbezaan antara sampel.

Kualiti buah di bawah serangan HLB. Hajivand Shokrollah et al. (2011) mengkaji dusun C. reticulata berusia 8 tahun di Terengganu yang dijangkiti HLB, dikesan melalui PCR konvensional pada sampel bergejala belang tompok dan kekuningan urat tengah. Rawatan antibiotik (oksitetrasiklin), GA3 dan baja daun diberikan sebelum pembungaan (Februari 2008) dan semasa pembentukan buah (Jun 2008). Rawatan T7 mencatatkan kepekatan pepejal larut (SSC) tertinggi dan keasidan tertitrat yang rendah, manakala T2 mencatatkan peratusan jus dan isi tertinggi. Kawalan (T8) mencatatkan peratusan jus dan isi terendah. Rawatan terbaik untuk meningkatkan kuantiti dan kualiti buah ialah T7 dan T4. Abstrak tidak memberikan nilai berangka.

Manipulasi pucuk untuk pembungaan. Budiarto et al. (2018) menguji pembengkokan dan penyahdaunan pada pokok mandarin cv. Borneo Prima berusia empat tahun di tanah rendah tropika Indonesia, sepanjang musim hujan (Okt. 2016 hingga Julai 2017), dengan sepuluh replikasi. Semua pucuk yang dimanipulasi bertunas dengan cepat, tetapi pokok yang dinyahdaun tidak menghasilkan bunga. Pembengkokan meningkatkan bilangan pokok berbunga dan berbuah, mengurangkan keguguran bunga dan meningkatkan pembentukan buah berbanding kawalan.

Pembajaan nitrogen dan pemangkasan. Septirosya et al. (2022) menguji kadar nitrogen 0, 20, 40 dan 60 g N setiap pokok setiap aplikasi bersama tiga kaedah pemangkasan (tanpa pemangkasan, pusat terbuka dan pagar). Dua puluh gram N setiap aplikasi adalah cekap untuk menghasilkan pucuk dan daun baharu, manakala pemangkasan mengurangkan ketinggian pokok, unjuran teduhan kanopi dan panjang kanopi. Penulis turut mencatat bahawa limau tanah rendah tropika lazimnya berkulit hijau, sedangkan Borneo Prima berkulit oren.

Kulit buah merekah. Hardiyanto dan Friyanti (2019) menguji semburan daun K, Ca dan Mg pada mandarin cv. Terigas, yang secara genetik mempunyai kulit buah rapuh, dan tangerin cv. Pontianak berusia 4 tahun. Rawatan termasuk P3 (baja disyorkan + 3 g/l K + 1 g/l Ca + 1 g/l Mg), P4 (baja disyorkan + 6 g/l K + 2 g/l Ca + 2 g/l Mg) dan P5 (baja disyorkan + 6 g/l KNO3). Keputusan penuh tidak tersedia dalam abstrak.

Perbincangan

Dari segi varieti, kajian SSR menunjukkan limau madu yang ditanam di Malaysia mempunyai kepelbagaian genetik yang rendah, selaras dengan amalan pembiakan vegetatif. Walaupun empat kumpulan genetik dikesan, jaraknya kecil. Tiada kajian yang membandingkan hasil atau kualiti buah klon limau madu bernama di Malaysia ditemui dalam carian ini; oleh itu, artikel ini tidak dapat menyenaraikan varieti atau klon rasmi berserta prestasinya.

Dari segi penanaman, kajian Indonesia dari persekitaran tanah rendah tropika memberikan petunjuk berguna: pembengkokan dahan boleh merangsang pembungaan pada musim hujan, kadar 20 g N setiap aplikasi sudah cekap untuk pertumbuhan vegetatif, dan pemangkasan membantu membentuk kanopi yang lebih rendah. Pembajaan K, Ca dan Mg pula diuji untuk mengatasi buah merekah. Walau bagaimanapun, kajian ini melibatkan kultivar Indonesia, maka keberkesanannya pada limau madu di Malaysia perlu disahkan.

Dari segi kualiti buah, kajian Terengganu menunjukkan rawatan tertentu dapat memperbaiki kuantiti dan kualiti buah pokok yang dijangkiti HLB. Namun, HLB ialah penyakit yang tidak dapat diubati dan pengurusan utamanya ialah bahan tanaman bebas penyakit serta kawalan vektor (pengetahuan am). Kekangan utama ialah ketiadaan nilai berangka kualiti buah dalam abstrak kajian Malaysia.

Implikasi kepada Petani dan Agensi

1. Dapatkan anak benih limau madu daripada nurseri yang diiktiraf dan bebas penyakit, kerana pembiakan vegetatif turut memindahkan penyakit seperti HLB (pengetahuan am).

2. Pertimbangkan teknik pembengkokan dahan untuk merangsang pembungaan, dan elakkan penyahdaunan yang didapati menghalang pembungaan dalam kajian Indonesia.

3. Gunakan baja nitrogen secara berpatutan dan lakukan pemangkasan untuk mengawal ketinggian pokok serta memudahkan pengurusan.

4. Pantau gejala HLB seperti belang tompok dan kekuningan urat tengah, dan dapatkan pengesahan makmal.

5. Agensi penyelidikan perlu menjalankan penilaian hasil dan kualiti buah bagi klon limau madu tempatan.

Kesimpulan

Limau madu di Malaysia ialah mandarin berkulit longgar yang dibiakkan secara vegetatif, dengan kepelbagaian genetik yang rendah. Bukti tempatan tentang kualiti buah masih terhad kepada kajian dusun yang dijangkiti HLB di Terengganu, manakala panduan penanaman banyak bergantung kepada kajian mandarin tanah rendah di Indonesia. Kajian varieti dan kualiti buah limau madu tempatan amat diperlukan.

Rujukan

1. Goh Pik Seah Elcy, Mansor Clyde Mahani, Park, Y. J., et al. (2012). Simple sequence repeat (SSR) profiling of cultivated Limau Madu (Citrus reticulata Blanco) in Malaysia. Fruits. https://doi.org/10.1051/FRUITS/2011070

2. Hajivand Shokrollah, Thohirah Lee Abdullah, Sijam, K., et al. (2011). Identification of physical and biochemical characteristic of mandarin (Citrus reticulata) fruit infected by Huanglongbing (HLB). Australian Journal of Crop Science.

3. Budiarto, R., Poerwanto, R., Santosa, E., et al. (2018). Shoot manipulations improve flushing and flowering of mandarin citrus in Indonesia. Journal of Applied Horticulture. https://doi.org/10.37855/JAH.2018.V20I02.20

4. Septirosya, T., Poerwanto, R., & Qadir, A. (2022). Fertilization and pruning improve vegetative growth and architecture of tropical lowland Borneo Prima Mandarin citrus. Jerami. https://doi.org/10.25077/jijcs.4.2.44-51.2022

5. Hardiyanto, & Friyanti, D. N. (2019). Application of K, Ca, and Mg on peel thickness and fruit cracking incidence of citrus. Russian Journal of Agricultural and Socio-Economic Sciences. https://doi.org/10.18551/RJOAS.2019-03.07

6. Tamura, K., Dudley, J. T., Nei, M., & Kumar, S. (2007). MEGA4: Molecular Evolutionary Genetics Analysis (MEGA) software version 4.0. Molecular Biology and Evolution. https://doi.org/10.1093/MOLBEV/MSM092

7. Peakall, R., & Smouse, P. E. (2006). GenAlEx 6: Genetic analysis in Excel. Population genetic software for teaching and research. Molecular Ecology Notes. https://doi.org/10.1111/J.1471-8286.2005.01155.X

8. Doyle, J. J. (1990). Isolation of plant DNA from fresh tissue.

9. Liu, K., & Muse, S. V. (2005). PowerMarker: An integrated analysis environment for genetic marker analysis. Bioinformatics. https://doi.org/10.1093/BIOINFORMATICS/BTI282

10. Schuelke, M. (2000). An economic method for the fluorescent labeling of PCR fragments. Nature Biotechnology. https://doi.org/10.1038/72708

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: limau madu, Citrus reticulata, Citrus suhuiensis, penanda SSR, kepelbagaian genetik, Huanglongbing, pembajaan, kualiti buah